Jak znaleźć dobrego psychologa?

Nie jest łatwo znaleźć dobrego psychologa

Świąteczne rady

Zwyczaj wręczania gwiazdkowych prezentów to nie pomysł speca od marketingu. Wymyślił go ktoś bardzo mądry, chcąc skłonić nas do refleksji, ile...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Rodzina na huśtawce

Raz są przepełnieni energią. Nie śpią. Nie jedzą. Sypią jak z rękawa pomysłami. Potem popadają w marazm. Nie potrafią wstać z łóżka, podnieść do...

Gdy dusza choruje, dobrze się udać do odpowiedniego specjalisty – czyli psychologa lub psychoterapeuty. Jak znaleźć kogoś takiego? W Internecie roi się od ogłoszeń, ale czy każda reklamująca się osoba jest godna tego, by… powierzyć jej tajniki chorej duszy?

Sytuację komplikuje galimatias prawny. Ustawa o zawodzie psychologa na razie czeka, brakuje więc rozporządzeń wykonawczych, wciąż jest problem z realizowaniem przez adeptów psychologii staży – są obowiązkowe, ale w praktyce trudno się na nie dostać, co zamyka magistrom drogę do wykonywania zawodu. Jeszcze gorzej wyglądają kwestie związane z wykonywaniem profesji psychoterapeuty. Dziś w zasadzie każdy może się za takiego podawać – niezależnie od kierunku skończonych (albo i nie) studiów, szkoleń, kursów… Jak więc szukać kompetentnej pomocy psychologicznej?

Przede wszystkim należy rozróżnić kilka pojęć. Psycholog to ktoś, kto uzyskał tytuł magistra psychologii po ukończeniu pięcioletnich studiów na uczelni wyższej. Ma on uprawnienia do wykonywania zawodu psychologa – w placówkach medycznych zatrudniani są absolwenci ze specjalizacją kliniczną co najmniej pierwszego stopnia.
Z kolei psychoterapeuta to ktoś, kto skończył studia wyższe (psychologię, psychiatrię, nauki społeczne) i dodatkowo czteroletnią szkołę psychoterapeutyczną (1200–1400 godzin zajęć teoretycznych z przedmiotów potrzebnych do prowadzenia terapii, m.in. z psychopatologii, metod interwencji, diagnozy nozologicznej (zgodna z kryteriami diagnostycznymi Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10), oraz zajęć praktycznych, m.in. symulacji pracy z pacjentem. Jako terapeuci mogą pracować też osoby w trakcie nauki w czteroletniej podyplomowej szkole. Wykaz rekomendowanych placówek, prowadzących takie szkolenia, można znaleźć na stronach Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.

Trzeba pamiętać, że dobry psychoterapeuta pracuje pod superwizją. To oznacza, że jest pod merytoryczną opieką kogoś bardziej doświadczonego, kto podpowie mu w trudnej sytuacji, oraz że sam odbył terapię (by nie obciążać pacjenta własnymi problemami).

Specjaliści i szamani

Jeśli idziesz do psychologa czy terapeuty w publicznej placówce (poradnie zdrowia psychicznego, ośrodki leczenia uzależnień i współuzależnień), w zasadzie możesz mieć pewność, że kwalifikacje przyjmującej cię osoby zostały sprawdzone i potwierdzone – dba o to NFZ, przyznając refundacje tylko za usługi osób o określonych kompetencjach. Ale sytuacja się zmienia, gdy zdecydowałaś się na wizyty prywatne. Wtedy sama musisz sprawdzić, czy specjalista, którego zamierzasz odwiedzić, w ogóle ma prawo się zajmować czyjąkolwiek terapią. Bądź sceptyczna, gdy na stronach internetowych czytasz ogłoszenia, a w nich sformułowania typu: „szkoliłem się u …” – to, że ktoś się szkolił pod okiem wybitnego specjalisty, nie znaczy, że szkolenie ukończył. Poza tym nie wiadomo, w jakim wymiarze godzin odbywało się to szkolenie. Dwa dni warsztatów to nie to samo, co kilkuletnie studia.

Żądaj konkretów, zbieraj rekomendacje i informacje. Nie wierz w obietnice „uzdrowienia” twojej życiowej sytuacji np. w jeden dzień albo kilka godzin. Pamiętaj, że magiczne sposoby, jakie proponują swoim klientom osoby stosujące tzw. ustawienia hellingerowskie, przez wielu wybitnych specjalistów uważane są za szamanizm lub wręcz szalbierstwo.

Kontrakt jest niezbędny

Do psychologa idziemy najczęściej po diagnozę, konsultację albo poradę, natomiast terapię prowadzi psychoterapeuta. W towarzystwie dobrego terapeuty będziesz czuć się bezpiecznie i komfortowo. Ktoś taki ma obowiązek (nakazuje to kodeks etyczny) zawrzeć z tobą kontrakt. Najczęściej jest on zawierany po jednej, dwóch, góra trzech wizytach konsultacyjnych. W ramach kontraktu ustalacie szczegóły terapii. Jakie są cele twoich wizyt? Co chcesz razem z terapeutą osiągnąć? Jak często będziecie się spotykać? W jakich odstępach czasu? Jakie są koszty wizyt? Musisz mieć jasność w tych kwestiach.

Terapia to najczęściej 8–10 wizyt, trwających od 50 do 60 minut (sesje rodzinne – 90 minut). Spotkania mogą odbywać się co tydzień lub np. co trzy tygodnie… Tego okresu nie można skrócić, bo pacjent musi mieć czas – tak naprawdę „pracuje” on pomiędzy sesjami, analizując wszystko, co się w ich trakcie zdarzyło, co sam powiedział, a co usłyszał od terapeuty.

Terapia może mieć charakter indywidualny, rodzinny (wtedy na spotkania chodzi cała rodzina), małżeński. Może też być grupowa– grupy są tworzone najczęściej pod kątem jakiegoś konkretnego problemu: np. grupy dla dorosłych dzieci alkoholików, kobiet współuzależnionych.

Ceny terapii są uzależnione zarówno od trybu, w jakim się ona odbywa (najdrożej kosztuje godzina terapii systemowej, najtańsza jest terapia grupowa), jak i od miasta, a także osoby terapeuty. Koszty wahają się od 30 zł za uczestnictwo w grupie, przez zazwyczaj 100 zł za spotkanie indywidualne, do 150 zł za godzinę z terapeutą rodzinnym.

Ale to nie cena powinna być decydująca przy wyborze terapeuty, lecz jego kompetencje, wiedza, doświadczenie i to, jak ty czujesz się w jego towarzystwie… Ktoś, kto był świetnym terapeutą dla twojej przyjaciółki, wcale nie musi sprawdzić się w twoim przypadku. Wiele zależy od czynników charakterologicznych. Przede wszystkim wsłuchaj się w siebie, w to, co ty czujesz – a na pewno wybierzesz dobrze.

Kiedy do psychologa?

Warto udać się na wizytę do specjalisty, kiedy dostrzegasz zmianę w swoim zachowaniu, sposobie prze-żywania emocji, doświadczania świata, myślenia i trwa ona co najmniej od 2-3 tygodni (jeśli trwa dłużej niż dwa miesiące, sytuacja staje się poważna). Jaka to może być zmiana? Pogorszenie samopoczucia, zmniejszona koncentracja, zaburzenia snu, odżywiania, ale również spadek ochoty na spotkania towarzyskie. Jeśli sądzisz, że problemy ma twoje dziecko, lub macie z mężem kłopoty w relacji partnerskiej, możesz także udać się do psychologa po poradę. Pamiętaj jednak, że – jeśli mowa o osobie trzeciej – żadna terapia nie odbędzie się bez udziału tego kogoś. Podstawowym wymogiem stawianym przez terapeutów jest to, żeby wszyscy pacjenci chcieli brać udział w terapii – w przeciwnym wypadku leczenie nie będzie możliwe.

Polacy na kozetce

Kiedyś korzystanie z pomocy psychologicznej uznawano za rzecz wstydliwą. Dziś zaczyna się to zmieniać. I dobrze – bo coraz więcej Polaków potrzebuje pomocy profesjonalnych „lekarzy dusz”. Światowa Organizacja Zdrowia ocenia, że na którymś etapie swojego życia takiej porady, terapii potrzebuje od 10 do 15% społeczeństwa (dotyczy krajów zachodnich). Zgodnie z szacunkami Europejskiego Stowarzyszenia Psychoterapii z pomocy psychologów i psychoterapeutów powinno skorzystać kilka milionów Polaków!

Główne nurty w psychoterapii

Gdy zaczniesz wertować strony gabinetów psychologicznych, natkniesz się na sformułowania: „pracujemy w nurcie…” lub „pracujemy w orientacji…”. Istnieje wiele szkół terapeutycznych. Dobrze wiedzieć wcześniej, czym się różnią, by wybrać ten nurt, który tobie najbardziej odpowiada i który najlepiej sprawdzi się w przypadku problemu, z którym zamierzasz się udać do terapeuty.

• Orientacja psychodynamiczna. Wywodzi się z psychoanalizy, której twórcą był Zygmunt Freud. Terapeuta stara się pomóc pacjentowi wydobyć z podświadomości ukryte motywy zachowań, zrozumieć je, co ma pomóc wyeliminować negatywne wzorce zachowań i mechanizmów obronnych oraz zastąpić je bardziej konstruktywnymi. To najczęściej terapia długoterminowa. Sesje prowadzone tą metodą mogą być refundowane.
• Orientacja systemowa. Wywodzi się z cybernetycznych teorii systemów. Zakłada, że pacjent funkcjonuje w pewnym systemie (głównie chodzi o system rodzinny) i jego problemy wynikają z dysfunkcji właśnie tego systemu. Terapia rodzinna prowadzona jest prawie zawsze w orientacji systemowej. Sesje prowadzone tą metodą mogą być refundowane.
• Orientacja poznawczo-behawioralna. Wywodzi się z teorii uczenia się. W myśl zwolenników tego podejścia problemy człowieka biorą się z zachowań dysfunkcjonalnych, nabytych w trakcie błędnego procesu uczenia się. Niezwykle skuteczna w leczeniu fobii, zaburzeń lękowych (leczenie np. metodą desensytyzacji, modelowania zachowań). Sesje prowadzone tą metodą mogą być refundowane.
• Orientacja humanistyczna. Osią jest założenie, że problemy psychologiczne człowieka biorą się z niezaspokojenia ważnych życiowych potrzeb, np. samorealizacji, akceptacji społecznej. Terapeuta stara się w trakcie sesji pomóc pacjentowi zidentyfikować te potrzeby, by był bardziej świadomy siebie, lepiej siebie samego znał. Często jest to terapia długoterminowa.
• Psychologia zorientowana na proces. Łączy bardzo różne elementy: szamanizm, taoizm, psychologię jungowską. Jest metodą, która wykorzystuje różne zdarzenia w życiu jako informację na temat kierunku naszego rozwoju.
• NLP – programowanie neurolingwistyczne. Nie jest to odrębne podejście terapeutyczne, a raczej zbiór technik komunikacji nastawionych na tworzenie i modyfikowanie wzorców postrzegania i myślenia u ludzi, sztuka wpływania na ludzi i na siebie.

Jagna Kaczanowska
Psycholog

"Farmacja i Ja", styczeń 2011