Ustawa refundacyjna. Zakaz reklamowania aptek

Ustawa o refundacji wprowadza od 1 stycznia 2012 r. zmianę do ustawy Prawo farmaceutyczne polegającą na całkowitym zakazie reklamy aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności.

Znowelizowany art. 94a ust. 1 Prawa farmaceutycznego przewiduje, że za reklamę nie uznaje się informacji o lokalizacji apteki i godzinach pracy. Zaznaczyć przy tym trzeba, że zakaz reklamy apteki odnosi się do wszystkich produktów oferowanych przez apteki, a więc leków refundowanych i pozostałych wyrobów medycznych, kosmetyków, suplementów diety.

Sankcją za naruszenie zakazu może być decyzja wojewódzkiego inspektora sanitarnego zakazująca prowadzenia niezgodnej z przepisami reklamy oraz kara pieniężna w wysokości do 50000 zł.

Interpretacja zakazu

Literalna interpretacja przepisu mogłaby prowadzić do wniosku, że każdy komunikat z apteki, poza informacją o lokalizacji i godzinach otwarcia, będzie uznawany za niedozwoloną reklamę. Takie podejście byłoby jednak niezasadne ze względu na cel uchwalenia przepisu. Należy zauważyć, że potrzeba wprowadzenia całkowitego zakazu reklamy aptek wyszła bezpośrednio od władz korporacyjnych środowiska farmaceutycznego w toku prac parlamentarnych nad ustawą refundacyjną. Celem zakazu miało być wyeliminowanie akcji promocyjnych głównie na leki refundowane oraz oparcie relacji farmaceuta – pacjent na wzajemnym zaufaniu, tak aby pacjent miał przekonanie, że kupuje lek, gdy go rzeczywiście potrzebuje, a nie w wyniku działań reklamowych apteki1.

Jednak, jak się wydaje, zamiarem inicjatorów tego rozwiązania nie było pozbawienie pacjentów prawa do informacji o ofercie apteki i świadczonych przez nią usługach, gdyż to mogłoby w efekcie doprowadzić do niemożliwości sprawowania opieki farmaceutycznej nad pacjentami. Brak bowiem jakiejkolwiek informacji oraz pozbawienie aptek możliwości komunikowania o świadczonych usługach nie pozwalałyby w ogóle budować wzajemnego zaufania.

Warto przypomnieć, że gdy w 2008 r. w projekcie nowelizacji Prawa farmaceutycznego Ministerstwo Zdrowia proponowało wprowadzenie całkowitego zakazu reklamy aptek, rzecznik prasowy ministerstwa powiedział: „Chcemy wprowadzić całkowity zakaz reklamowania aptek. Mają one świadczyć opiekę farmakologiczną, a nie reklamować swoje promocje. Nie będzie reklam typu „u nas najniższe ceny” (…). Zgodnie z nowymi przepisami apteki nie będą mogły się reklamować m.in. na billboardach, plakatach i ulotkach. Informacje o promocjach będą mogły być dostępne wyłącznie na terenie aptek2”.

Jakie wnioski

Po pierwsze, zakaz dotyczy wyłącznie reklamy do pacjenta i nie ma wpływu na relacje z partnerami handlowymi apteki (hurtowniami, producentami).

Po drugie, prowadzenie akcji promocyjnych przez apteki, np. obniżki cen na leki nierefundowane, kosmetyki, suplementy diety, wyroby medyczne, będzie nadal dozwolone. Podobnie dozwolone powinno być prowadzenie programów lojalnościowych przez apteki. Natomiast zakazane będzie prowadzenie reklamy tego typu promocji na zewnątrz apteki. Informowanie o promocjach cenowych na określone produkty wewnątrz apteki będzie nie tylko prawem, ale i obowiązkiem apteki.

Ustawa z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach wyraźnie przewiduje, że obowiązkiem sprzedawcy jest podanie informacji o cenie, obniżce, promocji w miejscu sprzedaży w sposób zapewniający prostą i niebudzącą wątpliwości informację o ich wysokości, np. na etykiecie, tabliczce lub plakacie z wydrukowaną lub napisaną odręcznie ceną i nazwą towaru, przez radio lub telewizję wewnętrzną.

Fakt, że ze względu na przeznaczenie leki są produktami szczególnego rodzaju, nie zmienia innego faktu, że pacjenci mają prawo do informacji o zasadach ich sprzedaży.
Po trzecie wreszcie, zakazana reklama aptek, ze względu na cel tego zakazu, odnosi się do produktów oferowanych przez aptekę, ale nie do innych usług świadczonych pacjentom w ramach opieki farmaceutycznej, np. opieki nad osobami chorymi na cukrzycę. Rozszerzenie zakazu na ten ważny aspekt działalności aptek byłoby wbrew intencjom pomysłodawców zakazu, ustawodawcy, a przede wszystkim najboleśniej dotykałoby pacjentów.

Nowelizacja nie wprowadza również zakazu prowadzenia przez apteki reklamy produktów (tzw. reklamy wizerunkowej) na zlecenie ich producentów, przy zachowaniu wymaganych przepisami prawa warunków (np. odpowiednie ostrzeżenie w reklamie leków). Takie działanie nie jest bowiem reklamą działalności apteki, lecz reklamą produktu. Zasady prowadzenia tego typu reklamy na terenie apteki regulują przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 listopada 2008 r. w sprawie reklamy produktów leczniczych.

Małgorzata Brzozowska, radca prawny

„Farmacja i Ja" listopad 2011

PRZYPISY
1.www.aptekarzpolski.pl
2.www.praca.gazetaprawna.pl