Ośmieszyć lęk

Stres jest nieodłącznym elementem codziennego życia i towarzyszy nam praktycznie wszędzie - w pracy, w domu, na ulicy. Choć robimy wszystko, by go unikać, nie da się go wyeliminować. Dlatego warto nauczyć się z nim żyć.

Stres jest psychofizyczną reakcją naszego organizmu na stawiane mu przez otoczenie wymagania i zmusza do podjęcia konkretnych działań. Wszyscy jesteśmy narażeni na jego działanie, ale każdy inaczej reaguje w sytuacjach stresowych, które mogą nas wzmocnić lub osłabić, zmotywować lub zniechęcić. Zatem choć przyczyn i źródeł stresu może być wiele, warto poznać kilka uniwersalnych technik, które pomogą nam poradzić sobie z nim i znaleźć wyjście z wyjątkowo trudnej sytuacji.

Zapanuj nad emocjami

Stres dopada nas w najmniej spodziewanych momentach, również wtedy, gdy wydaje się nam, że wszystko układa się pomyślnie. Gdy pojawia się stresor (bodziec wywołujący stres), plany, spokój i harmonia pryskają, a ich miejsce często zastępuje zdenerwowanie - reakcja organizmu na zaistniałą sytuację. Kiedy zasycha w gardle, a serce zaczyna mocniej bić, orientujemy się, że padliśmy ofiarą stresu i zgodnie z podświadomymi odruchami zaczynamy stosować strategię „walcz lub uciekaj!". Często w takich chwilach rodzi się złość, gniew lub lęk. Wtedy, by nie ulec negatywnemu wpływowi stresu na decyzje i by znaleźć konstruktywne wyjście z zaistniałej sytuacji, warto ochłonąć i uspokoić emocje.

Od dawna wiadomo, że złość nie jest dobrym doradcą, dlatego dobrze wziąć kilka głębokich wdechów i policzyć do dziesięciu. Jeśli wzburzenie jest wyjątkowo silne, można pójść na krótki spacer i pomyśleć o czymś przyjemnym: wdzięczności zadowolonych pacjentów, chwilach spędzonych z bliskimi, udanej majówce lub zbliżających się wakacjach. Zdystansowanie się od własnych, zwłaszcza negatywnych, emocji jest pierwszym i najważniejszym krokiem w walce nie tylko ze stresem, lecz również z jego przyczyną i objawami.

Emocje i rozum

Zdaniem wielu psychologów, emocje składają się z dwóch czynników: pobudzenia fizjologicznego wywołującego określoną reakcję organizmu oraz poznawczej interpretacji odczuwanego stanu. Wiele emocji ma podobne objawy - to, w jaki sposób je zinterpretujemy, zależy natomiast od naszej oceny poznawczej. Warto pamiętać, że sposób, w jaki wytłumaczymy sobie źródło odczuwanego pobudzenia, wpłynie na emocje i na zachowanie. Tak na przykład przyspieszone bicie serca, wyższe ciśnienie i ogólne pobudzenie organizmu możemy zinterpretować jako stres lub też jako wynik podwyższonego poziomu kofeiny, wywołany mocną, poranną kawą. I w jednym, i w drugim przypadku możemy się zachowywać zupełnie inaczej.

Podobnie rzecz ma się z oceną sytuacji w aptece. Pacjent skarżący się na odmowę wydania leku bez ważnej recepty może być odbierany jako ktoś wyjątkowo agresywny i nieprzyjemny lub też jako rozżalony ojciec, który nie może zrealizować recepty dla dziecka. Choć zachowanie pacjenta może być jednakowe w obydwu sytuacjach, spokojna ocena jego postępowania i własnych emocji może korzystnie wpłynąć na przebieg interakcji.

Zmiana perspektywy

Gdy plany ulegają gwałtownej zmianie, a stresor burzy spokój, wielu z nas ma tendencję do obwiniania innych. Zdarza się, że przypisujemy im złą wolę, często podejrzewamy o złośliwość lub nieodpowiedzialność. Aby te negatywne wyobrażenia nie wpłynęły na obopólne relacje, warto - zamiast obwiniać - spojrzeć na sprawę i ludzi z dobrej perspektywy. Każda osoba, nawet ta, która wywołuje nasze wzburzenie lub przynosi złe wiadomości, ma w sobie cechy, które warto lubić i szanować. Jeśli uda się te walory dostrzec i nazwać, łatwiej będzie skupić się na przyczynie stresu, a więc istocie problemu. Znane hasło negocjatorów brzmi: „Bądź miękki dla ludzi, twardy dla problemu". Zastosowanie tej maksymy w praktyce spowoduje, że łatwiej nam będzie poradzić sobie z przyczyną stresu bez naruszania poprawnych stosunków z ludźmi. Pamiętajmy, że to nie konflikty są przyczyną nieporozumień, a sposoby ich rozwiązywania. Utrzymywanie pozytywnych relacji z innymi - nawet w trudnych sytuacjach - zwiększa szanse na rozwiązanie problemu w łagodnej, przyjaznej atmosferze i uniknięcie stresujących sytuacji w przyszłości.

Szukaj rozwiązań

Stres powstaje w nas wtedy, gdy z różnych przyczyn nie jesteśmy w stanie zrealizować naszych planów i oczekiwań. Jednak zamiast z nim walczyć, warto go wykorzystać i zmienić zaistniały stan na lepszy. Pierwszym krokiem do wyjścia z trudnej sytuacji jest uświadomienie sobie, że możemy ją zmienić. Wtedy warto pomyśleć o własnych kompetencjach, predyspozycjach i kwalifikacjach - świadomość mocnych stron spowoduje bowiem, że poczujemy się pewni siebie i zmniejszymy lęk przed niepowodzeniem.

Drugim krokiem niezbędnym do poradzenia sobie ze stresującą sytuacją jest skoncentrowanie się na konkretnych działaniach. Zastanówmy się, co i jak należy zrobić, i zrealizujmy plan punkt po punkcie. Koncentracja na działaniu, a nie na emocjach, zniweluje objawy stresu i zwiększy szanse znalezienia skutecznego rozwiązania.

Stres i humor

W walce z nieprzyjemnymi objawami stresu każdy ma jeszcze jedną bardzo przydatną broń - poczucie humoru. Codzienne doświadczenie uczy, że pozwala on rozbroić źle nastawionego pacjenta, podnieść na duchu przygnębioną koleżankę, utrzymać miłą i przyjazną atmosferę w trakcie ciężkiego dnia pracy. Jego moc często pozwala zapomnieć o dolegliwościach, bólu, cierpieniu, a jego rolę docenia nawet współczesna medycyna. Zabawna anegdota, dobry dowcip, śmieszne rekwizyty wyzwalają ciepłe i pozytywne emocje, co jest wykorzystywane w procesie leczenia pacjentów przez wiele nowoczesnych szpitali na świecie.

Poczucie humoru można wykorzystać w kontaktach z pacjentami, ale także w pracy nad własnymi emocjami. Jedną z takich technik jest ośmieszanie lęku. Każdy po chwili zastanowienia wskaże coś, czego się boi, co wywołuje w nim stres i nieprzyjemne reakcje. Może to być także osoba - agresywny pacjent, przedstawiciel nadzoru farmaceutycznego, właściciel apteki, bezpośredni przełożony. Dobrym i skutecznym sposobem na poradzenie sobie ze stresorem jest wyobrażenie go sobie w jakiś zabawny sposób. Przekoloryzowanie obiektu naszych obaw, dopisanie mu jakichś śmiesznych atrybutów spowoduje, że przestaniemy się go obawiać, zostanie on przez nas oswojony.

Stresu nie da się uniknąć, ale można nauczyć się z nim żyć. Mam nadzieję, że zaakceptujecie go Państwo jako integralną część życia, a jego wystąpienie jako sygnał, że stoicie przed kolejnym wyzwaniem. Pamiętajcie, że możecie mu sprostać nie tylko ze spokojem, ale także z uśmiechem i życzliwością dla innych. Właśnie takiego podejścia i pozytywnych rezultatów życzę Państwu na co dzień.

Zdystansowanie się od własnych, zwłaszcza negatywnych, emocji jest pierwszym i najważniejszym krokiem w walce nie tylko ze stresem, lecz również z jego przyczyną i objawami.

Autor: Łukasz Kostecki

psycholog, trener, doradca; interesuje się aspektami komunikacji, sprzedaży, rozwiązywania konfliktów i wywierania wpływu społecznego

„Farmacja i ja”, czerwiec 2009