Kanapkowe rytuały

Każda z nas je kanapkę przynajmniej raz dziennie. Z serem. Kiełbasą. Z pomidorem i ogórkiem. Miodem... W kanapce jak w soczewce odbijają się zwyczaje żywieniowe. Przyjrzyjmy się więc swoim kanapkom i nawet jeśli nie są doskonałe, pamiętajmy: mogą być posiłkiem idealnym. I dla nas, i dla dziecka.

Gdyby spytać językoznawcę, co to jest kanapka, powie: „To prosta potrawa przyrządzana na bazie pieczywa posmarowanego masłem bądź margaryną i dodatków: wędlin, serów, ryb, warzyw i sosów". Dietetyk dorzuci: „To mały, ale zbilansowany posiłek zawierający najważniejsze składniki odżywcze, takie jak białka, cukry i tłuszcze, a swoją popularność zawdzięczający prostocie przygotowania". Uczeń doda, że kanapka jest jak dobra waluta, w szkole tak cenna, że można ją wymieniać na inne dobra. Wszystkie kanapki mają niezaprzeczalną zaletę - są praktyczne i łatwe do wykonania. Można je szybko zrobić i zabrać dosłownie wszędzie. Ich przyrządzanie jest tak proste, że staje się „poligonem doświadczalnym" i pierwszym krokiem na drodze rozwijania talentów kulinarnych. Możemy więc przygotowywać je z aktywnym udziałem dziecka, a uczniowi pierwszych klas szkoły powierzyć nawet zadanie zrobienia ich samodzielnie, szczególnie gdy mamy pod ręką takie udogodnienia, jak krojone pieczywo albo wędliny lub sery w plasterkach.

Zwyczaje nasze codzienne

Polacy jedzą kanapki, bo lubią, a lubią, bo dobrze je znają. Niemal 75% z nas woli bowiem potrawy tradycyjne od kulinarnych nowinek. Kanapkę Polacy jedzą więc co najmniej raz dziennie: trzy czwarte społeczeństwa na śniadanie, ponad połowa na drugie śniadanie i tyle samo na kolację. Nie byłoby w tym nic złego, gdyby nie to, co na tę kromkę pieczywa kładziemy. Bo kanapka kanapce nierówna. I znowu: większość z nas woli potrawy smaczne niż zdrowe - preferujemy więc te posmarowane grubo masłem, z wędliną, kiełbasą, żółtym serem, keczupem lub sosami na bazie majonezu. Wprowadzanie do nich na siłę zdrowych składników: ryb, twarogów, warzyw, kiełków - budzi w nas opór. Może więc zamiast żywieniowej rewolucji, sprawdzi się strategia małych kroków? Do tego kanapka nadaje się doskonale.

Pieczywo - kanapkowa podstawa

Podstawą kanapki jest pieczywo. Białe - to czyste węglowodany o wysokim indeksie glikemicznym, które odpowiedzialne są za nadmiar cukru, insuliny i trójglicerydów we krwi. Pieczywo z pełnego przemiału, a najlepiej z ziarnami soi lub słonecznika, ma dobroczynny błonnik, witaminy z grupy B, magnez, selen, cynk - słowem składniki, które mogą obniżać ryzyko chorób serca i cukrzycy. A co do pieczywa? Oczywiście coś do smarowania. Masło? Margaryna? Spór żywieniowców wciąż wydaje się nierozstrzygnięty, więc podsuwamy trzecie wyjście - kompromisowe lekkie skropienie oliwą.

A co na kanapkę? Niektórzy, puszczając wodze fantazji, dochodzą w tej dziedzinie do zupełnego wynaturzenia. Sandwicze co poniektórych składają się z dwóch przezroczystych kromeczek chleba, pomiędzy które włożony jest gruby kotlet, dużo majonezu plus ogórek kiszony. Taka kanapka to dziwactwo. Nie dyskutujemy, czy smaczne, ale na pewno niezdrowe.

Przede wszystkim nie żałujmy więc przygotowywanym przez nas kanapkom warzyw i świeżych ziół. W pomidorach jest likopen, w papryce witamina C, w sałacie kwas foliowy, zaś ogórki i rzodkiewki są niskokaloryczne, a zioła pomagają na trawienie. Nie przesadzajmy natomiast z wędlinami i pasztetami - zawierają dużo tłuszczów, konserwantów i soli. Chcąc położyć na kanapkę mięso, wybierajmy chudy drób, najlepiej pieczony (i to samodzielnie). Z umiarem kładźmy żółte sery - są bogate w potrzebny nam wapń, ale mają dużo kalorii. Przekonajmy się do ryb - makreli, tuńczyka z puszki, szprotek. Mają mnóstwo zdrowych dla serca i mózgu nienasyconych kwasów tłuszczowych, a szprotki wraz z kruchym szkieletem zawierają dużo wapnia.

Wystarczy dobrze przyrządzić domową kanapkę, by była nieomal żywieniowym ideałem. Bierzemy dwie kromki prawdziwego razowca, kładziemy na nie dwa plastry pieczonego indyka, dokładamy sałatę, pomidora, trochę świeżych ziół i skrapiamy cytryną. Pyszne, zdrowe, niskokaloryczne.

Marta Szerszenowicz

Do robienia kanapek zaangażujmy dziecko

Aby wyrobić w dziecku prawidłowe nawyki żywieniowe, należy od małego tłumaczyć, czym jest jedzenie i jak należy je traktować. Wspólne przygotowanie kanapek jest do tego doskonałą okazją.

1. Robiąc kanapki, w prostych słowach przekazuj podstawowe informacje dotyczące pożywienia. Mów: „dzięki białym serkom masz mocniejsze kości", „ziarenka w tym chlebie pozwolą ci szybciej biegać". Poziom informacji musi by dostosowany do wieku dziecka.
2. Postaraj się, by dziecko poczuło, że cały proces przygotowania posiłku i jedzenie są przyjemnością. Jeśli będziesz mówić, że nie wyjdzie na dwór, póki nie zje śniadania, zacznie traktować jedzenie jako przykry obowiązek. Nie zmuszaj więc do jedzenia za wszelką cenę.
3. Nie biegaj za dzieckiem z kanapką. Nie próbuj podstępem wtłaczać kolejnego kęsa w czasie zabawy. Wciskanie posiłków jest niemądre, a poza tym - ze względu na możliwość zakrztuszenia - zwyczajnie niebezpieczne. Jedzenie ma być przyjemnością, a dziecku zupełnie nic się nie stanie, gdy raz czy drugi nie zje kolacji. Organizm każdego człowieka jest zaprogramowany w taki sposób, że instynktownie dąży do życia. Dziecko samo z siebie nie zagłodzi się. Pomijając sytuację choroby, osłabienia, restrykcyjne przestrzeganie pór posiłków nie jest konieczne.
4. Staraj się jeść razem z dzieckiem. Jeśli rodzina spotyka się przy stole na śniadaniu albo kolacji, rozmawia w tym czasie, śmieje się, znajduje czas tylko dla siebie, dziecko poznaje integracyjną rolę posiłków.
5. W czasie wspólnego przygotowywania posiłków opowiadaj o nieznanych dziecku składnikach: warzywach, ziołach, rodzajach serów, niezwykłych dodatkach. Mów o kulinarnych ciekawostkach z innych stron świata, kulinarnej tradycji innych narodów. Błaha informacja, że jadłaś kiedyś kanapkę z krewetkami i plasterkiem cytryny, dla dziecka może być inspirująca.
6. Zaangażuj dziecko w proces przygotowania kanapki - począwszy od wyjmowania produktów z lodówki, a skończywszy na sprzątaniu okruchów ze stołu - i uczyń z tego zabawę. Naucz je, że gotowanie może być formą okazywania miłości i zainteresowania.
7. Wprowadzaj do potraw nowe smaki, zapachy, kolory - to zaintryguje i pobudzi ciekawość smakową dziecka. Proponuj składniki dostosowane do jego wieku i potrzeb żywieniowych.
8. Pamiętaj, że żadne dziecko nie rodzi się z wiedzą, że lubi nutellę, serki homogenizowane albo parówki. Od ciebie i od twoich kulinarnych wyborów zależy więc, jakie smaki pozna.

„Farmacja i ja”, wrzesień 2009