Ekologia czy ekościema

Bez konserwantów, bez sztucznych barwników, bez środków zapachowych. Wyłącznie naturalne składniki. A my ufamy, że to, co naturalne zawsze jest lepsze. Czy zawsze? Czy słusznie?

Na stronie www.ekologiczny.pl czytam: „Certyfikowane kosmetyki ekologiczne są „zdrowe, skuteczne, wydajne i pięknie pachną". I dalej: „Łagodne a jednocześnie skuteczne. (...) Kosmetyki ekologiczne nie atakują nas chemią, lecz wykorzystują wyłącznie siły drzemiące w naturze - roślinach i minerałach. Są nie tylko w 100% naturalne - w dodatku wiele z ich składników pochodzi z kontrolowanych upraw ekologicznych. Możesz więc być pewien - eco cosmetics to czystość i zdrowie dla Ciebie i Twoich dzieci".

Piękne - jak otwarcie igrzysk w Pekinie. Tylko czy do końca prawdziwe?

Ekomoda

Kosmetyki ekologiczne na dobre rozgościły się w aptekach, drogeriach i sklepach ze zdrową żywnością. Kochają się w nich gwiazdy, firmują swym nazwiskiem celebrites, zachwalają właściciele firm, kupują klientki. Hasło „produkowane z naturalnych składników" przyciąga alergików, testerów nowinek, ale przede wszystkim wszystkich tych, którzy poprzez kupowanie produktów w pełni naturalnych nie chcą bezmyślnej eksploatacji kurczących się zasobów środowiska, przyczyniania się do globalnego ocieplenia, a pragną lepszego, bardziej czystego świata dla przyszłych pokoleń. Kosmetyki ekologiczne mają bowiem dwa istotne przesłania: są przyjazne dla środowiska (opakowania wykorzystywane do ich produkcji są bowiem biodegradowalne) i zawierają wyłącznie surowce naturalne (roślinne, zwierzęce i mineralne) pozyskiwane z ekologicznych, czyli niewspomaganych chemią, upraw i hodowli.

Ta moda na naturę i ekologię spowodowała, że wielu producentów chętnie umieszcza na opakowaniach swoich produktów kosmetycznych określenia „naturalny", „organiczny", „bio", „eko" - w nadziei, niepłonnej zresztą, że taki towar lepiej się sprzeda. W Niemczech rynek ekokosmetyków jest najdynamiczniej rozwijającym się segmentem sprzedaży produktów pielęgnacyjnych. Rocznie w Europie wzrasta o 18-20%, a jego wartość szacuje się na miliard euro. Nic więc dziwnego, że moda na ekoprodukty dotarła również do Polski.

Eko(u)prawa

Czy krem z wyciągu z imbiru jest już ekologiczny? Czy skrub do ciała z solą morską jest ekologiczny, naturalny czy organiczny? Czy dodanie do kosmetyku kilku kropli naturalnego olejku uprawnia do uznania kosmetyku za naturalny? Czy w słoiczku z napisem „naturalny" i wizerunkiem listków ziół znajduje się prawdziwy kosmetyk naturalny?

W Polsce nie ma jeszcze prawnej definicji ekokosmetyków. Dlatego pojawiły się firmy przyznające im certyfikaty. W Wielkiej Brytanii kosmetyki ekologiczne certyfikowane są przez Soil Association, na kontynencie - przez francuski EcoCert, niemiecki BDIH Kontrollierte Naturkosmetik (Kontrolowany Kosmetyk Naturalny) i francuskie Cosmebio (znak Stowarzyszenia Kosmetologii Ekologicznej).

Systemy certyfikacji lokalnie różnią się nieco między sobą. BDIH na przykład udziela producentom certyfikatu, gdy przynajmniej 60% wszystkich produktów danego producenta spełnia wyżej wymienione wymagania, EcoCert certyfikuje natomiast każdy produkt osobno.

Ustalenia organizacji przyznających certyfikaty mówią, że kosmetyk, który ma swym składzie 25% substancji pochodzenia naturalnego (roślinnego, zwierzęcego bądź mineralnego) może być uznany za naturalny i uwidocznić to słownie na etykiecie produktu. Kosmetyk „bio" lub „ekologiczny" musi już spełniać inne, wyższe normy: 95% jego składu powinien stanowić wyciąg z naturalnych surowców, przy czym producent musi ów proces pozyskiwania surowców kontrolować. W przypadku roślin: niedozwolone jest korzystanie z dziko rosnących ziół, a konieczny nadzór nad terenami upraw od momentu zasadzenia roślin do produkcji kosmetyków, poprzez ich wzrost, zbiór, transport, przechowywanie.

W dalszej kolejności kosmetyk ekologiczny nie może zawierać: surowców z roślin modyfikowanych genetycznie, surowców z martwych zwierząt, produktów petrochemicznych, takich jak oleje, silikony albo parafiny, syntetycznych środków zapachowych i barwiących. Nie może być też testowany na zwierzętach. Sugerowane jest także zastosowanie ekologicznych opakowań oraz rezygnacja z syntetycznych konserwantów, choć dozwolone jest stosowanie kwasu benzoesowego i mrówkowego.

Ekościema

Klienci najczęściej kupują nosem i oczami. Bo to właśnie zapach i opakowanie, a nie skład kosmetyku jest często zasadniczym bodźcem do zakupu. Lawenda, melisa, imbir, cynamon, miód, róża - mają nie tylko określone właściwości pielęgnacyjne, ale przede wszystkim pięknie pachną, obiecując poprzez ich zastosowanie wyjątkowe dopieszczenie i relaks. Konsumenci bardziej świadomi, czytający etykiety, często wybory zakupowe sprowadzają do prostej zasady: chemia jest zła i niebezpieczna, a natura - dobra, godna zaufania i delikatna.

Sceptycy kosmetyków naturalnych podnoszą jednak istotny argument: nie zawsze to, co naturalne jest dla nas dobre, a naturalne składniki kosmetyku są dla naszej skóry substancjami tak samo obcymi, jak te chemiczno-syntetyczne. Wiemy, że ekstrakty z roślin bywają silnie alergizujące. Rumianek, olejki eteryczne, laur potrafią wywołać silne uczulenia. Naturalny nie zawsze jest synonimem łagodności i delikatności. Zdarza się więc, że nawet ekoentuzjaści muszą zrezygnować z kosmetyków ekologicznych, by z powodzeniem używać tych nafaszerowanych składnikami syntetycznymi.

Krytycy, a raczej - realiści, twierdzą także, że natura sama w sobie niewiele zdziała - Kleopatra kąpała się wprawdzie w mleku, Maria Stuart myła twarz winem i kładła na nią winogrona, do dzisiaj kładziemy na twarz plastry ogórka dla wybielenia cery. Jaka jest skuteczność tych zabiegów? Znikoma. Bo substancje pochodzące z natury tak naprawdę nie działają przecież same z siebie. Muszą być najpierw oczyszczone, przygotowane, połączone z innymi, zanim trafią do słoiczka z napisem „naturalny". Pewne jest również to, że mimo rozwoju technologii kosmetycznych, ilość substancji czynnych z kosmetyku czy to naturalnego, czy syntetycznego, niestety, przenika do skóry w minimalnej ilości. Zadanie kremów do twarzy, balsamów, odżywek cały czas sprowadza się do tworzenia na naskórku warstwy ochronnej, która po kilku godzinach zostaje zmyta lub usunięta wraz z potem. Kosmetykami naturalnymi, tak jak i syntetycznymi ani nie zatrzymamy, ani tym bardziej nie cofniemy wskazówek zegara biologicznego. Ale jeśli dzięki nim poczujemy się lepiej...

Certyfikaty kosmetyków ekologicznych posiadają m.in. produkty: Dr. Hauschka, The Body Shop, Weleda, Logona, Lavera, Living Nature, Centifolia, Sanoflore, L'Occitane. Niedawno na polskim rynku pojawiła się marka Pat & Rub sygnowana przez Kingę Rusin.

Antonina Majewska

„Farmacja i Ja”, wrzesień 2008