Usługi dodatkowe

Dodatkowe usługi świadczone pacjentom przez apteki to wciąż temat nierozwiązany z prawnego punktu widzenia. Spróbujmy zatem przyjrzeć mu się nieco bliżej.

Temat jest o tyle trudny, że nie ma przepisów prawnych, które regulowałyby precyzyjnie, jakie usługi można, a jakich nie można oferować pacjentom w ramach działalności apteki. Pomimo luki w prawie część aptek świadczy usługi, np. dermokonsultacje lub pomiary ciśnienia krwi.

Litera prawa

Zgodnie z art. 86 ust. 1 i 2 prawa farmaceutycznego apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, w której osoby uprawnione świadczą w szczególności usługi farmaceutyczne, obejmujące wydawanie produktów leczniczych i wyrobów medycznych, sporządzanie leków recepturowych, sporządzenie leków aptecznych oraz udzielanie informacji o produktach leczniczych i wyrobach medycznych. Dodatkowo apteka ogólnodostępna może oferować pacjentom środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, suplementy diety, kosmetyki, środki higieniczne, przedmioty do pielęgnacji niemowląt i chorych, żywność zawierającą w składzie farmakopealne naturalne składniki pochodzenia roślinnego oraz środki dezynfekcyjne stosowane w medycynie.

Nie tylko sprzedaż

Czytając przepisy literalnie, można dojść do wniosku, że do czasu wydania właściwych przepisów przez Ministra Zdrowia apteka nie może prowadzić żadnej innej działalności niż ta określona w art. 86 prawa farmaceutycznego.

W mojej ocenie teza ta nie jest do końca prawdziwa, gdyż stoi w sprzeczności z zakresem obowiązków farmaceutów zatrudnionych w aptece. Zgodnie z art. 2a ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich wykonywanie zawodu farmaceuty ma na celu ochronę zdrowia publicznego i obejmuje działalność polegającą w szczególności [podkr. autorki] na:

1. wydawaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych oraz sprawowaniu nadzoru nad ich obrotem, przechowywaniem i wykorzystaniem,
2. sporządzaniu i wytwarzaniu produktów leczniczych,
3. sprawdzaniu jakości i tożsamości leków recepturowych, leków aptecznych i leków gotowych,
4. udzielaniu informacji i porad dotyczących działania produktów leczniczych i stosowania wyrobów medycznych będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych,
5. kierowaniu apteką, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną;
6. współuczestniczeniu w sprawowaniu nadzoru nad gospodarką produktami leczniczymi, w szczególności w zakładach opieki zdrowotnej,
7. współudziale w badaniach klinicznych prowadzonych w szpitalu,
8. współudziale w badaniach nad lekiem, monitorowaniu niepożądanych działań leków i przekazywaniu tych informacji właściwym organom.

Co z tego wynika?

Wyliczenie obowiązków farmaceuty jest przykładowe. Skoro apteki mogą prowadzić np. obrót kosmetykami, to moim zdaniem zatrudnieni w nich farmaceuci mają prawo i obowiązek sprawować nadzór nad obrotem, przechowywaniem i wykorzystaniem takich produktów oraz powinni udzielać informacji na temat ich działania. Obowiązki te mieszczą się bowiem w szeroko pojętym celu ochrony zdrowia publicznego.

Tak więc farmaceuta zatrudniony w aptece może i powinien informować pacjentów o sposobie działania danego kosmetyku. Farmaceuta powinien również udzielać informacji na temat składu i przeznaczenia żywności dostępnej w aptece oraz sposobu działania wyrobów medycznych, które można nabyć w aptece, np. aparatów do mierzenia ciśnienia krwi.

Należy oczekiwać jak najszybszego dookreślenia przez Ministra Zdrowia rodzajów dodatkowych usług, które mogą być świadczone przez apteki, tak aby nie było rozdźwięku między zakresem obowiązków apteki, a zakresem obowiązków jej pracowników - farmaceutów. Na uregulowanie czekają bowiem tak istotne z punktu widzenia zdrowia publicznego kwestie, jak np. możliwości wykonywania badań zawartości cholesterolu we krwi, doradztwo dotyczące sposobu odżywiania oraz sposobów zrywania z nałogami, a także sprzedaż książek i czasopism dotyczących zdrowia.

Małgorzata Puchalska

Radca prawny w US Pharmacia.

„Farmacja i ja”, marzec 2008