Błogosławiona Recesja

Odbieranie przywilejów oraz wprowadzanie obostrzeń to naprawdę duża pokusa dla przedsiębiorców nawet świetnie prosperujących branż. Nic przecież nie mobilizuje pracowników do działania lepiej niż widmo kryzysu, obawa utraty pracy lub zmiany warunków zatrudnienia.

Widmo bezrobocia sprawia, że dla każdego coraz cenniejszy staje się etat - pracownicy coraz poważniej myślą o ochronie zdrowia i unikaniu niepotrzebnych zwolnień lekarskich. Wydatki na ochronę zdrowia, w tym na tak opłacalne dla właścicieli aptek leki OTC, zmniejszane są niechętnie lub wręcz rosną. Potwierdza to wartość sprzedaży statystycznej apteki w styczniu 2009 r. (wyniosła ona 173,1 tys. zł i była wyższa o 9,41% od wartości sprzedaży w styczniu 2008 r.).

Kryzys i widmo recesji działają na plus farmaceutycznego biznesu. Ale to nie jedyna korzyść, jaką właściciele aptek mogą osiągnąć w niepewnych czasach.

Wreszcie można pozamiatać...

Podczas gdy dla wielu branż postawionych wobec groźby upadłości cięcie kosztów to „być albo nie być", dla innych, których skutki recesji nie dotykają tak boleśnie, kryzys to pretekst do wdrażania obostrzeń na wyrost. Nie tyle, by uniknąć strat, lecz aby wygenerować dodatkowe zyski.

Najłatwiej efekt ten osiągnąć w obszarze dyscypliny pracowniczej. Wiadomo, że w dobie rosnącego bezrobocia każdy pracownik skłonny jest do większej ostrożności, staranności lub nawet... pewnych ustępstw na rzecz pracodawcy. Wszystko po to, by zachować etat. Dla wielu pracodawców widmo kryzysu daje zatem pretekst, by zlikwidować pewne przywileje.

Presja kija

Zarządzający, którzy przedkładają działanie „kija" nad wrażenie, jakie robi „marchewka", mogą się jednak na tej metodzie sromotnie zawieść. Stwarzanie poczucia zagrożenia zwolnieniem może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego. W większości przypadków w firmach pracuje bowiem personel „wystarczająco dobry". Nie wszyscy szefowie mają do czynienia z pracownikami wzorowymi (patrz: ramka), którzy na zagrożenie potrafią zareagować w sposób konstruktywny.

Do żelaznego repertuaru negatywnych działań prewencyjnych osób pracujących pod presją zwolnienia należy ucieczka w fikcyjną chorobę lub w przypadku kobiet - przyspieszenie planów macierzyńskich. Według kodeksu pracy okres wypowiedzenia liczy się od początku kolejnego miesiąca, więc pracodawcy wręczają zwolnienia z końcem danego miesiąca, zaś pracownicy czujący, że ich notowania w firmie spadają, właśnie wtedy udają się na zwolnienia lekarskie, które skutecznie przesuwają termin ewentualnego rozwiązania umowy. Pomijając moralny aspekt naciąganych zwolnień lekarskich, nieuczciwi pracownicy narażają się na kontrolę ZUS, który może sprawdzić ich faktyczny stan zdrowia.

Inaczej rzecz się ma w przypadku, gdy pracownica zachodzi w ciążę. Tu ryzyko, że nabycie uprawnień chroniących przed zwolnieniem zostanie zakwestionowane, nie istnieje.

Niebezpieczna prewencja

Atmosfera permanentnego zagrożenia zwolnieniem zamiast motywowania pracowników do lepszej pracy może działać paraliżująco. W firmie, w której aż huczy od plotek na temat planowanych zwolnień, działają te same mechanizmy, co w gospodarce. Gdy rynek traci impet i zwalnia, ludzie zaczynają się bać, spada konsumpcja, co nakręca dekoniunkturę. A w firmie? Osoby o słabszej konstrukcji psychicznej w sytuacji zagrożenia zakładają, że nie warto się starać, skoro zwolnienie jest tylko kwestią czasu. Psychologowie biznesu wyodrębniają nawet całą kategorię pracowników, którzy do tego stopnia nie radzą sobie ze stresem, że ich podejrzenia stają się samosprawdzającą przepowiednią. Zajęci rozpatrywaniem ewentualnego zwolnienia, tracą impet oraz efektywność i z czasem faktycznie stają się „pierwszymi do odstrzału".

Zwalniać z klasą

Bywa, że czasami trzeba kogoś zwolnić. Jak to zrobić? Wiele pisze się o konieczności zwalniania po ludzku i o zaletach outplacementu. Warto przy tym pamiętać, że styl rozstania z pracownikiem jest nie tylko kwestią kindersztuby szefa i dobrego samopoczucia zwalnianego, ale ma wpływ na pracę tych, którzy pozostają, oraz opinię o firmie.

Dobre zakończenie współpracy, podobnie jak proces rekrutacji, to rodzaj pewnej gry, gdzie każdy ruch szefa jest punktowany: in plus lub in minus. Ale konsekwencje złego rozegrania tej sytuacji bywają bardziej doniosłe niż błędna decyzja w chwili przyjęcia nowego pracownika.

W dobie rosnącego bezrobocia niemal każdy pracownik skłonny jest do pewnych ustępstw na rzecz pracodawcy. Wszystko po to, by zachować coraz cenniejszy etat.

Pozytywna prewencja, czyli co robi wzorowy pracownik, gdy widmo zwolnień krąży po firmie?

Ani rozpatrywanie mających nadejść nieszczęść, ani praca ponad siły i możliwości nie są dobrą strategią na czas kryzysu. Warto brać pod uwagę wszystkie możliwe scenariusze i...

• ...nie panikować. Nie pytać się setny raz: „a co, jeśli stracę pracę?". Trzeba pomyśleć, że gdzieś właśnie zwolniło się miejsce, które możemy zająć. Nie ma ludzi niezastąpionych.
• ...budować swoją pewność siebie. Wypisać na kartce swoje wszystkie mocne strony, swoje zainteresowania i dodatkowe umiejętności. Spojrzeć, jak wiele moglibyśmy robić, nawet poza swoją branżą.
• ...przygotować zestawienie referencji i wszelkich pozytywnych opinii o sobie. Wynotować, kiedy i za co dostaliśmy podwyżki, nagrody, za co zostaliśmy pochwaleni. To nas wzmocni: w ciężkiej atmosferze obecnego miejsca pracy lub w... rozmowach z przyszłym pracodawcą.
• ...wykazać się. Nie możemy mieć pewności, czy widmo zwolnień to nie blef. Ale zawsze wykazanie się (samokształcenie, aktywność w wykonywaniu codziennych zadań) zostanie zauważone.
• ...być czujnym. Nic nie stoi na przeszkodzie, byśmy śledzili rynek pracy, czytali ogłoszenia konkurencji, postudiowali techniki poszukiwania pracy. Rzecz nie w tym, by uciec na zwolnienie, a w tym, by poczuć się pewnie i nie tracić energii na niepotrzebny stres.

Magdalena Adamska

autorka tekstów ekonomicznych, publikowała m.in. w „Rzeczpospolitej", „Pulsie Biznesu", „Życiu Warszawy", „Home & Market", „Gazecie MSP", „Nowym Rynku"

„Farmacja i ja”, kwiecień 2009