Dlaczego chorują włosy

Makijaż doskonały

Klasyczny, kuszący czerwienią ust jak u Valentino, graficzny, do którego pasuje „oko Kleopatry", a może naturalny, lansowany w tym sezonie przez...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Rodzaje filtrów przeciwsłonecznych

Co roku wprowadzane są nowe kosmetyki, które mają zapewnić skórze właściwą ochronę przed słońcem, jednocześnie pozwalając uzyskać złocistą...

Kondycja włosów jest odbiciem stanu zdrowia całego organizmu. Gdy zaczynamy mieć kłopoty zdrowotne, włosy w widoczny sposób zaczynają słabnąć, matowieć, łamać się i wypadać.

Zdrowy człowiek traci około stu włosów dziennie. Nie jest to powód do zmartwień, dopóki są one ciągle zastępowane przez nowe i ich wypadanie następuje równomiernie. Gdy jednak więcej włosów wypada, niż odrasta, i ten proces trwa tygodniami, zaczyna się problem. Wtedy konieczna jest wizyta u dermatologa. Leczenie wypadania włosów jest trudne i długie, zawsze powinno być poprzedzone bardzo dokładną diagnostyką. Należy pamiętać, że w związku z przebiegiem cyklu włosowego, odrost włosów po skutecznej terapii następuje najwcześniej po 2-3 miesiącach od rozpoczęcia leczenia.

Dlaczego je tracimy?

Łysieją zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Znanych jest przynajmniej kilkadziesiąt, jeśli nie kilkaset, przyczyn. Oto główne:

• Zaburzenia cyklu włosa prowadzą do zjawiska zwanego telogen effluvium. W procesie tym z 80-90% włosów będących normalnie w fazie anagenu część wchodzi nagle i przedwcześnie w fazę telogenu (patrz ramka). Dzieje się tak za sprawą różnych bodźców stresowych, np. gorączki w czasie choroby zakaźnej, porodu, stresu emocjonalnego. U większości pacjentów jest to stan odwracalny z samoistną remisją w ciągu kilku miesięcy.
• Łysienie pochodzenia hormonalnego występuje u osób z niedoczynnością przysadki, nieprawidłową czynnością tarczycy, niedoczynnością przytarczyc, niekiedy po zaprzestaniu stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych (podobnie jak po porodzie), a także w cukrzycy. Konieczna jest stabilizacja poziomu hormonów.
• Łysienie androgenowe jest procesem zależnym od cech genetycznych. Podobne zmiany występują także u małp naczelnych. Włosy terminalne przekształcają się we włosy meszkowe. Występuje również u kobiet, u których wypadanie włosów telogenowych bardziej obejmuje inne okolice głowy niż mężczyzn (część potyliczna) i ma charakter rozlany. Leczenie polega na podawaniu miejscowo minoksidilu, leków obniżających poziom androgenów (np. spironolakton) oraz inhibitorów 5-alfa reduktazy (finasteryd, dutasteryd).
• Łysienie pod wpływem substancji chemicznych pojawia się po zastosowaniu preparatów z talem lub zatruciu jego związkami, w zatruciu kwasem bornym. Leczeniem jest podanie antidotum. Włosy wypadają też po tiouracylu (lek przeciwtarczycowy), przy przyjmowaniu środków przeciwkrzepliwych i cytostatycznych, w hiperwitaminozie A.
• Łysienie w stanach niedożywienia – przy braku białka oraz niedoborach żelaza i cynku w niektórych zespołach z nieprawidłową przemianą aminokwasów. Na niedobory minerałów szczególnie narażone są kobiety w czasie intensywnego odchudzania. Organizm otrzymuje wówczas za mało witamin, soli mineralnych i protein. Uzupełnianie mikro- i makroelementów likwiduje problem.
• Przewlekłe łysienie rozlane to schorzenie głównie kobiet. Obejmuje te wszystkie przypadki, których nie udaje się wytłumaczyć mechanizmami androgenowymi i innymi hormonalnymi lub telogen effluvium. Miejscowo stosuje się wcieranie preparatów o działaniu drażniącym, często z dodatkiem sterydów (preparaty robione w aptekach na receptę, Alpicort, Neril tonik).
• Łysienie w przebiegu bliznowacenia występuje wskutek zniszczenia mieszków włosowych w różnych chorobach. Są wśród nich: pseudopelade, czyli postępujące bliznowacenie bez wyraźnego procesu zapalnego w obrębie mieszków; folliculitis decalvans, w którym nadmierna reakcja na antygeny bakteryjne prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego. Leczenie jest wyłącznie przyczynowe.
• Łysienie plackowate (alopecia areata) to choroba autoimmunologiczna. Najpierw włosy wypadają ogniskowo, a z czasem całkowicie. Następuje utrata reszty owłosienia na ciele, łącznie z brwiami, rzęsami, włosami łonowymi. Leczy się je immunoterapią lub immunosupresyjnie (w tym glikokortykosteroidami miejscowo, w iniekcjach doogniskowych, doustnie lub pozajelitowo). W niektórych ośrodkach stosuje się PUVA (Psoralen Ultra-Violet A), czyli fotochemioterapię klasyczną.
• Łysienie w chorobach centralnego układu nerwowego pojawia się w chorobach śródmózgowia i pnia mózgu, po urazach głowy, w dystrofii miotonicznej. Leczenie choroby likwiduje wypadanie włosów.
• Niektóre choroby zakaźne, jak kiła, a także miejscowe zakażenia, np. bakteryjne (liszajec) i grzybicze, mogą powodować przejściowe (grzybica drobnozarodnikowa), a nawet trwałe wyłysienie (grzybica woszczynowa). Leczenie infekcji likwiduje problem.
• Ciasne upinanie włosów w koński ogon, kok lub kucyki. Uciśnięte cebulki włosowe są słabo dotlenione i odżywione, a łodygi często pociągane. Zmiana uczesania gwarantuje zanik problemu. Zbyt późna interwencja powoduje utrzymanie się trwałego wyłysienia.
• Uwarunkowania genetyczne. Skąpe owłosienie, czyli hypotrichosis, dziedziczy się w sposób dominujący autosomalny. Liczba mieszków jest zredukowana i są one mniejsze, włosy zaś łamliwe. W przypadku zespołów genetycznych przebiegających z łysieniem możliwości leczenia są ograniczone, choć istnieją opisy przypadków skutecznego zahamowania wypadania włosów, np.  w przypadku monilethrix, czyli włosów paciorkowatych.

Serum i ampułki

W przypadku łysienia najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie ampułek lub płynów  do wzmacniania włosów, które zawierają małe stężenia substancji poprawiających ukrwienie skóry. W ten sposób zwiększa się zaopatrzenie mieszków włosowych w znajdujące się we krwi substancje odżywcze, które sprawiają, że wydłuża się faza wzrostu i spoczynku, a skraca się faza wypadania, co jest bardzo korzystne.

Jeśli wypadanie włosów nie trwa dłużej niż miesiąc, można ratować się preparatem na bazie minoxidilu. Jest to substancja czynna, która występuje w niewielkim stężeniu (maks. 2%) w wielu kosmetykach. W przypadku długotrwałej utraty włosów skuteczniejszy jest minoxidil w wyższym stężeniu (ok. 5%), dostępny na receptę. Środki te działają wyłącznie objawowo – wzmacniają włosy, nie likwidując przyczyny łysienia. Stosuje się je czasem w terapii, ale tylko jako preparaty wspomagające leczenie.

Ważna trójka

Włos dzieli się na trzy podstawowe części: korzeń, który tkwi w mieszku włosowym i odżywia włos; łodygę włosa, wystającą ponad powierzchnię skóry, i końcówkę włosa. Łodyga włosa składa się z trzech warstw: przezroczystej i cienkiej osłonki, wewnętrznej kory włosa i ukrytego w jej środku rdzenia. W bardzo dużym powiększeniu włos wygląda niczym przewód elektryczny, zawierający mnóstwo cieniutkich drucików.

tekst: Dorota Szadkowska

Największy postęp w ostatnich latach dokonał się w zakresie diagnostyki łysienia.

Przełomowych odkryć dotyczących leczenia, niestety, nie było. Poza klasycznymi metodami diagnostycznymi, takimi jak badanie kliniczne, test pociągania, trichogram, fototrichogram, trichoskan, dysponujemy również trichoskopią i refleksyjną mikroskopią konfokalną in vivo.

Trichoskopia opiera się na technice wideodermoskopii. Metoda ta umożliwia m.in. ocenę włosów oraz struktur skóry owłosionej głowy (w szczególności lejków mieszków włosowych) oraz naczyń mikrokrążenia. W niektórych przypadkach dodatkowo bada się np. brwi lub rzęsy. Jest to technika cyfrowa, która pozwala na uzyskanie 70-krotnych, 100-krotnych lub jeszcze większych powiększeń obserwowanych zmian. Trichoskopia daje możliwość oceny struktury łodygi włosa bez konieczności pobierania włosów do badania metodą mikroskopii świetlnej. Pozwala na rozróżnienie łysienia androgenowego kobiet od przewlekłego łysienia telogenowego; włosów wypadających od łamiących się, co nie jest proste w ocenie innymi metodami.

Refleksyjna konfokalna laserowa mik-roskopia skaningowa in vivo jest szczegółową techniką nieinwazyjnego obrazowania naskórka i skóry. Badanie pozwala na wizualizację naskórkowej części mieszków włosowych oraz przekrojów włosów na głębokość 200–300 µm.

Prof. dr hab.med. Lidia Rudnicka,

kierownik Kliniki Dermatologii CentralnegoSzpitala Klinicznego MSWiA w Warszawie

„Farmacja i Ja”, luty 2010