Zrozumieć siebie, znaczy zrozumieć innych

Zrozumieć siebie, znaczy zrozumieć innych

Farmaceuta XXI wieku

Jak wykorzystać doświadczenie, wiedzę i autorytet, by zostać profesjonalnym doradcą? Takim, który wzbudza wdzięczność pacjentów i uznanie...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Sztuka komunikacji

Mówić umiemy już od pierwszych lat życia. Ale bynajmniej nie oznacza to, że potrafimy się dobrze komunikować. Mogłoby się wydawać, że apteka jest...

Często szukamy metody, lekarstwa na uporanie się z zachowaniami ludzi, z którymi codziennie obcujemy. Czasem udaje się nam układać międzyludzkie relacje idealnie, ale bywa, że są one negatywne i odbierają radość. Dlaczego?

Jakie umiejętności mają wpływ na nasze relacje z innymi ludźmi? Są to umiejętności interpersonalne, które oznaczają zachowania, jakie przyjmujemy w relacjach z innymi. Należą one do kompetencji miękkich, psychospołecznych, dlatego jest dość trudno podać ich precyzyjną charakterystykę. Posłużę się zatem przykładami zaczerpniętymi z kontaktów podczas prowadzonych szkoleń.

Relacje interpersonalne w grupie

Kiedy spotykam grupę dwudziestu osób, to oczywiste, że każdy z uczestników prezentuje swoją indywidualność, ale można też zaobserwować pewne podobieństwa pomiędzy uczestnikami i wyróżnić kilka standardowych rodzajów zachowań. Pierwsza grupa to osoby o wyczuwalnej wewnętrznej sile, świadome swej wartości oraz wykazujące niezależność myślenia wobec opinii innych. Chętnie się wypowiadają, chętnie polemizują, dyskutują i nadzwyczaj szybko budują relacje z innymi uczestnikami. Druga grupa to osoby z mocnym negatywnym nastawieniem, przejawiające oznaki frustracji, niezadowolenia. Są mało asertywne, a broniąc swych poglądów, wpadają nawet w agresję i sztywność myślenia. Trzecia grupa to osoby pozostające w tle dwóch już opisanych. Niewadząca nikomu, odpowiadająca na zadane pytania, ale nigdy nieaktywizująca się sama z siebie. Każda z osób należących do swojej grupy prezentuje swoistą postawę interpersonalną, która albo ułatwia jej kontakt z otoczeniem, albo wyraźnie go ogranicza.

Zachowania pomagające w relacjach międzyludzkich

Poniżej opisuję kilka zachowań niezbędnych do pozytywnych relacji z otoczeniem; oczywiście możemy dywagować nad ich nasileniem. Zaznaczam, że są to, w moim odczuciu, podstawowe umiejętności, a dodatkowo poparte doświadczeniem w pracy z grupami szkoleniowymi. W publikacjach i na podstawie wiedzy psychologicznej opisano ich znacznie więcej, ja skupię się na najczęściej spotykanych.

• Przyjmowanie cudzych opinii o swoim zachowaniu – radzenie sobie z opinią nie oznacza, że uznajemy ją za słuszną, a raczej polega na zminimalizowaniu napięcia związanego z lękiem przed oceną.
• Zgoda na objawianie uczuć i ciepła między ludźmi – okazywanie ciepła między ludźmi wiąże się z akceptacją innych i okazywaniem im należnego szacunku.
• Gotowość do ufania innym – osoby z niskim poziomem ufności wobec innych nadmiernie kontrolują i/lub wyręczają je w działaniu.
• Tolerancja konfliktów i antagonizmów w naszym otoczeniu społecznym – pogląd, że konflikty są tylko negatywne, jest błędny i dalece przestarzały; złe są raczej sposoby ich rozwiązywania.
• Świadomość uczuć innych ludzi – umiejętność rozpoznawania uczuć innych ludzijest jednym ze składników inteligencji emocjonalnej.
• Gotowość do rozmawiania o uczuciach– rozmawianie o uczuciach wymaga od nas świadomości własnych uczuć, ujawnianie uczuć pozwala nam podnieść swą wrażliwość na uczucia innych.
• Zdolność do słuchania innych ze zrozumieniem – umiejętne słuchanie pozwala uniknąć stawiania przedwczesnych opinii.
• Rozumienie, dlaczego zachowuję się właśnie w taki sposób – świadomość siebie, swoich słabych i mocnych stron jest kluczem do rozwoju i doskonalenia.

Jakość komunikatów

Ogromne znaczenie w kształtowaniu naszych umiejętności interpersonalnych ma również jakość komunikacji, którą stosujemy. Warto przypomnieć tu o dbałości o jakość mowy ciała, kontaktu wzrokowego, aktywnego słuchania oraz czytelności komunikatów. Niektóre kategorie naszych komunikatów formułowanych w kontaktach interpersonalnych okazują się mało efektywne, a wręcz budują barierę komunikacyjną. Stosując komunikaty, które poniżej przytoczę, możemy zupełnie nieświadomie wpływać na negatywną postawę innych osób w naszym otoczeniu.

• Rozkazywanie: „Musisz to zrobić”; „Idź i zrób to”.
• Ostrzeganie, grożenie: „Lepiej zrób to, bo...”; „Ostrzegam cię, że jeżeli to zrobisz, to...”.
• Moralizowanie: „To twój obowiązek”.
• Doradzanie: „Myślę, że powinieneś to zrobić...”.
• Udowadnianie: „Czy zdajesz sobie sprawę, że...”.
• Przesłuchiwanie: „Dlaczego to zrobiłeś...”.
• Sądzenie: „Postępujesz głupio, nierozsądnie...”.
• Diagnozowanie: „Mówisz to, bo jesteś zła/y...”.

Obserwując swoje zachowania, odczucia, możemy podnosić jakość kontaktów z innymi ludźmi.

Konsekwencje braku pozytywnych relacji międzyludzkich

Niski poziom umiejętności interpersonalnych prowadzi do samotności, poczucia bezradności czasem w najprostszych sytuacjach. Stajemy się niezadowoleni, smutni w życiu osobistym i zawodowym. Nierzadko popadamy w choroby, np.: w depresję lub stany lękowe. Izolujemy się i tracimy poczucie sensu naszych działań. Jeżeli czujemy, że nasze działania zmierzają w tym negatywnym kierunku, a relacje z otoczeniem ulegają pogorszeniu, może warto spróbować pracować nad swoimi miękkimi kompetencjami. Szczególnie powszechne stają się treningi osobistej skuteczności. Pod okiem doświadczonych specjalistów można na takich warsztatach oszacować swoje deficyty interpersonalne i opracować metody pracy z nimi. Poprzez pracę z sobą odbudujemy własne poczucie wartości, zaufamy sobie, zrozumiemy pojawiające się w nas emocje, a tym samym lepiej zrozumiemy innych zarówno w pracy, jak i w domu. Przestaną nam podcinać skrzydła i odbierać uśmiech inni ludzie mający trudności w kontaktach interpersonalnych, a nasze życie nabierze smaku, jakiego sami pragniemy.

Dominika Szafarska
Trener, Menedżer ds. Rozwoju, Pracownia HR

Kluczowe umiejętności interpersonalne

Są osoby, które z ogromną lekkością potrafią stawiać czoło różnym wyzwaniom losu – począwszy od tych codziennych, aż po naprawdę trudne, a i nierzadko przykre. Inni potrafią tkwić w przekonaniach i relacjach, które zupełnie im nie służą, a nawet działają destrukcyjnie na nich samych i na otoczenie. Pozytywne relacje buduje się dzięki posiadaniu kluczowych umiejętności interpersonalnych, takich jak:

• nawiązywanie kontaktu z innymi,
• komunikowanie się w sposób zrozumiały dla otoczenia,
• rozwiązywanie konfliktów,
• praca zespołowa,
• adaptacja społeczna,
• zachowania asertywne.

Prawda, że wymienione umiejętności są nam znane i nie odkrywają nowych obszarów życia? Otóż znajomość umiejętności nie oznacza łatwości ich stosowania, a co więcej rozwijania i doskonalenia. Panuje w nas wiele skamieniałych zachowań, które musimy sobie najpierw uświadomić, potem próbować je udoskonalać, a czasem wręcz nabywać na nowo. Lustrem dla naszych zachowań są inni ludzie – to po ich reakcjach możemy diagnozować jakość swoich umiejętności interpersonalnych. Nie lubimy, gdy inni komentują nasze zachowania, bronimy się przed krytyką, a tymczasem właśnie z tych komunikatów możemy wywnioskować, jak funkcjonujemy interpersonalnie w naszym otoczeniu.

"Farmacja i Ja" marzec 2011