Kto jest odpowiedzialny?

Jeżeli farmaceuta odmawia realizacji recepty (refundowanej) z powodu jej braków formalnych (np. nieczytelny nr ZUS lekarza w pieczątce), kto będzie ponosił odpowiedzialność za ewentualny uszczerbek na zdrowiu pacjenta z powodu nieprzyjęcia zaleconego leku? Zakładamy, że propozycja zrealizowania recepty pełnopłatnie nie została zaakceptowana przez pacjenta (jako ubezpieczony domaga się zniżki).

Odpowiedzialność w takim wypadku oparta jest na zasadach prawa cywilnego. Istnieje duże prawdopodobieństwo wyłączenia odpowiedzialności aptekarza. Kwestia, czy i kto poniesie w takim przypadku odpowiedzialność, zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Zgodnie z art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (DzU nr 16, poz. 93 z późn. zm.) do powstania odpowiedzialności konieczne jest zaistnienie szkody, winy i tzw. związku przyczynowo-skutkowego. Innymi słowy, zawinione działanie lub zaniechanie danej osoby musi być przyczyną powstania szkody. W przedstawionym przypadku aptekarz nie odmówił pacjentowi wydania leku, ale jedynie realizacji recepty przy uwzględnieniu poziomu refundacji leku.

Takie działanie można uznać za usprawiedliwione, bowiem zgodnie z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97, poz. 646 z późn. zm.), dane nanoszone na receptę muszą być czytelne. NFZ ma więc prawo odmowy refundacji aptece ceny leku, jeżeli recepta nie będzie spełniać wymogów określonych w rozporządzeniu, a ewentualnych braków nie będzie można usunąć w ramach zmian, których dokonywanie zostało dozwolone aptekarzom. Pacjent miał teoretyczną możliwość wykupienia leku za pełną odpłatnością. Pacjent mógł również udać się do innej apteki, choć tam reakcja aptekarza powinna być podobna. Okoliczność zawinionego działania oraz związku przyczynowo-skutkowego w ewentualnym postępowaniu powinna zostać udowodniona przez poszkodowanego.

Niemniej należy zwrócić uwagę, że w świetle treści art. 23 Kodeksu cywilnego zdrowie stanowi dobro osobiste, a tym samym roszczenie może być również dochodzone na podstawie specyficznego reżimu związanego z ochroną dóbr osobistych. W takim przypadku ciężar dowodu przerzucony jest na pozwanego. Oznacza to, że pozwany (aptekarz) powinien udowodnić, iż jego działanie lub zaniechanie nie było bezprawne.
Na wyrok sądu będą miały wpływ takie okoliczności jak zakres nieprawidłowości na recepcie, możliwość kontaktu z osobą wystawiającą receptę celem uzupełnienia brakujących danych, możliwość realizacji recepty w innej aptece czy sytuacja majątkowa poszkodowanego (czy miał możliwość wykupienia leku za pełną odpłatnością).

Łukasz Sławatyniec

Wolters Kulwer Polska

"Farmacja i Ja", luty 2011