Bezsenność

Sen jest fundamentalną potrzebą ludzkiego organizmu. Jego niedobór może być zarówno przyczyną, jak i skutkiem problemów ze zdrowiem. Szacuje się, że na zaburzenia snu cierpi około 30% społeczeństwa. Bezsenność staje się zatem coraz częstszym problemem, z którym pacjenci najpierw udają się do apteki.

Do najczęściej spotykanych rodzajów bezsenności należą trudności w zasypianiu. Pacjent skarży się, że nie może zasnąć mimo zmęczenia i późnej godziny. Inny rodzaj bezsenności wywołany jest płytkim, zrywającym się snem. Pacjent budzi się kilkakrotnie w nocy, co uniemożliwia odpoczynek. Często bywa też tak, że po przebudzeniu nie jest w stanie ponownie zasnąć i jest zmuszony czuwać do rana.

Najczęstszą przyczyną bezsenności jest stres. Nadmierne napięcie nerwowe, brak umiejętności uwolnienia się od codziennych spraw, to istotne przyczyny zaburzeń snu, które niekiedy mogą być symptomem choroby psychicznej. Płytki sen jest najczęstszym objawem depresji, natomiast trudność w zasypianiu może świadczyć o nerwicy.

Leczenie tego typu zaburzeń powinno oczywiście odbywać się pod okiem lekarza. Często przy pierwszych objawach pacjenci udają się po poradę do apteki. Pomocne w takich przypadkach okazują się preparaty ziołowe, np. na bazie kozłka lekarskiego (waleriany), którego korzeń od wieków uznawany był za surowiec zmniejszający napięcie nerwowe i skutecznie uspokajający (dzięki zawartości estrów kwasu izowalerianowego i kwasu welerenowego).

Innym niezwykle cenionym składnikiem ziołowych preparatów nasennych jest męczennica cielista (passiflora) używana do leczenia bezsenności i nerwic już przez Indian w Ameryce Północnej i Środkowej. Rozluźniająco i uspokajająco działają również szyszki chmielu, liść melisy, kwiat rumianku i kwiatostan lipy. Do preparatów złożonych bardzo często dodawany jest również magnez i witamina B6.

Bezsenność pojawia się często u osób mających zaburzony rytm dobowy. Zdarza się, że pacjent uskarża się na brak senności w nocy i nieznośną ospałość w ciągu dnia. Takie sym-ptomy są najczęściej rezultatem pracy w nocy, ale mogą też być związane z wiekiem. U osób po 40. roku życia obniża się bowiem ilość wytwarzanej przez szyszynkę melatoniny, hormonu, który odpowiedzialny jest w organizmie za regulację rytmu dobowego (wydzielanie melatoniny nasilone jest w nocy, kiedy powinniśmy spać).

Niedobór ten można na szczęście łatwo uzupełnić, zażywając dostępne w aptece preparaty zawierające melatoninę. Warto jednak uprzedzić pacjenta, że efekty jej stosowania pojawiają się po dwóch tygodniach przyjmowania.

Bezsenność często jest też efektem choroby, np. przeziębienia. Zaśnięcie z bolącym gardłem, zapchanym nosem i gorączką jest niemal niemożliwe. Takim pacjentom warto polecić preparaty przeciwbólowe i przeciwprzeziębieniowe zawierające difenhydraminę (np. Apap Noc). To lek przeciwhistaminowy pierwszej generacji, który pomaga w nieżycie nosa i działa również nasennie – jego zaletą jest brak właściwości uzależniających.

Jeśli samodzielne leczenie zaburzeń snu nie przynosi efektów, warto nakłonić pacjenta do wizyty u lekarza. Oceni on przyczynę bezsenności i zaleci dalsze leczenie silniejszymi lekami nasennymi. Warto też uprzedzić pacjenta, że bezsenność mogą wywoływać dużo poważniejsze schorzenia, jak chociażby nadczynność tarczycy. Znane jest również pojęcie lekkiej bezsenności starczej oraz kobiet ciężarnych.

mgr farmacji Łukasz Waligórski

„Farmacja i Ja" styczeń 2012