Odpowiedzialne i bezpieczne samoleczenie pod patronatem USP

Po raz pierwszy w Polsce przedstawiciele świata nauki dostrzegli wagę samoleczenia jako elementu polityki zdrowotnej państwa. Na konferencji naukowej „Samoleczenie a edukacja zdrowotna, polityka zdrowotna i etyka” najwięcej emocji i gorących dyskusji wzbudziła debata na temat tego, czy samoleczenie przyczynia się do poprawy stanu zdrowia społeczeństwa.

Po raz pierwszy w Polsce przedstawiciele świata nauki dostrzegli wagę samoleczenia jako elementu polityki zdrowotnej państwa. Na konferencji naukowej „Samoleczenie a edukacja zdrowotna, polityka zdrowotna i etyka” najwięcej emocji i gorących dyskusji wzbudziła debata na temat tego, czy samoleczenie przyczynia się do poprawy stanu zdrowia społeczeństwa.

Konferencja odbyła się 20 kwietnia br. w auli Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wzięło w niej udział ponad 130 ekspertów: przedstawicieli świata medycyny, farmacji, etyki, filozofii, polityki, mediów i biznesu oraz reprezentantów władz uczelni. Jej organizatorami byli: Zakład Promocji Zdrowia Instytutu Zdrowia Publicznego Collegium Medicum UJ, Zakład Polityki Zdrowotnej Wydziału Zdrowia Publicznego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Demos Europa - Centrum Strategii Europejskiej, Śląski Oddział Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego oraz Instytut Sobieskiego. Partnerem konferencji była US Pharmacia.

Precyzyjne zasady

Dyrektor Instytutu Zdrowia Publicznego CM UJ prof. dr hab. n. med. Andrzej Pająk podkreślił, że dostęp do leków OTC czyni pacjenta odpowiedzialnym za swoje zdrowie. Nikt nie miał wątpliwości, że samoleczenie jest potrzebne, zwrócono jednak uwagę na konieczność edukowania pacjentów, lekarzy i farmaceutów, by samoleczeniu towarzyszył umiar, rozwaga i odpowiedzialność. Dr n. med. Jarosław Woroń podkreślał, jak ważne jest, by pacjenci znali podstawowe zasady samoleczenia - wiedzieli, co i kiedy przyjmować, jakich leków nie należy ze sobą łączyć, jak je stosować, by pomóc, a nie zaszkodzić. Zaznaczano, że równie istotna jest umiejętność rozpoznania momentu, gdy należy skorzystać z fachowej pomocy lekarza lub farmaceuty.

Do zachowania zdrowego rozsądku w procesie samoleczenia zachęcał dr n. med. Piotr Burda, konsultant krajowy w dziedzinie toksykologii klinicznej, który na swoim oddziale obserwuje najbardziej spektakularne przejawy ludzkiej nierozwagi. Natomiast dr hab. n. med. Krzysztof Krajewski-Siuda, p.o. kierownika Zakładu Promocji Zdrowia UJ, zwrócił uwagę na finansowy aspekt samoleczenia: „Umiejętność samoleczenia jest wyrazem odpowiedzialności za własne zdrowie. Pozwala zaoszczędzić środki finansowe w systemie opieki zdrowotnej pod warunkiem, że jest stosowane racjonalnie, a zatem nie generuje kosztów związanych z działaniami niepożądanymi i toksycznymi leków. Dlatego tak ważna jest edukacja społeczeństwa w tym zakresie" - podkreślał.

Polska i Europa

W trakcie dyskusji zwrócono uwagę, że samoleczenie stosowane niewłaściwie lub zbyt długo może być niebezpieczne, jednak korzystanie z leków bez recepty zgodnie ze wskazaniami i z rozwagą pozytywnie wpływa na stan zdrowia oraz przynosi korzyści z punktu widzenia systemu opieki zdrowotnej - zmniejsza kolejki w przychodniach i wydatki z budżetu państwa, a także ułatwia dostęp do lekarzy pacjentom, którzy pilnie potrzebują fachowej pomocy.

Prof. Virginia Berridge z London School of Hygiene and Tropical Medicine, podkreślając wagę samoleczenia, opisała, jak jest ono traktowane w innych krajach: „Samoleczenie ma w Wielkiej Brytanii długą tradycję i cieszy się z roku na rok coraz większą popularnością. Przyczynia się do tego także zachęta ze strony rządu, który widzi w samoleczeniu nie tylko szansę na oszczędności w ochronie zdrowia, ale też sposób radzenia sobie z trudnościami w dostępie do lekarza".

Brytyjskie badania potwierdzają, że odpowiednio stosowane samoleczenie przynosi znaczące korzyści służbie zdrowia - o 40% spada liczba wizyt u lekarzy, o 17% zmniejsza się liczba wizyt domowych, o połowę rzadziej wzywane jest pogotowie ratunkowe, redukuje się liczbę przyjęć do szpitala oraz dni spędzonych w szpitalu.

Niewątpliwie najciekawszym momentem konferencji była debata oksfordzka, podczas której starły się poglądy zwolenników i przeciwników tezy, że samoleczenie poprawia zdrowie populacji. Zgromadzona publiczność opowiedziała się po stronie zwolenników tej tezy.

Jedna pani drugiej pani...

Podczas debaty mówiono także o istniejącym w Polsce niepokojącym „syndromie Goździkowej", polegającym na tym, że pacjenci korzystają z porad zdrowotnych znajomych, a nie profesjonalistów. Podkreślano również konieczność edukacji społeczeństwa. Zwrócono uwagę, że jest to pierwsza dyskusja o samoleczeniu w aspekcie zdrowia publicznego w tak interdyscyplinarnym gronie.

Niestety, wciąż pokutuje szereg stereotypów związanych z samoleczeniem, które nierzadko kojarzone jest z szarlatanerią i medycyną niekonwencjonalną. Ścierają się poglądy zwolenników edukowania pacjentów - tych, którzy chcą przekazać odpowiedzialność za zdrowie społeczeństwu, i zwolenników bardziej opiekuńczego podejścia do pacjenta jako jednostki nieświadomej, niewyedukowanej, zagrożonej przedawkowaniem leków i czerpiącej wiedzę wyłącznie z nieobiektywnych reklam.

- Niezbędne jest rozwinięcie systemu profesjonalnego doradztwa, rzetelnej edukacji oraz informacji, by społeczeństwo korzystało z samoleczenia w sposób odpowiedzialny. US Pharmacia, oferując najszerszą gamę leków bez recepty na polskim rynku, będąc firmą społecznie odpowiedzialną, aktywnie wspiera działania edukacyjne w obszarze odpowiedzialnego samoleczenia, by pacjent stał się partnerem lekarza w profilaktyce i leczeniu chorób - podsumował tę część dyskusji prezes USP Bogdan Lang.

Farmaceuta niezbędny

Obecni na konferencji przedstawiciele środowiska farmaceutów podkreślali rolę, jaką w procesie edukacji i doradztwa odgrywa właśnie farmaceuta. Znaczenie takiej konsultacji podkreślają także sami pacjenci, co znalazło odzwierciedlenie w prezentowanych podczas spotkania wynikach ankiety przeprowadzonej przez Towarzystwo Promocji Jakości. Według badania ponad 66% pacjentów samodzielnie poszukujących informacji o lekach bez recepty szuka ich u farmaceuty.

Debatę zamknięto, podkreślając, że dobra informacja jest warunkiem skutecznego samoleczenia oraz podnosi świadomość, a więc wpływa na poprawę zdrowia publicznego. Jest to możliwe jedynie przy współdziałaniu wszystkich stron zaangażowanych w ten proces, stąd też inicjatywa pierwszej naukowej konferencji poświęconej temu zagadnieniu spotkała się z aplauzem zgromadzonych. Dlatego USP będzie kontynuowała wsparcie dla tego rodzaju inicjatyw.

„Farmacja i ja”, czerwiec 2009