Aptekarz pierwszego kontaktu

Wdrożenie opieki farmaceutycznej w aptece to spore wyzwanie. Wymaga czasu i reorganizacji pracy personelu, ale przynosi też spore profity: z apteką wiąże nie tylko wdzięcznych pacjentów, ale również najlepszych pracowników - tych, którzy cenią prestiż zawodu farmaceuty.

Choć trudno usłyszeć takie wyznanie „pod nazwiskiem", nader jednak często młodzi, ambitni farmaceuci nie kryją, że w subiektywnym odczuciu pozostają w cieniu kolegów lekarzy kończących podobne studia medyczne. Mimo ochoczych deklaracji, że apteka jest czymś więcej niż tylko sklepem z lekarstwami, zachowanie zewnętrznych atrybutów i nomenklatur: lekarska biel fartuchów, aptekarski „stół" zamiast sklepowej „lady" - wystarcza jedynie na krótką metę. I rzeczywiście, to chyba zbyt mało, by apteka osiągnęła rangę placówki medycznej i zatrzymała najlepszych i najbardziej ambitnych pracowników.

Wykorzystać potencjał

„Przed użyciem leku skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą" - takie zalecenie pojawia się przy każdej reklamie preparatów OTC. Biorąc pod uwagę, że preparaty w sprzedaży odręcznej kupowane są często bez porozumienia z lekarzem, konsultacja w chwili zakupu to sprawa kluczowa i oczywista. Otwiera to szerokie pole dla aktywności ambitnego farmaceuty.

Możliwości wykorzystania potencjału i zapału najlepszych pracowników jest jednak znacznie więcej. Są bowiem grupy pacjentów, które z doradztwa przy aptecznym stole korzystają szczególnie chętnie: pacjenci poddani długotrwałym terapiom, cierpiący na choroby przewlekłe, osoby starsze, pacjenci leczący równolegle kilka schorzeń. Szukają oni dodatkowej rady i pomocy, są najwdzięczniejszymi słuchaczami i potencjalną grupą docelową dla wszelkich działań, które można by podciągnąć pod termin „opieka farmaceutyczna".

Więcej niż doradztwo

Wdrożenie opieki farmaceutycznej z prawdziwego zdarzenia wymaga pewnych strategicznych decyzji i skoordynowanych zabiegów zarówno menedżera, jak i zespołu. Nie dziwi więc, że zagadnienia opieki farmaceutycznej pojawiają się nie tylko w kierowanej do farmaceutów ofercie firm szkoleniowych, ale również jako kierunek studiów uzupełniających na akademiach medycznych (przykładowo: studia podyplomowe z tego zakresu na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi trwają dwa semestry, czyli 250 godzin).

Opieka farmaceutyczna nie polega na przypadkowym, doraźnym wsparciu merytorycznym klientów, lecz na indywidualnym monitorowaniu leczenia u poszczególnych pacjentów i wiąże się z przejęciem części odpowiedzialności za ich terapię. Tym szczególnym rodzajem wsparcia obejmuje się przede wszystkim pacjentów cierpiących na schorzenia przewlekłe: choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzycę, astmę, zaburzenia psychiczne, choroby nowotworowe lub inne.

Fotel i kartoteka

Aby takie indywidualne konsultacje były w ogóle możliwe, poza odkurzeniem wiedzy merytorycznej z zakresu farmakologii potrzebna jest także odpowiednia organizacja. Po pierwsze: zapewniające komfort i dyskrecję wydzielone miejsce, gdzie farmaceuta mógłby usiąść z pacjentem, by porozmawiać w cztery oczy. Po drugie: skrupulatna dokumentacja tych spotkań (imienna karta opieki farmaceutycznej), w której znalazłyby się zapiski dotyczące prowadzonej u danego pacjenta farmakoterapii.

Od razu warto zaznaczyć, że archiwizacja danych dotyczących zdrowia pacjentów pociąga za sobą obowiązki, jakie wynikają z zasad przechowywania wrażliwych danych osobowych (ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, Dz.U. z 1997 r. nr 133 poz. 883 z późniejszymi zmianami). Zbieranie i przetwarzanie takich danych, poza nieodzowną zgodą osoby zainteresowanej, wymaga zatem przekazania informacji o nich do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, czyli zarejestrowania bazy danych.

Warto również pamiętać, że kluczowy dla powodzenia projektu jest wybór odpowiednich pracowników. Nie mogą to być osoby, dla których odbycie szkolenia z opieki farmaceutycznej służy jedynie dopełnieniu obowiązku kształcenia ustawicznego.

Podzielić kompetencje

„Wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronę zdrowia publicznego i obejmuje udzielanie usług farmaceutycznych polegających w szczególności na: (...) sprawowaniu opieki farmaceutycznej polegającej na dokumentowanym procesie, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta" - tyle mówią przepisy prawa (ustawa o izbach aptekarskich z 19 kwietnia 1991 r., Dz.U. z 2008 r. nr 47 poz. 273).

Tymczasem kontrowersje wokół rozumienia tego, czym w praktyce powinna być „opieka farmaceutyczna", w dalszym ciągu nie ustają w środowisku medycznym. Kontrowersje te w pewnej mierze mogą być odbiciem gry ambicji pomiędzy obiema grupami zawodowymi. Wydaje się bowiem, że dla wielu lekarzy podzielenie się z farmaceutami kompetencjami oznacza podzielenie się zawodowym prestiżem. Chyba niesłusznie. Przecież racjonalna opieka farmaceutyczna - zbudowana na autentycznej, osobistej współpracy aptekarzy z lekarzami - podnosi nie tylko prestiż zawodu farmaceuty i oferującej ją placówki, ale nade wszystko daje pacjentowi poczucie, że strony włączone w proces jego leczenia mają na względzie zoptymalizowanie terapii i dobro samego pacjenta.

Pogłębione i spersonalizowane doradztwo bywa największą wartością dodaną, jaką pacjent może uzyskać w aptece.

Elementy opieki farmaceutycznej, czyli co zaproponować pacjentowi w ramach indywidualnych konsultacji:

• pomiary ciśnienia krwi, poziomu glukozy we krwi,
• rozpoznanie stanów wymagających konsultacji lekarskiej,
• interpretacja wyników badań laboratoryjnych,
• interpretacja treści kart wypisowych ze szpitali,
• wyjaśnianie sposobu zażywania leków,
• informowanie o interakcjach lekowych oraz o możliwych skutkach ubocznych,
• informowanie o potencjalnych zagrożeniach spowodowanych danym schorzeniem lub prowadzoną terapią,
• pomoc w ustalaniu diety,
• konserwacja i drobne naprawy sprzętu medycznego, np. wymiana fiolek insulin.

Opieka krok po kroku:

1. Przygotowanie miejsca do indywidualnych konsultacji.
2. ybór i oddelegowanie do zadania pracownika/pracowników.
3. Udział w szkoleniach i warsztatach praktycznych.
4. Promocja programu opieki w aptece i nabór grupy pacjentów.
5. Założenie dokumentacji i rejestracja bazy danych.
6. Pierwsze spotkania z wybranymi pacjentami i zebranie wywiadów o stanie ich zdrowia i terapii.
7. Analiza wywiadów i ustalenie planu opieki, czyli zaprojektowanie procesu edukacji pacjenta w zakresie jego terapii i dolegliwości.
8. Ustalenie kontaktu, np. telefonicznego, z lekarzami prowadzącymi terapię.

Autor: Magdalena Adamska,

autorka tekstów ekonomicznych, publikowała m.in. w „Rzeczpospolitej", „Pulsie Biznesu", „Życiu Warszawy", „Home & Market", „Gazecie MSP", „Nowym Rynku"

„Farmacja i ja”, maj 2009