Pielęgnacja skóry chorych

Osoby przewlekle chore, walczące z nowotworem lub niepełnosprawne ruchowo wymagają nie tylko leczenia. W ich przypadku potrzebna jest także odpowiednia pielęgnacja, przede wszystkim systematyczne codzienne zabiegi z wykorzystaniem specjalnych preparatów.

Bez wątpienia dla tych pacjentów przeznaczone są dermokosmetyki, których produkcja przypomina bardziej powstawanie leku niż kosmetyku i jest wynikiem współpracy dermatologów, chemików oraz kosmetologów. Nie mają w składzie substancji mogących uczulać lub podrażniać, tj. syntetycznych substancji zapachowych i barwników. Mogą mieć niewielką ilość bezpiecznych konserwantów (np. kwas sorbowy) albo formułę, która nie wymaga konserwacji (dotyczy to np. kosmetyków zawierających więcej niż 15% etanolu albo kosmetyków, które zostały zapakowane beztlenowo – opakowanie „airless” lub jednorazowe porcje typu kapsułki). Zwykle częścią bazy dermokosmetyków jest woda termalna, która dzięki zawartości oligoelementów (żelazo, cynk, mangan, miedź) działa przeciwzapalnie i ochronnie. Oprócz dermokosmetyków farmaceuta może zaproponować także inne preparaty, np. dla alergików lub niemowląt.

Jak wyleczyć odleżyny

Powstają na skutek długotrwałego ucisku, który zaburza dopływ krwi do skóry, przez co jej komórki są niedotlenione i w konsekwencji obumierają. Najczęściej tworzą się w okolicy miednicy, kości krzyżowej, na łokciach i piętach.

• Profilaktyka Przynajmniej co dwie godziny chory sam lub z pomocą drugiej osoby powinien zmienić ułożenie ciała. Miejsca narażone na ucisk należy codziennie oklepy-wać dłonią (palce ułożone „w daszek”), co usprawni krążenie. Unikamy energicznego rozcierania i masowania. Miejsca narażone na ucisk warto pokryć maścią nagietkową, która działa przeciwzapalnie.
• Oczyszczanie Wskazane są delikatne żele myjące lub mydła o pH 5,5, które nie wywołają podrażnień i nie naruszą kwaśnego odczynu skóry. Po myciu trzeba starannie osuszyć skórę (bez pocierania!) ze szczególną dbałością w okolicach fałdów. Pozostawienie skóry wilgotnej sprzyja maceracji (rozpulchnieniu naskórka), co ułatwia powstawanie odleżyn.
• Pielęgnacja Umytą i osuszoną skórę przede wszystkim trzeba natłuścić, i to najlepiej 2-3 razy dziennie. Dobra będzie oliwka dla niemowląt (zawierająca np. olej migdałowy, oliwę z oliwek, olejek słonecznikowy), Linomag (zawierający witaminę F, czyli wielonienasycone egzogenne kwasy tłuszczowe) albo balsam zawierający masło shea. Odleżyny warto smarować Solcoserylem (zawiera bezbiałkowy wyciąg z krwi cielęcej, który wzmaga regenerację komórek), Panthenolem (substancją czynną jest  dekspantenol metabolizowany do kwasu pantotenowego niezbędnego do utrzymania właściwego funkcjonowania nabłonka i skóry, więc przyspiesza gojenie ran). Jeśli skóra jest nadmiernie przesuszona, pacjent powinien stosować np. 0,5% krem propolisowy, który dodatkowo działa przeciwbakteryjnie.
• W przypadku, gdy podczas gojenia się rany po odleżynach tworzy się ziarnina (nowo powstała tkanka łączna z bogatą siecią naczyń krwionośnych), należy pamiętać o częstym zmienianiu opatrunków. Pacjent nie powinien używać opatrunku gazowego, lecz specjalnego półprzepuszczalnego, który pochłania nadmiar wysięku (może być hydrożelowy, hydrożelowy z alginatami i żelowy hydrokoloidowy). Podczas zmian opatrunków ranę spłukuje się 0,9% roztworem chlorku sodu.

Jak pokonać odparzenia

Odparzenia powstają w wyniku długotrwałego przylegania do siebie fałdów skórnych, zwłaszcza jeśli są wilgotne (pot lub mocz), dociera do nich niewiele powietrza, a temperatura jest wyższa niż na powierzchni skóry. To poważny problem osób otyłych lub cierpiących na nietrzymanie moczu. Odparzenia objawiają się zaczerwienieniem, obrzękiem, czasem ze skóry sączy się surowiczy płyn, towarzyszy im pieczenie, ból, świąd.

• Profilaktyka To przede wszystkim zachowanie podstawowych zasad higieny, wkładanie przewiewnych ubrań z naturalnych materiałów.
• Oczyszczanie Warto polecić pacjentowi delikatny żel myjący, np. z oferty dla niemowląt lub alergików, oraz kąpiele w naparze rumianku albo w wodzie z dodatkiem nadmanganianu potasu.
• Pielęgnacja Pacjent może stosować zasypki wysuszające (np. Alantan, Dermatol) albo specjalne kremy przeciw odparzeniom (np. Sudocrem). Zawierają one tlenek cynku, który działa antybakteryjnie, tworząc barierę ochronną przed infekcjami i niepożądanym wpływem wilgoci. Warto uczulić pacjenta, by nie stosował zasypki i kremu równolegle, bo powstała na skórze warstwa preparatów spotęguje odparzenia. Miejsca odparzone można także smarować raz dziennie witami-ną E (wyciśniętą z kapsułki), maścią nagietkową lub żywokostową. Łagodząco zadziała Panthenol, który głęboko nawilża skórę i reguluje gospodarkę wodną. Aby przyspieszyć odnowę i wspomóc procesy naprawcze naskórka, pacjent na noc może stosować Alantoinę lub Linomag.

Jak wzmocnić skórę po chemio- i radioterapii

Ubocznym skutkiem terapii onkologicznej jest nadwrażliwość i silne wysuszenie skóry, które może skutkować swędzeniem, łuszczeniem się oraz uszkodzeniami skóry (może powstać obrzęk, pęcherze, owrzodzenie). Chemioterapia może spowodować, że skóra stanie jest skłonna do zmian zapalnych i przebarwień oraz bardziej podatna na nadkażenia grzybicze i bakteryjne. Do najczęstszych zmian skórnych po radioterapii należy silne zaczerwienienie obszaru naświetlanego (jak po oparzeniu słonecznym), dokuczliwy świąd skóry, nasilone przesuszenie i złuszczanie skóry. Skóra poddana promieniowaniu jest bardziej podatna na infekcje (bakteryjne, wirusowe i grzybicze), zwłaszcza w fałdach skóry (np. pachwinach) oraz w miejscach, gdzie naskórek jest bardzo delikatny (np. na szyi). U pacjentów po radio- i chemioterapii skóra jest wrażliwa i bardziej podatna na oparzenia słoneczne.

• Oczyszczanie Pacjent potrzebuje preparatu łagodnie myjącego, który dodatkowo nawilża i natłuszcza skórę. Może być z oferty dla niemowląt lub chorych na atopowe zapalenie skóry. Warto zaproponować preparat działający przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo, do stosowania w takich schorzeniach jak np.: wyprysk, łojotokowe zapalenie skóry, ropne zapalenie skóry, liszajec, wyprzenie i łuszczyca – może to być np. emulsja Lubex.
• Pielęgnacja Najlepsze będą kosmetyki z olejami mineralnymi i silikonowymi oraz z woskami (np. lanoliną) i wazeliną, które mają właściwości okluzyjne. Powinny zawierać także humektanty (np. kwas hialuronowy, mocznik, gliceryna, aminokwasy, glikole), które umożliwiają powstanie naturalnego zapasu wody w skórze, gdyż mają zdolność trwałego wiązania i zatrzymywania wody. Warto podsunąć pacjentowi specjalne preparaty z serii AA Therapy. Krem do twarzy i ciała regeneruje podrażniony naskórek (zasługa m.in. alantoiny), zmniejsza zaczerwienienie, silnie nawilża i natłuszcza (masło shea). Natomiast Balsam do ciała zapewnia maksymalne nawilżenie dzięki zawartości mocznika (10%), kwasu mlekowego i arginiany; dodatkowo wspomaga naprawę mikrouszkodzeń naskórka (wit. E). Jeśli pacjent potrzebuje preparatu, który silnie regeneruje i buduje długotrwałą ochronę osłabionej i silnie przesuszonej skóry, powinien używać Regenerującej emulsji do ciała. Pacjentowi można polecić też specjalistyczny krem X Xray-Liposubtilium, Pharmaceris z kwasem foliowym, który wpływa na regenerację komórek skóry naświetlanej promieniami X.

Kosmetyki do zadań specjalnych

• Alantan dermoline, maść pielęgnacyjna z witaminą F do skóry delikatnej i skłonnej do podrażnień;
• Lubex, łagodna i dezynfekująca emulsja do mycia twarzy przy chorobach skóry i grzybicach;
• Pharmaceris, łagodzący krem do masażu rehabilitacyjnego;
• A-derma, spray chroniący przed promieniowaniem UVB i UVA;
• Ziaja, maść nagietkowa o działaniu przeciwzapalnym, pomaga w leczeniu trudno gojących się ran, odleżyn;
• Sudocrem, krem antyseptyczny dla dzieci i dorosłych z problemami skórnymi;
• AA Therapy, krem do twarzy i ciała dla przewlekle i obłożnie chorych oraz osób po chemio- i radioterapii.

Marta Nowik

"Farmacja i Ja", listopad 2010