Pielęgnacja dla wymagających

Każdego dnia używamy przeciętnie siedmiu różnych kosmetyków do pielęgnacji ciała. Każdy z nich jest kompozycją wielu składników, wśród których są także alergeny. Warto o tym pamiętać, doradzając pacjentowi z alergią  lub skórą skłonną do podrażnień.

Co 10. dorosła osoba przynajmniej raz w życiu doznała reakcji alergicznej po użyciu kosmetyku. Najczęściej dochodzi do wyprysku kontaktowego. Skóra staje się zaczerwieniona, napięta, wysuszona. Przy silniejszym odczynie oprócz rumienia pojawiają się grudki oraz pęcherzyki wysiękowe i nadżerki.

Inną typową reakcją wywołaną przez kosmetyki są zmiany fotoalergiczne, czyli reakcja skórna wywołana interakcją kosmetyków i promieni UV. Objawia się ona hyperpigmentacją, czyli ciemnieniem skóry. Ciemne plamy mogą się utrzymywać miesiącami. Tak silną reakcję skóry mogą wywołać wyciągi roślinne, które są częstym składnikiem kosmetyków (patrz ramka). Przeciętny krem z drogerii zawiera 30 składników, a hipoalergiczny kupowany w aptece od kilku do kilkunastu. To właśnie ta wieloskładnikowość sprawia, że w przypadku skóry alergicznej lub skłonnej do podrażnień znacznie zwiększa się ryzyko wystąpienia niepożądanych odczynów. Najczęstszymi alergenami w kosmetykach są substancje zapachowe oraz konserwanty.

Substancje zapachowe

Do produkcji kosmetyków wykorzystywanych jest ok. 2 tys. różnych substancji zapachowych. Zwykle w jednym kosmetyku występuje miks kilku, a czasem nawet kilkunastu zapachów. Z obserwacji alergologów wynika, że wśród osób uczulonych na kosmetyki ok. 30% doznało podrażnień skóry z powodu substancji zapachowych. Międzynarodowa organizacja zrzeszająca przedstawicieli branży perfumeryjnej (International Fragrance Association IFRA) prowadzi badania naukowe, dzięki którym udało się sporządzić listę 26 substancji zapachowych (patrz ramka), które mogą wywoływać uczulenia. Jeśli kosmetyk zawiera którąś z tych substancji, informacja o tym musi znaleźć się na etykiecie. Doradzając pacjentowi z alergią wybór odpowiedniego dla niego preparatu, warto zwrócić uwagę, czy wśród składników kosmetyku są substancje zapachowe z tej listy. Generalnie w przypadku alergików i osób o cerze skłonnej do podrażnień warto polecać kosmetyki bezzapachowe. Ale uwaga! To, że krem nie pachnie, nie oznacza wcale, że nie ma w nim substancji zapachowych. Często są one dodawane, by zamaskować woń innych substancji chemicznych. Dlatego na etykiecie należy sprawdzić, czy jest wśród składników napis: parfum – który musi być podany w składzie kosmetyków wzbogaconych o substancje zapachowe.

Konserwanty

Druga grupa składników kosmetyków, które są częstą przyczyną alergii, to konserwanty. Imidazolidinyl urea, Quaterinium-15 lub formaldehydy to składniki, które pacjentowi mogą się wydać zupełnie niepotrzebne w składzie kremu albo pomadki. Tymczasem to dzięki konserwantom bakterie i grzyby się nie namnażają. Niestety, nie da się ich uniknąć w produkcji kosmetyków i jedyną rzeczą, jaką można doradzić pacjentowi, to wybór preparatu z jak najmniejszą ilością konserwantów. Dobrym rozwiązaniem jest także zaproponowanie próbki kosmetyku – to pozwoli na przetestowanie, czy ten produkt wywołuje reakcje alergiczne.

Warto także przypominać pacjentom, że wszystkie kosmetyki mają określony termin przydatności. Po jego upływie krem lub podkład, który do tej pory nie wywoływał uczuleń, może spowodować reakcję alergiczną. Na opakowaniach większości kosmetyków znajdują się  informacje o tym, jak długo są przydatne do użycia po otwarciu. W przypadku kremów jest to zwykle 12 miesięcy, tusz do rzęs zachowuje swoje właściwości ok.  3 miesięcy od pierwszego użycia, podkład w płynie – 6 miesięcy. Po tym czasie zaczynają się w nich namnażać bakterie, które mogą wywołać reakcje skórne.

Dobre składniki

Doradzając alergikom i osobom z wrażliwą skórą wybór kosmetyków, warto polecać te, które zawierają substancje odbudowujące barierę lipidową skóry, m.in. ceramidy, fosfolipidy, skwalen. Ważne są też składniki nawilżające, tj. kwas hialuronowy, chitozan. Do skóry suchej z objawami nadmiernego łuszczenia się naskórka zaleca się emolienty, które tworzą na skórze ochronny film, dzięki któremu nie traci ona wilgoci. Dobrze, gdy bazę kosmetyku stanowi woda termalna, która łagodzi podrażnienia i dostarcza skórze minerałów i mikroelementów potrzebnych do odnowy komórek. Warte polecenia są preparaty zawierające np. nasiona lnu, algi morskie, kiełki pszenicy, olej z awokado, ze słodkich migdałów, kokosowy, z nasion bawełny, ogórecznika, z wiesiołka, wyciąg z kwiatów lipy – te składniki działają łagodząco i wzmacniająco. Krem dla alergika powinien także chronić przed promieniowaniem UVA i UVB, ale nie może zawierać uczulających składników, tj. kwasu paraaminobenzoesowego, metoksycynamoniany. Odpowiednie są preparaty z filtrami fizycznymi, tj. dwutlenek tytanu lub tlenek cynku.

Bezpieczne dermokosmetyki

• La Roche-Posay, płyn micelarny do demakijażu  twarzy, oczu i ust z fizjologicznym pH;
• Oillan, maść parafinowa  dla dzieci i dorosłych przeznaczona do skóry podrażnionej, suchej i łuszczącej się;
• AA Deo Sensitive,  antyperspirant dla osób  z chorobami alergicznymi i o wrażliwej skórze;
• Sylveco, krem brzozowy  z betuliną działający  łagodząco i regenerująco;
• Isis Pharma Suavigel,  krem łagodząco-kojący  do skóry wrażliwej;
• Vichy Aqualia Thermal,  balsam mineralny do skóry  odwodnionej bez dodatku  parabenów, substancji  zapachowych i barwiących;
• SebaMed kostka do mycia przeznaczona do skóry  wrażliwej i normalnej;
• AA Deo, antyperspirant  do skóry wrażliwej i skłonnej do alergii o zapachu orchidei;
• Noreva Sensidiane,  preparat do pielęgnacji  twarzy o właściwościach  normalizująco-kojących.
• Sanoflore, regenerujący  miód odżywczy – balsam  do suchej i wrażliwej skóry.

Substancje zapachowe*, które mogą wywołać alergię

Amyl Cinnamal, Anise Alcohol, Amylcinnamyl Alcohol, Benzyl Benzoate, Benzyl Alcohol, Benzyl Cinnamate,  Benzyl Salicylate, Citronellol, Cinnamyl Alcohol, Farnesol, Cinnamal, Hexyl Cinnamal, Citral,  Butylphenyl Methylprioponal Linalool Coumarin, Limonene, Eugenol, Linalool, Geraniol,

Methyl 2-Octynoate, Hydroxycitronellal,  Alpha-Isomethyl Ionone, Isoegenol, Hydroxyisohexyl  3-Cyclohexene, Carboxaldehyde, Evernia Prunastri Extract, Everinia Furfuracea Extract.

*według  listy IFRA (International Fragrance Association)

Ekstrakty roślinne, które mogą wywołać reakcję fotoalergiczną

Angelica archangelica, Citrus bergamia, Apium aurantium, Citrus medica, Anethum graveolens,  Foeniculum vulgare, Ficus carica, Citrus lemon,   Citrus aurantifolia, Pastinaca sativa, Dacus carota.

Skóra alergiczna = wrażliwa?

Nie, choć po kontakcie z alergenem oba typy skóry zachowują się podobnie. Różni je jedynie czas wystąpienia objawów. Zmiany pojawiające się od razu po nałożeniu kosmetyku świadczą o dużej wrażliwości skóry, zaś te pojawiające się dopiero po kilku godzinach – o alergii. Ale uwaga! Często jeden typ skóry przechodzi w drugi, tzn. skóra wrażliwa staje się bardziej podatna na działanie alergenów.

tekst: Marta Nowik

„Farmacja i Ja”, kwiecień 2010