Skóra a układ pokarmowy

7 grzechów przeciwko młodości

Dodaje lat i bezlitośnie demaskuje błędy popełniane przy jej pielęgnacji. Skóra. Warto o nią odpowiednio zadbać, by mimo upływających lat wyglądać...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Skuteczna ochrona przed słońcem

Na szczęście kilka lat temu skończyła się moda na czekoladową skórę. Obecnie dużo się mówi o szkodliwości promieniowania słonecznego oraz powtarza,...

Ciało człowieka to złożony system komórek, tkanek, narządów i układów powiązanych ze sobą czynnościowo. Gdy jedno z ogniw niedomaga, np. układ pokarmowy, natychmiast odbija się to na skórze.

Piękna i zdrowa skóra to nie tylko zasługa genów i odpowiedniej pielęgnacji, ale także dowód na dobrą kondycję organizmu. Każda dysfunkcja, zwłaszcza w obrębie układu pokarmowego, prędzej lub później jest zauważalna na skórze. Powrót do pełnej formy możliwy jest dopiero po wyleczeniu pierwotnej przyczyny zmian, ale zanim to nastąpi, odpowiednio dobranymi kosmetykami można łagodzić nieprzyjemne objawy skórne. Preparaty kosmetyczne dostępne w aptekach mogą przynieść ulgę pacjentowi.

Co sygnalizuje skóra

Obserwując zmiany na skórze, dobry diagnosta jest w stanie wstępnie ocenić, do jakich zaburzeń mogło dojść w przewodzie pokarmowym. Najczęstsze objawy to:

• suchość, bladość skóry, śluzówek i spojówek, kruchość paznokci i włosów oraz zajady świadczą o zaburzeniach wchłaniania, zwłaszcza o niedoborze żelaza.
• trądzik różowaty, czyli zmiany krostowe i grudkowe na podłożu rumienia naczynioruchowego. Powstaniu trądziku sprzyja np. niedokwaśność soku żołądkowego.
• świąd jest tylko objawem wielu jednostek chorobowych. W trudnych diagnostycznie przypadkach świądu warto pamiętać, że jego przyczyną mogą być także choroby wątroby przebiegające z zastojem żółci (cholestaza).
• kępki żółte, czyli żółtawe zmiany grudkowe umiejscowione najczęściej w okolicach powiek (xanthelasma) sygnalizują zaburzenia gospodarki lipidowej. Występują między innymi w pierwotnej marskości żółciowej wątroby i w stanach hipercholesterolemii rodzinnej.
• przebarwienia skóry uogólnione lub miejscowe są skórnym objawem chorób wątroby.
• rybia łuska nabyta (ichtyosis acquisita) to suche, łuszczące się zmiany o różnym nasileniu, zajmujące symetrycznie całą skórę, łącznie ze zgięciami, fałdami, niekiedy z hiperkeratozą dłoni i stóp. Zmiany tego typu występują w zespołach złego wchłaniania, we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, chorobach wątroby.
• grzybica skóry i paznokci wiąże się z grzybicą przewodu pokarmowego. Może pojawić się po długiej kuracji antybiotykowej. Główną rolę odgrywa candida albicans. U osób zdrowych drożdże candida nie są uznawane za „patogenne”, jednak zaburzenie homeostazy organizmu może spowodować zmiany chorobotwórcze, związane z kolonizacją tych drożdży. Dolegliwości typowe dla przewodu pokarmowego to wzdęcia, biegunki, zaparcia, odbijania, nalot na języku, zmieniony smak w ustach.
• liszaj płaski (lichen planus). Jest to przewlekła, nawracająca, zapalna choroba skóry, często również błon śluzowych, związana z różnymi chorobami wątroby. Charakteryzuje się występowaniem małych, wyraźnie odgraniczonych od otaczającej skóry, płaskich grudek o brunatnosinym zabarwieniu. Zmiany te mają tendencję do zlewania się i tworzenia szorstkich, pokrytych łuskami ognisk. Może im towarzyszyć umiarkowany lub nasilony świąd. Wykwity często rozmieszczone są symetrycznie, zazwyczaj w obrębie zgięciowych powierzchni nadgarstków, a także na podudziach i tułowiu.

Łagodzenie dolegliwości

Trudno oczekiwać, że w takich sytuacjach same kosmetyki zlikwidują skórne problemy – najpierw trzeba wyleczyć główną przyczynę. Kosmetyki mogą jednak złagodzić dolegliwości, zwłaszcza świąd połączony z suchością skóry oraz objawy trądziku różowatego.

W przypadku trądziku różowatego warto polecić pacjentom preparaty do skóry wrażliwej, naczynkowej (ale nie można używać tych kremów w okresie zaostrzenia choroby). Najlepiej stosować kremy hipoalergiczne, pozbawione barwników, środków zapachowych i konserwantów. Kremy powinny być lekkie, odbudowujące płaszcz lipidowy. Muszą one też zabezpieczać twarz przed zimnem, słońcem i wysuszeniem. Na co dzień niezbędne są preparaty chroniące przed UVB i UVA, głównie z filtrami fizycznymi: dwutlenkiem tytanu i tlenkiem cynku. Niestety, wiele faktorów nasila rumień, dlatego zaleca się stosowanie w filtrach SPF silikonów: dimetikonu lub cyklometikonu. W nocy skóra się regeneruje, dlatego trzeba zalecać używanie przed snem preparatu z witaminą C lub retinoidami. Zamiast toniku warto stosować wodę termalną.

Należy unikać substancji ściągających, mentolu, kamfory, siarczanu laurylu i masek rozgrzewających, a także wodoodpornych kosmetyków, o ciężkich podłożach, które dają się usunąć tylko za pomocą drażniących środków myjących. Niewskazane są też silne kremy nawilżające jako preparaty przeciwdziałające wysuszeniu naskórka.

W przypadku świądu i znacznego przesuszenia skóry wskazane jest stosowanie emolientów (patrz ramka). Są to związki, które pokrywają skórę cienką warstewką, tworząc film chroniący skórę przed nadmiernym odparowywaniem wody z głębszych jej warstw, a także przed szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych. Tego typu związki stosowane w preparatach kosmetycznych dzięki swoim właściwościom obniżają tzw. współczynnik TEWL (transepidermal water loss), czyli poprzeznaskórkowy ubytek wody. Emolienty uzupełniają także lipidy naskórka wymyte przez mydła i inne środki oczyszczające, zawierające w składzie recepturalnym syntetyczne detergenty lub alkohol etylowy, naruszające tę barierę. W efekcie warstwa rogowa naskórka jest wygładzona i zmiękczona.

W każdym przypadku warto polecać używanie kosmetyków bezzapachowych lub przeznaczonych do pielęgnacji niemowląt – one uczulają najrzadziej.

Emolienty

Najczęściej stosowane emolienty to mirystynian izopropylu, lanolinian, laurynian, linoleinian, palmitynian i stearynian izopropylu. Inną grupą związków o działaniu okluzyjnym, a jednocześnie silnie natłuszczającym, są oleje roślinne. Można je znaleźć w kremach, balsamach, płynach do kąpieli.

Podobną funkcję w preparatach kosmetycznych pełnią woski. Zastosowanie znalazły zarówno surowce pochodzenia roślinnego, zwierzęcego, mineralnego, jak i ich syntetyczne odpowiedniki. Na uwagę zasługuje wosk owczy, czyli lanolina. W recepturach emulsji często stosowany jest biogenny węglowodór – skwalen, który wykazuje duże powinowactwo ze skórą i przyczynia się do zwiększenia jej bariery ochronnej, tworząc na skórze nietłusty film. Swoje miejsce w grupie emolientów znalazły także produkty mineralne i silikony. W recepturach kosmetyków stosowane są oleje parafinowy i wazelinowy oraz wazelina i parafina. Ich właściwości fizyczne zbliżone są do właściwości tłuszczów roślinnych i zwierzęcych, ale charakteryzują się znacznie większą trwałością.

Konkurencyjnymi dla olejów mineralnych stały się oleje silikonowe, które wykazują analogiczne właściwości, jednak nie ograniczają wymiany tlenu z otoczeniem. Są bezbarwne, bezwonne, obojętne chemicznie, a ponadto stabilne, odporne na działanie tlenu, wody i światła. Produkty te miesza się z wieloma surowcami stosowanymi w preparatach kosmetycznych, m.in. z olejami roślinnymi.

Dr n. med. Elżbieta Szymańska, dermatolog z Centrum Profilaktyki i Terapii w Warszawie:

Kosmetyki nie wyleczą chorej skóry, ale złagodzą jej dolegliwości.

Choroby dermatologiczne niekiedy są odzwierciedleniem chorób ogólnoustrojowych, między innymi zmian w obrębie przewodu pokarmowego. U części pacjentów zmiany skórne stanowią jeden z objawów schorzenia wielonarządowego, u innych obserwuje się częstsze współistnienie z chorobami internistycznymi. Należy pamiętać, że w takich przypadkach, poza leczeniem dermatologicznym, podstawą postępowania medycznego jest terapia choroby podstawowej.

tekst: Dorota Szadkowska

„Farmacja i Ja”, marzec 2010