Farmakoterapia ADHD

Zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to schorzenie bagatelizowane przez wiele osób, które na co dzień nie mają kontaktu z osobami chorymi. Dzieje się tak z powodu niskiej świadomości społeczeństwa, braku zrozumienia i tolerancji wśród osób spoza najbliższego otoczenia chorego.

Trudności z akceptacją chorego

ADHD może zostać zdiagnozowane już u dzieci 4-5 letnich. Charakterystyczne objawy to trudności w nauce, wybuchy złości, brak koncentracji, niski poziom skupienia na zadaniach wykonywanych w grupie rówieśniczej. Osoba dorosła z objawami ADHD często odbierana jest jako wybuchowa, trudna, roztrzepana i mało wydajna w pracy zawodowej. Wśród przyczyn powstawania ADHD wymieniamy czynniki genetyczne, dietę, czynniki środowiskowe (otoczenie chorego).

Dodatkowym obciążeniem jest niska samoocena chorego oraz depresja wynikająca z częstych okresowych spadków nastroju. Osoba chora to ogromne wyzwanie dla ludzi z jej otoczenia. Pierwszą drogą leczenia jest terapia behawioralna, praca z otoczeniem, rodzicami, partnerami. Praca z pacjentem polega m.in. na wygaszaniu negatywnych bodźców, podniesieniu samooceny. Jedynie taka terapia daje skutki długoterminowe.

Leczenie farmakologiczne

Silne nasilenie objawów i nieskuteczność metod terapeutycznych powoduje konieczność zastosowania odpowiedniej farmakoterapii. Wykazano, iż efekty lecznicze w przypadku właściwie prowadzonej farmakoterapii przewyższają wsparcie psychiczne pacjenta i metody behawioralne. Bardzo istotne jednak jest zachowanie odpowiednich zasad stosowania leków.

U chorych z ADHD następuje upośledzenie działania neuroprzekaźników - noradrenaliny i dopaminy. Obniżenie ich poziomu skutkuje zaburzeniami w przekazywaniu pobudzeń w układzie nerwowym. Leki stosowane w farmakoterapii ADHD zwiększają aktywność tych substancji w mózgu.

Lekami z wyboru są preparaty psychostymulujące, a lekiem pierwszego rzutu methylofenidat. Krótki okres półtrwania methlofenidatu powoduje konieczność zażywania kilku tabletek w ciągu doby. Preparaty methlofenidatu hamują zwrotny wychwyt dopaminy. Utrzymanie wysokiego stężenia dopaminy skutkuje ograniczeniem jej wytwarzania przez organizm. Dlatego nagłe odstawienie leku oznacza gwałtowny spadek stężenia dopaminy, prowadząc do obniżenia nastroju, a nawet myśli samobójczych. Częstym działaniem niepożądanym są bóle głowy.

Nieco niższą skuteczność wykazują preparaty klonidyny. Klonidyna zmniejsza głównie objawy nadruchliwości, impulsywności i agresji impulsywnej. Nagłe odstawienie może powodować gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego krwi, dlatego podczas leczenia zalecany jest stały monitoring ciśnienia i tętna.

Obecnie w terapii ADHD chętnie stosowane są trójcykliczne leki przeciw depresyjne (mipramina, nortryptylina, klomipramina, dezypramina). Silnie działają one na układ noradrenergiczny. Zastosowanie preparatów tej grupy prowadzi do znacznej poprawy nastroju, likwidacji problemów z zasypianiem. Istotną zaletą jest znacznie dłuższy czas działania od leków psychostymulujących - mogą być podawane raz dziennie, utrzymując stałe stężenie leku. Wpływa to na mniejsze ryzyko wystąpienia efektów nagłego odstawienia. Efekty uboczne to przyrost masy ciała, zaparcia, podwyższenie ciśnienia.

Amoksetyna hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny, której aktywność u chorych z ADHD jest obniżona. Również może być podawana tylko raz dziennie i utrzymywać aktywność przez całą dobę. Podawanie amoksetyny może przyczynić się do zmniejszenia łaknienia, bezsenności, podwyższenia temperatury ciała, zawrotów głowy oraz przyśpieszonego tętna.

Pacjentom z ADHD podaje się również leki neuroleptyczne, jednak ze względu na mniejszą skuteczność terapeutyczną stosowane są rzadko. Wskazaniem do podania neuroleptyków jest połączona z ADHD silna agresja chorego. Najczęściej podawane są preparaty risperidonu.

Efektem działania leków farmakologicznych jest niwelowanie negatywnych objawów ADHD, nie likwidują one jednak przyczyny choroby. Pomimo tego, zdaniem lekarzy, ich stosowanie jest zasadne w przypadku niezadowalających efektów innych form terapeutycznych. Podanie leku jest konieczne w przypadku, gdy utrzymywanie się objawów może być niebezpieczne dla pacjenta, zagraża jego życiu (możliwe próby samobójcze). Należy podać leki także w przypadku, kiedy rodzina i otoczenie chorego nie gwarantują właściwego wsparcia w terapii wychowawczej. U dzieci terapia farmakologiczna pomaga skoncentrować się na nauce, działa uspokajająco. Osoby dorosłe osiągają znaczącą poprawę w zakresie samodzielnej organizacji życia, zwiększonej koncentracji i skupieniu na powierzonych zadaniach. Leki podnoszą samoocenę chorego, pozwalają cieszyć się światem, niestety nie wpływają na takie cechy jak motywacja własna lub uprzejmość w stosunku do innych.

dr n. farm. Wojciech Kobiołka

"Farmacja i Ja" styczeń 2012