Skóra pod wysokim napięciem

Jeśli zamiast spodziewanego efektu liftingującego po zastosowaniu kremu zobaczymy opuchnięte i zaczerwienione oko, nawet dla laika będzie to znak, że kosmetyk trzeba odstawić. Co uczula w kremie i dlaczego?

Przychodzi kobieta do lekarza z zaczerwienioną skórą na kości policzkowej... Nie, to nie będzie dowcip. A więc: przychodzi kobieta z zaczerwienionym policzkiem, a lekarz zaczyna dokładnie oglądać powierzchnię skóry. Pod napiętym, zaczerwienionym naskórkiem widzi grudki, krostki i małe pęcherzyki. Zadaje więc pytanie o używane ostatnio kosmetyki. Ostatnio, czyli w przeciągu minionych trzech dni. Kobieta stara się sobie przypomnieć i wylicza: krem nawilżający, krem przeciwzmarszczkowy, serum na zmarszczki wokół oczu, płynny podkład, puder sypki, brązowy tusz do rzęs, odrobina ciemnych cieni na powieki, błyszczyk, róż na policzki, szampon, odżywka, trochę środków do stylizacji włosów, żel do kąpieli, balsam do ciała, preparat brązujący, dezodorant i perfumy. Aha, i jeszcze zestaw do demakijażu: żel do twarzy, mleczko, płyn do demakijażu oczu, tonik. Wychodzi na to, że kosmetyki zajmują w naszej łazience całą półkę, jeśli nie szafkę. Ponad dwadzieścia preparatów! A wiadomo przecież, że to właśnie kosmetyki są jedną z „popularniejszych" przyczyn alergii. Lekarz stanie więc przed zadaniem godnym Sherlocka Holmesa. Musi dowiedzieć się, który zaszkodził, by postawić diagnozę i rozpocząć leczenie.

Trądzik czy egzema?

U większości z nas uczulenie na kosmetyki objawia się zaczerwienieniem, występowaniem wyprysków skórnych oraz suchością skóry (i jej złuszczaniem) dokładnie w miejscu aplikacji kosmetyku. W przypadku kremu będzie więc to twarz, w przypadku perfum - miejsca za uszami lub na dekolcie, a uczulenie na mydło do rąk objawi się na dłoniach. Najczęściej, gdyż może się zdarzyć, że uczulające lotne substancje spowodują, że skutki działania lakieru do paznokci odczujemy np. na powiekach. Trzeba też pamiętać, że uczulenie na kosmetyki należy do tzw. alergii późnych. Oznacza to, że odczyn może się pojawić po kilku godzinach, a nawet po kilku dniach od kontaktu z alergenem.

Samodzielnie jednak nie rozpoznamy alergii. Możemy ją pomylić np. z początkową fazą trądziku różowatego lub z egzemą wynikającą z podrażnienia. Ta ostatnia pojawia się po częstym kontakcie z wodą i detergentami, które uszkadzają naturalną warstwę ochronną skóry, a tym samym uwrażliwiają ją i opóźniają regenerację, powodując zaczerwienienie i obrzęk, czyli - de facto - objawy alergii. Jeśli lekarz podejrzewa objawy alergii prawdziwej, musi zlecić wykonanie testów kontaktowych. W podstawowym ich zestawie są alergeny, na które ludzie są uczuleni najczęściej.

Co uczula najczęściej

Żyjemy w kulturze zapachu. Dawno więc już zapomnieliśmy, jak pachnie nasze ciało. Synonimem dobrobytu, statusu społecznego jest woń odróżniająca nas i nasze pomieszczenia od tego, co na zewnątrz. Nic więc dziwnego, że niepodzielnie pierwsze miejsce wśród kosmetycznych uczulaczy zajmują środki zapachowe będące składnikami nie tylko perfum, wód toaletowych, kremów, balsamów, mydeł, żeli i odświeżaczy powietrza, ale także papieru toaletowego, smaru do roweru, świec, proszków do prania, artykułów piśmienniczych i dużej części żywności. Uczulać więc mogą olejki eteryczne: cynamonowy, mięty pieprzowej, oraz substancje zapachowe: balsam peruwiański, kumaryna, kalafonia. Ale to nie koniec. W dalszej kolejności - chociaż wyraźnie rzadziej - konserwanty, bazy kremów (lanolina otrzymywana z tłuszczu wełny owczej, euceryna - będąca produktem oczyszczania lanoliny).

Substancje te, osiadając na skórze lub przenikając przez nią, tworzą niekorzystne, uznawane przez organizm za zarazki, wiązania z białkami. Pojawienie się zagrożenia w postaci zakażenia mobilizuje układ odpornościowy. Wtedy limfocyty - przy kontakcie z alergenem - wytwarzają limfocyty T, uczulone na konkretny kompleks alergiczno-białkowy. Każdy ponowny kontakt z określonym uczulającym preparatem powoduje tak nieprzyjemną dla nas przyspieszoną reakcję skórną: rumień, krostki, grudki, pęcherzyki.

Hipoalergiczna półka

Uparte stosowanie kosmetyków wywołujących nadwrażliwość powoduje stopniowe nasilanie zmian, które mogą przejść w przewlekły stan zapalny. Dlatego jeśli po użyciu danego preparatu na skórze pojawiają się jakiekolwiek zmiany, kosmetyk należy odstawić.

Kosmetyków pielęgnacyjnych do skóry szczególnie wrażliwej możemy szukać w aptekach. Specjalnie wydzielone spośród innych odznaczają się tym, że są niebarwione, nieperfumowane i mają minimalną ilość składników oraz starannie dobrane konserwanty. Mimo że ich formuła jest wielokrotnie przebadana, zdarza się, że na apteczne, hipoalergiczne marki (Iwostin, Avene, La Roche Posay, SVR, AA Therapy, Pharmaceris, Mustela, Noviderm, A-Derma) niektóre kobiety też miewają uczulenia.

Z kolei szukając preparatów naturalnych, pamiętajmy, że to, co naturalne, uczula równie często, jak to, co sztuczne. Decydując się na tego typu preparaty trzeba kupować te, których składniki zostały przebadane pod kątem zmniejszenia ryzyka uczulenia.

Trzeba także pamiętać, że nadwrażliwość (bądź prawdziwa alergia) na kosmetyki, może się pojawiać dopiero po 30., 40. roku życia. Z wiekiem nasza skóra staje się bowiem coraz cieńsza, coraz bardziej sucha, skłonna do podrażnień. Dlatego 50-latka może się niespodziewanie uwrażliwić na ulubione kosmetyki. Niezależnie od wieku obserwujmy więc uważnie swoją skórę i jej reakcje.

Nadwrażliwość na kosmetyki może pojawić się z wiekiem. Z upływem lat skóra staje się bowiem coraz cieńsza i bardziej skłonna do podrażnień.

Podstawowa profilaktyka dla nadwrażliwców

1. Używaj kosmetyków w postaci pudrów zamiast fluidów (dotyczy to podkładów i cieni do powiek).
2. Patrz na skład kosmetyku: im mniej składników, tym lepiej. Zdecydowanie unikaj kosmetyków, które nie mają podanego składu.
3. Stosuj czarne tusze do rzęs i jasne cienie do powiek - wybór z szerokiej gamy kolorystycznej nie jest dla ciebie.
4. Aplikuj tylko te kosmetyki, które możesz zmyć wodą. Nie stosuj więc wodoodpornych tuszy i cieni.

„Farmacja i ja”, maj 2009