Leki latem

Jakie są możliwe niepożądane działania leków związane z ekspozycją na słońce?

Światłonadwrażliwość jest problemem istniejącym od setek lat, jednak niebezpiecznie przybierającym na sile w ostatnim czasie. Związane jest to z rosnącą liczbą alergii. Zażywane leki, suplementy diety, składniki pożywienia lub preparaty stosowane zewnętrznie często gromadzą się w skórze. Niektóre z nich pod wpływem działania promieniowania słonecznego przekształcają się w fotoprodukty, które mogą wywoływać dwojaką reakcję w organizmie pacjenta.

Czasem efektem jest bezpośrednie uszkodzenie komórek, które często przyjmuje charakter ciężkiego oparzenia słonecznego – to reakcja fototoksyczna. Jednak zdecydowanie częstsze i znacznie trudniejsze do przewidzenia są reakcje fotoalergiczne. Dochodzi do nich w momencie, gdy fotoprodukt okazuje się alergenem, który uruchamia reakcję układu odpornościowego, prowadząc do stanu zapalnego, obrzęku, pokrzywki i innych objawów skórnych. Tego typu reakcja pojawia się dopiero kilkanaście godzin po ekspozycji na promieniowanie słoneczne i w dużym stopniu zależy od predyspozycji konkretnej osoby.

Do leków, które wykazują zarówno działanie fototoksyczne, jak i fotoalergiczne zalicza się diuretyki tiazydowe, sulfonaminy przeciwdrobnoustrojowe, pochodne sulfonylomocznika (stosowane jako leki przeciwcukrzycowe), fenotiazydy oraz niesterydowe leki przeciwzapalne. Ostrożne powinny być też pacjentki stosujące hormonalną terapię zastępczą, jak i doustne leki antykoncepcyjne lub preparaty z dziurawcem. Działanie fototoksyczne wykazują również liczne leki stosowane miejscowo, jak chociażby psoraleny, sulfonamidy, leki przeciwgrzybicze, przeciwtrądzikowe (pochodne witaminy A) oraz składniki kosmetyków: dziegcie, piżmo ambrowe, olejek bergamotowy i inne olejki eteryczne.

Profilaktyka w przypadku pacjentów stosujących leki i preparaty podwyższonego ryzyka polega na unikaniu promieniowania słonecznego i używaniu możliwie najwyższych filtrów. Absolutnie przeciwwskazane jest korzystanie z solarium.

mgr farm. Łukasz Waligórski

„Farmacja i Ja" czerwiec 2011