Ruszaj się nawet w locie

Samolot leci, samochód jedzie, a ty siedzisz. Może czasami zrobisz kilka kółek stopami, może rozmasujesz łydki, naprężysz mięśnie. Ale - w gruncie rzeczy - siedzisz. A układ naczyniowy nie znosi bezruchu!

Abstrahując od obowiązku długiego podróżowania związanego z pracą zawodową przedstawicieli handlowych czy pracowników hurtowni, długie majowe i czerwcowe weekendy kuszą możliwością kilku dni wypoczynku. Najlepiej - daleko. Tam, gdzie cieplej. A jak daleko - to tylko samolotem.

Groźny korek w żyłach

Układ naczyniowy nie znosi bezruchu związanego z długimi godzinami podróży. Od razu szykuje odwet. Najczęściej zemstą jest bolesność łydek podobna do skurczu, lecz niemijająca, a wręcz nasilająca się, i towarzysząca im opuchlizna. Czasem jednak podróż może się skończyć prawdziwym horrorem - zatorem w żyłach. Nomen omen - zator żylny nazywany jest inaczej chorobą economy class.

Zator żylny, czyli zakrzepica żył głębokich, to skutek wymuszonego przez wiele godzin bezruchu. Gdy długo siedzimy w jednej pozycji, w nogach nie działa naturalna pompa napędzająca krążenie. Przepływ krwi niebezpiecznie zwalnia, zdarza się zastój, powstaje skrzeplina. Jeśli oderwie się ona od ściany żyły, powędruje naczyniami w nogach w górę aż do tętnicy płucnej. Gdy skrzeplina jest mała, tylko częściowo zaczopuje otwór tętnicy, co objawi się dusznością. Przy większym zatorze, kiedy skrzeplina jest odpowiednio duża, może zablokować tętnicę płucną w całości. Następuje wtedy niewydolność krążenia, której objawem będzie kłujący ból w klatce piersiowej i trudność w oddychaniu, a w efekcie - zgon. To scenariusz najczarniejszy - całe szczęście nie taki częsty, ale możliwy.

Minimalizacja ryzyka

Najważniejszą zasadą, by nie narazić się na jakiekolwiek powikłania ze strony układu naczyniowego, jest unikanie siedzenia wielu godzin w bezruchu. Zarówno w samolocie (gdzie jak wiadomo, nie ma możliwości postoju), jak i w samochodzie czy autokarze należy po prostu wykonywać jakiekolwiek częste ruchy nogami. Trzeba wiercić się, kręcić, unieść stopy, postawić je na torbie, opuścić, przyciągnąć na chwilę kolano do klatki piersiowej i brody, opuścić.

Niezwykle ważne jest też odpowiednie ubranie się na czas podróży w rzeczy luźne, niezakłócające krążenia krwi. Odpowiednie będą szerokie spodnie, skarpetki - o ile musimy je mieć - bez wpijających się w nogę gumek, luźne, przewiewne buty. W miarę możliwości w czasie lotu bądź jazdy autokarem rozluźnijmy pasek spodni, zdejmijmy obuwie.

W autokarze czy samolocie wybierajmy miejsca przy przejściu, wtedy będziemy mieć przestrzeń na rozprostowanie nóg. Pamiętajmy, by nie zakładać nogi na nogę. W czasie jazdy samochodem planujmy obowiązkowe postoje, tak by przejść się chwilę, zrobić kilka przysiadów, krążeń biodrami czy wymachów rękoma. Przed rozpoczęciem podróży połknijmy tabletkę aspiryny, a w czasie jej trwania pijmy dużo niegazowanej wody.

Jeśli należymy do grupy ryzyka osób narażonych na zakrzepicę, przed lotem zgłośmy się do lekarza - być może zleci on wykonanie zastrzyku z heparyną.

Spacer w powietrzu

Krążenie w nogach możemy poprawić dzięki kilku prostym ćwiczeniom. Najlepiej wykonywać je na siedząco, w czasie jazdy bądź lotu, co najmniej co 30 minut, a co godzinę zaplanować kilkuminutowy postój na parkingu bądź przejście się pomiędzy siedzeniami w samolocie.

Otyły biznesmen po czterdziestce, czyli...

Kto jest szczególnie narażony na zakrzepicę?

Zakrzepica może się przytrafić nawet osobie młodej i zdrowej jak rydz. Jednak szczególnie na jej wystąpienie narażone są osoby:

• po 40. r.ż.,
• otyłe,
• bardzo wysokie,
• cierpiące na choroby układu krążenia (nadciśnienie, żylaki, wady serca, zaburzenia krzepnięcia krwi),
• zażywające leki hormonalne, w tym pigułki antykoncepcyjne,
• kobiety ciężarne (macica wraz z płodem uciska naczynia krwionośne).
• po niedawnej operacji, szczególnie w obrębie jamy brzusznej.

Ćwiczenia:

1. Siedząc w samolocie czy autokarze, pochyl się lekko do przodu, unieś jedną nogę i, przytrzymując ją rękoma za udo, podciągnij do klatki piersiowej. Stopą zataczaj jak największe kółeczka, raz w jedną, raz w drugą stronę. Wykonaj po kilka serii takich ćwiczeń - jedną i drugą nogą. Do ćwiczenia nie musisz zdjemować butów.
2. Siedząc w fotelu, oprzyj ręce na kolanach, po czym zsuwaj je powoli wzdłuż łydek, każdy punkt uciskając mocno dłońmi. Gdy „wymasujesz" nogi aż do kostek, wytrzymaj w takiej pozycji chwilę, po czym wyprostuj się. Tym ćwiczeniem poprawisz krążenie w kończynach dolnych, ale i zrelaksujesz mięśnie obolałego kręgosłupa.
3. Zegnij jedną nogę w kolanie, obejmij ją ręką, a następnie, pomagając sobie siłą ramion, energicznie przyciągnij ją do klatki piersiowej. Powtórz ćwiczenie kilkukrotnie - raz na jedną, raz na drugą nogę. Dla własnej wygody... poluzuj pasek i rozepnij guzik w spodniach, by zbytnio nie wpijały ci się w brzuch.
4. Z pozycji siedzącej, mając stopy oparte o podłoże, unieś palce, ale nie odrywaj pięt od podłoża. Wytrzymaj tak około 15 sekund. Następnie, również nie odrywając palców od podłoża, unieś pięty i także wytrzymaj w takiej pozycji kilka sekund. Lekko napnij mięśnie. Taką „huśtawkę stóp" powtórz kilka razy.

Antonina Majewska

„Farmacja i ja”, maj 2008