Problemy z receptą – prawnik odpowiada na pytania farmaceutów

Dokumenty do kontroli!

Jednym z obowiązków Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej jest kontrolowanie aptek i innych jednostek, które prowadzą detaliczny lub hurtowy obrót...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Zaległy urlop po roku

Czy pracodawca może ponieść negatywne konsekwencje, gdy udzielił za zgodą pracownika zaległego urlopu po 31 marca następnego roku kalendarzowego, w...

Lekarze nie zawsze dobrze i czytelnie wypisują recepty. Czasami trzeba szybko zdecydować, czy można ją zrealizować, czy fundusz nie zakwestionuje refundacji. Co zrobić, jeśli podpis lekarza wskazuje na inne nazwisko niż podane na pieczątce, czy można poprawić PESEL lub czy można nadal realizować recepty KUM? Na pytania najczęściej zadawane w listach i e-mailach do redakcji odpowiada specjalista prawa farmaceutycznego.

Na pytania odpowiadała Dobrawa Biadun, specjalista prawa farmaceutycznego, ekspert serwisu Prawo i Zdrowie Wolters Kluwer Polska.

Sfałszowana recepta

Co może wskazywać na to, że recepta jest sfałszowana? Jak należy postąpić w takim przypadku?

Inne nazwisko lekarza na pieczątce i podpis wskazujący na inne nazwisko mogą świadczyć o tym, że recepta jest sfałszowana. Zgodnie bowiem z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie recept lekarskich na recepcie muszą być umieszczone dane osoby, która wystawiła receptę, oraz jej własnoręczny podpis. Dane te powinny być tożsame. O sfałszowaniu recepty może też świadczyć brak wszystkich wymaganych danych lub zamazana pieczątka zakładu opieki zdrowotnej. Obowiązkiem farmaceuty jest dokładne sprawdzenie każdej recepty. W przypadku zaistnienia uzasadnionego podejrzenia sfałszowania, należy zatrzymać druk, odmówić jego realizacji i niezwłocznie powiadomić inspektora Inspekcji Farmaceutycznej właściwego ze względu na położenie apteki oraz oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia oznaczony na podejrzanej recepcie. O ile to możliwe, należy również skontaktować się z osobą, która ją wystawiła.

Podstawa prawna: par. 2 ust. 1, par. 3 ust. 1 pkt 7 oraz ust. 7, par. 16, par. 25 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Niepoprawny PESEL

Czy można poprawić PESEL, jeśli pacjent dopiero w aptece spostrzegł, że jest on nieprawidłowy?

Jeżeli numer PESEL został źle wpisany lub w sposób nieczytelny, to farmaceuta wydający lek może go skorygować. Jednak poprawki może dokonać tylko na podstawie przedstawionych przez osobę okazującą receptę dokumentów, np. dowodu osobistego lub paszportu. Wówczas na recepcie należy umieścić stosowną adnotację o dokonanej zmianie oraz się podpisać. Warto również pamiętać, że w ten sposób farmaceuta może skorygować także adres pacjenta, identyfikator oddziału wojewódzkiego NFZ, numer poświadczenia o prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, symbol państwa. Nie można jednak dopisać żadnych innych danych niezbędnych do wystawienia recepty.

Podstawa prawna: par. 16 pkt 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Leki psychotropowe

Zdarza się, że na recepcie na lek psychotropowy lekarz zapomina wpisać dawkę leku. Czy można ją zrealizować?

Wydawanie leków psychotropowych podlega ścisłej kontroli, a recepty na nie muszą spełniać rygorystyczne wymogi. Recepty takie wystawiane są wyłącznie na drukach w kolorze różowym na wzorze określonym w rozporządzeniu w sprawie recept lekarskich. Druki tych recept należą do druków ścisłego zarachowania. Na takiej recepcie można przepisać tylko jeden lek. Należy przy tym podać sposób jego dawkowania. Jeżeli przepisana dawka jednorazowa lub dobowa leku zawierającego w swoim składzie środek odurzający lub substancję psychotropową przekracza dawkę maksymalną, osoba wystawiająca receptę jest obowiązana obok przepisanej dawki postawić wykrzyknik, zapisać tę dawkę słownie oraz umieścić swój podpis. Bez takiej adnotacji recepta nie powinna być zrealizowana. Dlatego warto poprosić pacjenta, aby jeszcze raz udał się do lekarza i poprosił o prawidłowe wypisanie recepty. Zdarza się, że farmaceuci mają przygotowany wzór wypełniania takiej recepty i dają go pacjentowi, aby wiedział, o czym lekarz nie może zapomnieć.

Podstawa prawna: par. 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Recepty KUM

Czy recepty KUM nadal obowiązują i należy je realizować?

Pierwotnie tzw. recepty KUM miały obowiązywać jedynie do 31 grudnia 2008 r. Jednakże rozporządzenie z 21 grudnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich zniosło ten wcześniej ustalony termin. W efekcie recepty wystawiane na kuponie dołączonym do dokumentu potwierdzającego uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej mogą być nadal realizowane na obowiązujących obecnie zasadach, tzn. muszą zawierać datę wystawienia i datę realizacji, PESEL, itp.

Podstawa prawna: par. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 21 grudnia 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie recept lekarskich (DzU nr 247 poz. 1843).

Refundacja leków na choroby przewlekłe

Na recepcie z literką P, choroby przewlekłe, lekarz wypisał leki spoza wykazu leków, na które przysługuje zniżka. Jak należy potraktować taką receptę?

W takiej sytuacji najlepiej jest poradzić klientowi, aby jeszcze raz udał się do lekarza i poprosił o wypisanie dwóch oddzielnych recept. Zgodnie bowiem z rozporządzeniem Ministra Zdrowia na jednej recepcie dla osoby przewlekle chorej można przepisać więcej niż jeden lek znajdujący się w wykazie leków, które ze względu na te choroby są wydawane bezpłatnie, za opłatę ryczałtową lub za częściową odpłatnością, o ile na każdy z leków pacjentowi przysługują te uprawnienia. Na recepcie nie mogą być wymienione inne leki spoza wykazu, na które przysługuje zniżka. One powinny znaleźć się na osobnej recepcie. Literkę „P” umieszcza się bowiem na recepcie w przypadku, gdy pacjent choruje na choroby określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 8 grudnia 2009 r. w sprawie wykazu chorób oraz wykazu leków i wyrobów medycznych, które ze względu na te choroby są wydawane bezpłatnie, za opłatę ryczałtową lub za częściową odpłatnością (DzU nr 212 poz. 1647). Rozporządzenie to zawiera również wykaz leków wydawanych za opłatę ryczałtową lub częściową dla poszczególnych chorób.

Podstawa prawna: par. 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Leki robione

Na recepcie na często robiony w naszej aptece lek podana jest zła receptura. Czy można zrealizować taką receptę, poprawiając recepturę?

Farmaceuta nie ma możliwości poprawienia receptury leku recepturowego. W przypadku powstania wątpliwości, co do przepisanego leku, farmaceuta może zawsze odmówić realizacji recepty, powołując się na bezpieczeń- stwo pacjenta i poinformować go o swoich wątpliwościach, proponując mu, aby udał się do lekarza w celu wyjaśnienia powstałych w aptece wątpliwości.

Podstawa prawna: par. 16 ust. 2 rozpo-rządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Retaksacja

Czy retaksację należy robić codziennie?

Przepisy nie nakazują dokonywania procedury retaksacji recept codziennie. Jednak systematyczna weryfikacja recept pozwala uniknąć odpowiedzialności za błędne wydanie leku i chroni aptekę przed zastrzeżeniami NFZ. W przypadku wykrycia błędu, np. wydania innego leku niż przepisany, farmaceuta musi podjąć wszelkie niezbędne kroki w celu przywrócenia stanu właściwego. Ważne to jest szczególnie w przypadkach, gdy zażycie błędnie wydanego leku może doprowadzić do narażenia pacjenta na nieodwracalne skutki zdrowotne.

Leki pełnopłatne

Czy na pełnopłatnej recepcie musi być pieczątka nagłówkowa?

Recepta, na której zamieszczono pełnopłatne leki, nie musi odpowiadać wszystkim wymaganiom określonym dla recept na leki refundowane. Jedynie jej wymiary nie mogą być mniejsze niż 90 mm szerokości i 140 mm długości, a przed danymi dotyczącymi przepisanych leków lub wyrobów medycznych musi wystąpić adnotacja „Rp.”. Tym samym na takiej recepcie wystarczy wpisać: dane dotyczące pacjenta (imię i nazwisko, wiek, adres zamieszkania) i lekarza oraz datę wystawienia i realizacji. Jeżeli natomiast lekarz korzysta z wzoru recepty określonego w rozporządzeniu, to musi podać dodatkowe informacje, m.in.: uprawnienia pacjenta, identyfikator płatnika lub wpisać w odpowiednie miejsce znak X.

Podstawa prawna: par. 10 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Kłopotliwe pieczęcie

Lekarz przystawił pieczątkę z danymi prywatnej praktyki, a pieczątka nagłówkowa jest z publicznej przychodni. Czy można zrealizować taką receptę?

Farmaceuta może zrealizować taką receptę, o ile zawiera ona inne niezbędne informacje. Przepisy nie określają bowiem enumeratywnych danych, które należy umieszczać na recepcie, a jedynie wskazują te, które są konieczne. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie recept lekarskich muszą się znaleźć na niej dane podmiotu, z którym NFZ zawarł umowę na wystawianie recept na leki, oraz dane dotyczące osoby wystawiającej receptę, w tym co najmniej imię i nazwisko oraz numer prawa wykonywania zawodu lekarza. Jeżeli zatem na pieczątce lekarza obok powyższych danych znajdują się informacje dotyczące prywatnej praktyki, to dla farmaceuty są one nieistotne. Przepisy nie precyzują, która pieczątka jest obowiązkowa. Jeśli więc recepta jest wystawiona poprawnie, to należy ją zrealizować, mimo że na pieczątce nagłówkowej figuruje publiczny zakład opieki zdrowotnej.

Podstawa prawna: par. 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Rodzaj opakowania

Jakie opakowanie powinien wydać aptekarz, jeśli na recepcie nie jest ono określone, a lek nie jest refundowany ani nie zawiera psychotropów?

Lekarz wystawiający receptę powinien wskazać wielkość opakowania. Jeśli jednak tego nie zrobił, to w przypadku leków nierefundowanych oraz niezawierających psychotropów, np. naproxenu, nootropilu, farmaceuta wydaje lek w najmniejszym dostępnym opakowaniu określonym dla leku gotowego dopuszczonego do obrotu na terytorium naszego kraju.

Podstawa prawna: par. 7 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Recepty przeterminowane

Czy można zrealizować receptę, która straciła ważność dzień wcześniej?

Nie. Przepisy bardzo wyraźnie wskazują termin ważności recept, który co do zasady wynosi 30 dni. Wyjątkiem od tej zasady jest 7-dniowy termin na realizację recept na antybiotyki oraz recepty wystawiane w ramach pomocy doraźnej. Dłuższy termin, 90-dniowy, dotyczy realizacji recepty na preparaty immunologiczne wytwarzane dla indywidualnego pacjenta, a 120-dniowy – recept na leki sprowadzane z zagranicy w ramach importu docelowego.

Podstawa prawna: par. 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

Długość kuracji

Na jaki okres mogą być wypisane leki przy podanym dawkowaniu, w tym antykoncepcyjne?

Jeśli lekarz poda dawkowanie, może przepisać lek na trzymiesięczną kurację. Bez podawania dawkowania może również wypisać receptę na 100 sztuk strzykawek do insuliny wraz z igłami, 100 sztuk pasków diagnostycznych oraz na taką ilość doustnego środka antykoncepcyjnego, która jest niezbędna do sześciomiesięcznego stosowania. Dodatkowo należy pamiętać, iż lekarz może wystawić trzy recepty na kolejne miesięczne kuracje, określając dzień, od którego może nastąpić ich realizacja.

Podstawa prawna: par. 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich (DzU nr 97 poz. 646 z późn. zm.).

opracowała: Danuta Niewiadomska

„Farmacja i Ja”, maj 2010