Recepty z błędem

Recepty wystawiają lekarze, farmaceuci je realizują. Problem tylko w tym, że czasami lekarze robią to źle. Czy w takiej sytuacji farmaceuta ma prawo wydać lek?

Lekarskie błędy w wystawieniu recepty polegają najczęściej na braku pełnego adresu pacjenta (np. numeru mieszkania), jego wieku, stosowaniu skrótów nazw miejscowości (np. W-wa zamiast Warszawa). Zdarza się też źle przystawiona pieczątka lekarska bądź brak własnoręcznego podpisu lekarza. W takich sytuacjach nasuwa się pytanie, czy farmaceuta ma prawo odmówić wydania leku pacjentowi.

Co na to prawo?

Zgodnie z art. 96 ust. 4 ustawy Prawo farmaceutyczne, farmaceuta i technik farmaceutyczny mogą odmówić wydania produktu leczniczego, jeżeli jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta. Zasada ta dotyczy nie tylko leków na receptę, lecz również leków OTC. Każdy farmaceuta powinien więc, w oparciu o swoją najlepszą wiedzę i doświadczenie, ocenić, czy wydanie pacjentowi danego leku nie zagrozi jego życiu lub zdrowiu.

Farmaceuta ma również prawo odmówić wydania leku w przypadkach wskazanych w 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 października 2002 r. w sprawie wydawania z apteki produktów leczniczych i wyrobów medycznych. Dotyczy to sytuacji, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie co do autentyczności recepty lub zapotrzebowania, konieczne jest dokonanie określonych zmian w leku recepturowym przy braku możliwości porozumienia z lekarzem wystawiającym receptę, upłynęło co najmniej 6 dni od dnia sporządzenia leku (w przypadku leku recepturowego lub leku sporządzonego na podstawie etykiety aptecznej), osoba, która chce zrealizować receptę, nie ukończyła 13. roku życia oraz kiedy zachodzi uzasadnione podejrzenie co do wieku osoby, dla której recepta została wystawiona.

Recepta sfałszowana

Recepta sfałszowana to recepta podrobiona lub przerobiona. Recepta podrobiona zachowuje pozory recepty prawdziwej wystawionej przez uprawnioną osobę, podczas gdy w rzeczywistości tak nie jest. Natomiast recepta przerobiona to recepta, której nadano inną treść niż pierwotnie posiadała, np. przez antydatowanie, przerobienie danych zawartych w recepcie, dopisanie nowych danych, usunięcie części informacji. W uzasadnieniu wyroku z 31 maja 2006 r., I ACa 1390/05, Sąd Apelacyjny w Poznaniu stwierdził, że niewielkie uchybienia

w treści recepty (typu brak telefonu lekarza) nie powinny budzić wątpliwości co do jej autentyczności. Wydaje się jednak, że nagromadzenie w jednej recepcie kilku błędów może nasuwać podejrzenie sfałszowania recepty z uwagi na profesjonalny charakter zawodu lekarza, który powinien wiedzieć, jak prawidłowo wypisać receptę.

W mojej ocenie również rozmiary recepty inne niż dopuszczalne przez rozporządzenie Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich powodują wątpliwości co do jej autentyczności, podobnie jak wystawienie recepty na środki odurzające lub substancje psychotropowe na papierze w kolorze innym niż różowy.

Stosownie do 25 ww. rozporządzenia, jeśli osoba wydająca lek poweźmie uzasadnione podejrzenie sfałszowania recepty, odmawia jej realizacji, zatrzymuje ją i niezwłocznie powiadamia o tym fakcie inspektora Inspekcji Farmaceutycznej właściwej ze względu na położenie apteki, oddział wojewódzki NFZ wskazany na recepcie oraz jeżeli to możliwe, osobę lub podmiot, które wystawiły receptę.

Wady usuwalne recept

Artykuły prasowe dotyczące kwestii odmowy wydania przez farmaceutę leku pacjentowi z reguły ograniczają się do analizy przywołanego wyżej art. 96 ust. 4 ustawy Prawo farmaceutyczne oraz 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 października 2002 r. Często brakuje w nich odniesienia do 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 17 maja 2007 r. w sprawie recept lekarskich. Przepis ten określa tzw. wady usuwalne recept, których wystąpienie pozwala na wydanie leku pacjentowi po spełnieniu określonych warunków.

Na przykład gdy brakuje postaci leku, farmaceuta może ją określić na podstawie posiadanej wiedzy. Gdy wpisano mylnie lub w sposób nieczytelny numer PESEL, farmaceuta może go skorygować na podstawie dokumentów przedstawionych przez osobę okazującą receptę. W takiej sytuacji osoba wydająca lek umieszcza na recepcie odpowiednią adnotację oraz swój podpis. Natomiast kiedy wpisano w sposób nieczytelny lub niepełny adres pacjenta, można go skorygować na podstawie dokumentów przedstawionych przez osobę okazującą receptę. Również w takiej sytuacji osoba wydająca lek musi umieścić na recepcie odpowiednią adnotację oraz swój podpis.

Co do zasady, jeśli recepta posiada inne wady formalne niż wymienione w 16 rozporządzenia, farmaceuta lub technik farmaceutyczny nie może jej zrealizować ani nie może dokonywać żadnych innych poprawek lub uzupełnień. Potwierdził to Sąd Apelacyjny w Poznaniu w przywołanym wyżej wyroku z 31 maja 2006 r., który odnosił się do 17 poprzednio obowiązujących rozporządzeń Ministra Zdrowia z 2001 r. oraz z 2003 r. w sprawie recept lekarskich. „Wystarczającą podstawą odmowy realizacji takich recept jest stwierdzenie nieusuwalnej wadliwości recepty. Poza 17 powoływanych rozporządzeń nie można bowiem wskazać przepisów dających aptekarzom uprawnienie do realizacji recepty zawierającej błędy". Wyrok zachował swoją aktualność także obecnie.

Zupełnie inną kwestią jest natomiast to, czy wydanie leku pomimo błędów formalnych recepty uprawnia właściwy wojewódzki oddział Narodowego Funduszu Zdrowia do odmowy refundacji ceny leku. To zagadnienie zostanie poruszone w następnym artykule.

Autor: Małgorzata Puchalska,

radca prawny w US Pharmacia

„Farmacja i ja”, maj 2009