Dyżury nocne

Pacjent musi mieć dostęp do leków i porady farmaceuty w każdej chwili. Czy dopuszczalna jest sytuacja, że farmaceuta pełni dyżur pod telefonem w domu, a nie osobiście w aptece?

W ostatnim czasie pojawiła się informacja o tym, że rada powiatu górowskiego (woj. dolnośląskie) wydała uchwałę o rozkładzie godzin pracy aptek ogólnodostępnych zlokalizowanych na terenie powiatu, w której zezwoliła na pełnienie przez apteki nocnych dyżurów pod telefonem. To rozwiązanie pozytywnie zaopiniowała Dolnośląska Izba Aptekarska we Wrocławiu.

U podstaw takiego rozwiązania leżały względy praktyczne – wysokie koszty dyżurów nocnych oraz obawa o bezpieczeństwo pracowników apteki pełniących tego typu dyżury. Ponadto, jak wynika z przekazów medialnych, właściciele aptek oraz władze powiatowe nie otrzymywały żadnych negatywnych sygnałów od pacjentów. Nie skarżyli się oni na trudności w dostępności do aptek w nocy.

Uwarunkowania prawne

Warto zastanowić się, czy tego typu rozwiązanie spełnia przesłanki określone w art. 94 ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne. Zgodnie z tym przepisem rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych powinien być dostosowany do potrzeb ludności oraz zapewniać dostępność świadczeń również w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy. Jak się powszechnie przyjmuje, rozkład ten „nie może być ustalany mechanicznie, a powinien być dostosowany do bieżących, codziennych potrzeb miejscowej ludności. Należy zatem brać pod uwagę okoliczności istniejące na danym terenie w normalnych codziennych warunkach, takie jak liczba ludności, skupiska placówek aptecznych, możliwość przemieszczania się pomiędzy nimi itp.¹”. Przepis ten nie przewiduje, w jakiej formie apteka powinna być dostępna dla pacjentów w nocy oraz czy powinna być otwarta w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, czy też wystarczy dyżur telefoniczny.

Uwarunkowania lokalne

Według mojej oceny typ dyżuru powinien zależeć od rzeczywistego zapotrzebowania lokalnej społeczności, jej liczebności oraz od tego, czy farmaceuta jest rzeczywiście dostępny pod całonocnym telefonem, a także w jakim czasie jest w stanie zapewnić pacjentowi dostęp do leku i swojej porady. Jeśli farmaceuta jest dostępny dla swoich pacjentów w porze nocnej pod telefonem, który jest cały czas włączony, oraz gdy czas dojazdu z miejsca pełnienia dyżuru do apteki jest krótki, to nie ma żadnych przeszkód, aby ustalić nocne dyżury aptek pod telefonem. W takiej sytuacji nawet w przypadku zaistnienia nagłego, nieprzewidzianego zdarzenia pacjent ma zapewniony szybki dostęp do świadczeń apteki i farmaceuty. Istotne jest jednak, aby pacjenci mieli łatwy dostęp do informacji o numerze dyżurnego telefonu (np. przez Internet, z ulotek w aptekach i przychodniach).

Trudno jednak wyobrazić sobie, że telefoniczne dyżury sprawdzą się w przypadku aptek w dużych miastach, w których odległości są znacznie większe, podobnie jak większe jest ryzyko wystąpienia nagłego, nieszczęśliwego zdarzenia powodującego konieczność skorzystania z usług apteki. W takiej sytuacji farmaceuta powinien pełnić dyżur w aptece osobiście.

Interpretacja sądu administracyjnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrok z dnia 3.10.2006 r., III SA/Wr 185/06:

„Z art. 94 ust. 1 ustawy – Prawo farmaceutyczne można wyprowadzić wniosek, że ustawodawca rozróżnia rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych w zwykłych warunkach oraz w sytuacjach nadzwyczajnych. W pierwszym przypadku racjonalne uzasadnienie znajduje kryterium rzeczywistych potrzeb ludności, które trzeba uwzględniać przy ustalaniu godzin pracy aptek, dążąc do optymalnego zaspokojenia oczekiwań społeczności lokalnej. Inaczej rzecz się przedstawia, gdy chodzi o sytuacje wyjątkowe, wskazane w drugiej części zdania zawartego w art. 94 ust. 1 ustawy – Prawo farmaceutyczne. Istotne jest zatem takie rozłożenie obowiązku pełnienia przez apteki ogólnodostępne dyżurów nocnych i świątecznych, by przede wszystkim lokalna społeczność powiatu i gmin miała stworzone możliwości jak najlepszego i najszybszego skorzystania z niezbędnej pomocy wówczas, gdy nie obowiązuje normalny, powszedni czas pracy aptek, a zaistnieje nadzwyczajna, trudna do przewidzenia potrzeba podania leku”.

¹Marta Koremba [w:] M. Kondrat, M. Koremba, W. Masełbas, W. Zieliński, Prawo farmaceutyczne. Komentarz, ABC, 200.

Małgorzata Puchalska,

radca prawny w US Pharmacia

„Farmacja i Ja”, marzec 2010