Dieta astmatyka

Metody leczenia astmy prosto z… kuchni? Tak. Pomocne mogą okazać się np. czosnek i cebula. Już w starożytności i średniowieczu doszukiwano się powiązań między jadłospisem a objawami tej choroby. Najnowsze informacje o sposobach leczenia astmy również dotyczą stosowanej przez chorych diety.

Czy jest więc szansa,aby zmniejszyć częstość występowania astmy przez odpowiednio dobraną dietę bądź podawanie witamin i minerałów?

Astma jest przewlekłą chorobą zapalną, u której podłoża leży nadreaktywność oskrzeli. Powoduje ona skurcze dróg oddechowych, prowadzące do napadów duszności. Uważa się, że w ostatnich latach zwiększyła się częstość jej występowania.

Jednym z powodów może być większe zanieczyszczenie środowiska, ale niektórzy naukowcy zwracają również uwagę na zmiany w sposobie żywienia.

Czy jest więc możliwość, aby zmniejszyć wzrost zachorowań na astmę przez odpowiednio dobraną dietę, stosowanie witamin i minerałów w postaci farmaceutyków?

Sama idea nie jest nowa – już papirus Ebersa, tekst medyczny z 1550 roku przed naszą erą, wskazywał pokarmy, które trzeba spożywać, aby złagodzić przebieg choroby. Były to przede wszystkim figi, winogrona, owoce jałowca i wino, a dawna medycyna chińska nakazywała leczyć astmę liśćmi zielonej herbaty.

Obecnie wiemy, że wymienione pokarmy są doskonałymi źródłami antyoksydantów i być może w nich tkwi sekret diety przeciwastmatycznej?

Badania nad wpływem niektórych składników

Jedne z pierwszych współczesnych badań (z lat 80. XX w.) dotyczących tego zagadnienia porównywały stężenie selenu we krwi i aktywności peroksydazy glutationowej u osób zdrowych i pacjentów z astmą. Okazało się, że najniższe wartości stężeń selenu uzyskane w badaniu były związane z blisko dwukrotnym zwiększeniem ryzyka rozwoju astmy. Niska aktywność peroksydazy wiązała się z blisko sześciokrotnym wzrostem ryzyka.

Kolejne publikacje dotyczyły witaminy C, uznawanej za najsilniejszy pokarmowy antyoksydant. Obserwacje przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazały powiązanie między zbyt małym spożyciem witaminy C a problemami „płucnymi”, takimi jak częste zapalenia oskrzeli i świszczący oddech.

Co więcej u pacjentów cierpiących na astmę stwierdzano obn­­iżone stężenie witaminy C we krwi i limfocytach obwodowych w porównaniu z osobami zdrowymi – różnice te wynosiły od 35% do 50%. Na podstawie takich wyników dieta deficytowa w witaminę C została w latach 90. przez niektórych naukowców uznana za jeden z czynników ryzyka rozwoju astmy. Niestety, badania interwencyjne nie potwierdziły zaobserwowanych faktów.

Kolejne próby łączenia żywności z astmą za każdym razem przynosiły podobne efekty – brak jednoznacznych danych klinicznych.

Przykładem może być magnez, uznany za składnik niedoborowy u osób cierpiących na astmę. Sądzono również, że podawanie doustne może wykazać podobny efekt, jak dożylne iniekcje, powodujące rozszerzenie oskrzeli. Niestety, obecne dowody nie są wystarczające i potrzebne są dalsze badania nad magnezem.

Kwasy tłuszczowe omega-3 są substancjami, mającymi tendencje do hamowania procesów zapalnych, a co za tym idzie ograniczania ciężkości napadów astmy. Są jednak wyniki,które wskazują na nasilenie astmy po spożyciu oleju rybiego – brak więc jednoznacznych zaleceń.

Kwercetynę, flawonoid o właściwościachantyoksydacyjnych, podejrzewano o ograniczanie wydzielania histaminy. Nie udało się jednak potwierdzić w badaniach na ludziach, czy taki efekt wpłynie na kliniczny obraz astmy.

Karotenoidy, takie jak likopen czy beta-karoten, wykazały w badaniach przedklinicznych, że mogą chronić przed zaostrzeniem astmy wywołanej aktywnością fizyczną. Tutaj również potrzebne są dalsze badania.

Stosować dietę czy nie

Jak widać, mimo kilku tysiącleci obserwowania wpływu żywności na astmę oskrzelową, nadal nie da się jednoznacznie wskazać diety, która miałaby udowodniony wpływ na przebieg tej choroby. Wielokrotnie potwierdzał się schemat, w którym badania obserwacyjne wskazywały pewną korelację, której następnie nie udawało się zaobserwować w badaniach interwencyjnych.

Konkludując, zgodnie z obecnym stanem wiedzy żaden ze znanych składników odżywczych nie wpływa na kliniczny obraz astmy i nie powinien być traktowany jako dopełnienie klasycznego leczenia.Nie znaczy to jednak, że osoby chore na astmę nie powinny zwracać uwagi na to, co jedzą.

Każdy z nas powinien przykładać ogromną wagę do sposobu żywienia i starać się odżywiać w sposób zrównoważony, dostarczając wszystkich niezbędnych składników w odpowiednich ilościach.
Warto także pamiętać, że teofilina stosowana podczas astmy wykazuje działania niepożądane, polegające na utracie potasu i witaminy B6. Osoby stosujące ten lek powinny zadbać o dietę bogatą w te składniki bądź starać się zapobiec ich niedoborom, stosując odpowiednie preparaty farmakologiczne.

lek. med. Paweł Kańka
pk@farmacjaija.pl

„Farmacja i Ja” kwiecień 2011