By w upale ciało pachniało

Kiedy w czasie upałów chodzimy do pracy, stoimy za pierwszym stołem, rozmawiamy z pacjentami, trudno przetrwać dzień bez zapoconego fartucha. Dla własnego komfortu i zdrowia warto wiedzieć, kiedy i jak można ograniczać potliwość.

Pocenie się jest odruchem bezwarunkowym. Pełną parą dzień i noc w naszym organizmie pracują 4 mln gruczołów potowych, wydalając od 800 ml do prawie 1,5 l potu na dobę. 3/4 z nich to gruczoły potowe ekrynowe - rozmieszczone na całym ciele z wyjątkiem wewnętrznej powierzchni napletka, warg sromowych mniejszych i łożyska paznokciowego. 1/4 to gruczoły apokrynowe występujące głównie w okolicach pach i pachwin, pępka, brodawek sutkowych i odbytu, warg sromowych mniejszych u kobiet, moszny u mężczyzn oraz na powiekach i w kanałach słuchowych zewnętrznych.

Naturalny termoregulator

Pocenie się to proces zupełnie naturalny, nasilający się w czasie upałów, wysiłku fizycznego, w sytuacji stresu oraz emocji. Jest też absolutnie niezbędne do prawidłowej pracy organizmu - regulowania temperatury ciała, wydalania przez skórę zbędnych substancji przemiany materii oraz niedopuszczenia do przegrzania.

Pot wydzielany przez gruczoły ekrynowe jest bezwonny i przezroczysty, w 99% składa się z wody, pozostały 1% to chlorek sodu, mocznik, mleczany oraz związki mineralne, m.in.: potas, wapń, fosfor, magnez, cynk i żelazo. Pot z gruczołów apokrynowych składa się z wody, cholesterolu, trójglicerydów i kwasów tłuszczowych oraz niewielkich ilości androgenów (czynność gruczołów apokrynowych jest więc regulowana przez procesy hormonalne). Przykry zapach powstaje dopiero wtedy, gdy pot zaczyna być rozkładany przez bakterie.

Nadpotliwość, czyli nadprodukcja potu przez ekrynowe gruczoły potowe, może występować w formie ograniczonej - na określonym obszarze skóry, przeważnie pod pachami, na dłoniach i stopach, lub w postaci uogólnionej - na całym ciele.

Dezodorant kontra antyperspirant

Niezależnie od tego, czy pocenie się jest nadmierne, czy ilość wydzielanego potu pozostaje w normie, uczucie nieustannej wilgoci oraz nieprzyjemny zapach są najzwyczajniej krępujące, a ponadto - jeśli trwają długo - szkodliwe. Wilgotny naskórek ulega maceracji, co sprawia, że czynniki drażniące swobodniej wnikają w skórę, łatwiej więc o zakażenia (bakteryjne, grzybicze, wirusowe) oraz uczulenia. Skórę należy pielęgnować odpowiednimi preparatami do zachowania higieny. Ważne: zawsze należy je stosować na umyte ciało! Podstawowym środkiem pierwszej pomocy jest zwykły dezodorant - w aerozolu, sztyfcie, kulce. Pomoże, ale cudów nie zdziała. Zamaskuje zapach rozkładającego się potu, delikatnie hamując namnażanie się bakterii. Jego działanie będzie jednak krótkotrwałe, gdyż nie wywiera wpływu na samą czynność gruczołów potowych, a jedynie maskuje woń potu substancjami zapachowymi.

Oddziaływanie na gruczoły potowe wykazują natomiast antyperspiranty. Powszechnie stosowaną w nich substancją jest chlorek aluminium (sól aluminium, inaczej sól glinu). Ma on zdolność czasowego zamykania przewodów potowych na poziomie niższych warstw naskórka. Aktywna sól glinowa łączy się ze składowymi potu i wytwarza żel, który blokuje ujścia gruczołów. Fakt blokady nie ma bezpośredniego wpływu na ich czynności, ale pośrednio - zmniejszając namnażanie się bakterii oraz bakteryjny rozkład potu - zapobiega powstawaniu przykrego zapachu. Preparaty antyperspiracyjne nie powinny zawierać alkoholu, który co prawda działa antybakteryjnie, ale jednocześnie podrażnia i mocno wysusza skórę, wywołując zaczerwienienie i pieczenie.

Większość naszych gruczołów potowych umiejscowiona jest na dłoniach i stopach. Nic więc dziwnego, że właśnie te miejsca latem szczególnie spływają potem, co jest i krępujące, i wyjątkowo sprzyja rozwojowi trudnej do wyleczenia grzybicy. Rozwiązaniem będzie zastosowanie preparatu do rąk lub stóp szczególnie potliwych. Firmy kosmetyczne mają w swojej ofercie kremy nie tylko pielęgnujące, ale i jednocześnie zapobiegające nadmiernej potliwości.

Botoks - rozwiązanie dla naprawdę spoconych

Nowoczesną metodą leczenia nadmiernej potliwości jest wstrzykiwanie toksyny botulinowej typu A, która okresowo blokuje działanie nerwów zaopatrujących gruczoły potowe. Podaje się ją podskórnie lub śródskórnie w czasie zabiegu trwającego ok. 30 minut. Gruczoły potowe zostają zablokowane po około

5 dniach, a efekt zahamowania potliwości utrzymuje się przez około 6-12 miesięcy. Zawsze należy powtórzyć zabieg po ponownym pojawieniu się objawów wzmożonej potliwości.

Jednak przed wykonaniem zabiegu ostrzykiwania toksyną botulinową zaleca się wykonanie tzw. próby Minora. Polega ona na posmarowaniu jodyną i zasypaniu skrobią miejsc o nadmiernej potliwości, które zabarwiając się na ciemniejszy kolor, dzięki temu potwierdzają rozpoznanie problemu. Zastrzyki z botuliny podaje się w miejsca bolesne, zatem w czasie zabiegu stosuje się miejscowe znieczulenie w postaci maści (np. Emla), odcinkowego znieczulenia dożylnego, blokad nerwowych, a także okładów z lodu.

Co zrobić, by zachować świeżość w upalny dzień?

• Poranny, chłodny prysznic to podstawa. Jeśli pocimy się wyjątkowo obficie, stosujmy żele z tej samej serii, co antyperspiranty - zwiększa to skuteczność ich działania. Kąpiel zakończmy strumieniem chłodnej wody, skierowanej najpierw na stopy, a potem na górne partie ciała.
• W czasie upałów codziennie myjmy włosy. Skóra głowy poci się tak samo jak reszta ciała.
• W sytuacjach awaryjnych spryskujmy się dezodorantem lub antyperspirantem po przetarciu skóry pod pachami chusteczką nawilżającą dla niemowląt.
• Pod fartuch nie zakładajmy rzeczy obcisłych, z tworzyw sztucznych, postawmy na bawełnę.
• Jeśli nasza praca zobowiązuje nas do ściśle określonego wewnętrznymi przepisami stroju, wybierzmy rajstopy jak najcieńsze (8 den) i bez lycry. W czasie dnia stosujmy dezodoranty do stóp (nawet na rajstopy) i spraye niwelujące przykry zapach obuwia.
• Uważajmy na to, co pijemy i jemy. Niektóre potrawy: kawa, herbata, alkohol, wszystko, co pikantne - wydatnie wzmagają potliwość. Pamiętajmy, że w czasie upałów picie 1,5-2 l wody dziennie to absolutne minimum!

Pocenie się może być objawem choroby!

Obfita potliwość na całym ciele (a nie tylko pod pachami, na dłoniach, stopach) i towarzysząca jej podwyższona temperatura lub nieuzasadniona utrata kilogramów - powinny być impulsem do przeprowadzenia badań wykluczających cukrzycę, nadczynność tarczycy, chorobę Parkinsona i gruźlicę. Dopiero po uzyskaniu negatywnej diagnozy można szukać ratunku wśród ogólnodostępnych preparatów.

Pierwsza pomoc przy wzmożonej potliwości

Czego oczekujemy po antyperspirantach? Po pierwsze: skuteczności. Po drugie: skuteczności. Po trzecie: skuteczności. I na koniec: by nie podrażniały.

• SPIRIAL SPRAY. Antyperspirant z solą glinu, która hamuje wydzielanie potu, oraz cytrynianem trietylowym neutralizującym zapach potu i ograniczającym namnażanie drobnoustrojów. Bez środków zapachowych. SVR; 47zł/100ml.
• SPIRIAL KREM. Krem do stosowania na miejsca narażone na nadmierną potliwość: dłonie, stopy, okolice pachwin i pach. SVR; 37zł/50ml.
• ASPIRIA - TRÓJAKTYWNY DEZODORANT NAWILŻAJĄCY. Hamuje odpowiedzialny za przykry zapach rozkład składników potu apokrynowego. Nawilża i łagodzi podrażnienia skóry. IWOSTIN; 17zł/60ml.
• KEOPS. Antyperspirant w formie roll-on. Zawiera sole glinu. 30zł/30ml.
• ANTI PERSP R. Antyperspirant w kulce. Nie pozostawia śladów na ubraniu. DERMEDIC; 23zł/80ml.
• ANTI PERSP C. Krem do wyjątkowo potliwych miejsc: pach, dłoni, stóp. Nie pozostawia śladów na ubraniu, jest niewidoczny na skórze. DERMEDIC; 21zł/50g.
• SUPER DEO. Dezodorant z krystalicznej skały bez dodatku konserwantów i środków zapachowych. Przy codziennym stosowaniu powinien wystarczyć na rok użytkowania. REUTTER; 17zł/50g.
• PROFESSIONAL POWER. Antyperspirant dla mężczyzn, z systemem „proactive protection" aktywującym działanie, kiedy podnosi się temperatura ciała. GILLETTE; 26zł/45ml.

Autor: Karolina Porecka

„Farmacja i ja”, lipiec - sierpień 2009