Kto siebie nie lubi...

...ten, zamiast śmiało iść przez życie, drobi niepewnym kroczkiem, jakby trzymany na niewidzialnej smyczy. To, co o sobie myślimy, może dodawać nam skrzydeł lub być jak kula u nogi. Warto pracować nad własną samooceną, pozbyć się kompleksów. Zadowolonym z siebie łatwiej się żyje!

W filmie „Niebo nad Berlinem” w wagonie metra pojawia się anioł, który słucha myśli pasażerów. Gdyby coś takiego mogło naprawdę mieć miejsce, usłyszelibyśmy mnóstwo zdań typu: „Jestem za gruba”, „Wyglądam okropnie”, „Jaka ze mnie matka?”, „Do niczego się nie nadaję”… Kompleksy – któż ich nie ma? Czasami wydaje się nam, że istnieją osoby, które są z siebie zadowolone i myślą o sobie tylko dobrze. Ale to jedynie pozory. Tak naprawdę człowiek nie może mieć o sobie tylko i wyłącznie dobrego zdania. Może jednak nauczyć się myśleć o sobie w taki sposób, który pomaga mu żyć, zamiast ściągać w dół.

Moja Królowa Śniegu

Gdy my mówimy o kompleksach, psychologowie wolą używać terminu niska samoocena lub – samoocena chwiejna. Zdaniem Anny Dodziuk, psychoterapeutki, autorki książki „Pokochać siebie”, niska samoocena jest jedną z najważniejszych i najbardziej powszechnych ludzkich dolegliwości.

Pamiętasz bajkę Andersena „Królowa Śniegu”? Było w tej bajce zwierciadło, które spadło na ziemię i rozbiło się na tysiące kawałeczków. Niektóre z nich wpadły ludziom do oczu. Gdy patrzyli  w lustra, widzieli siebie brzydkimi. Gdy myśleli o sobie – to jak o głupich nieudacznikach, którzy nie zasługują na nic w życiu. Chyba większość z nas ma takie okruszki zwierciadła w oczach.
Samoocenę można rozłożyć na pięć głównych obszarów:

• wygląd zewnętrzny,
• inteligencja, kompetencje, zdolności,
• dobroć, uczciwość,
• ja jako kobieta/mężczyzna,
• ja w kontaktach z innymi ludźmi.

Dobrze jest się zastanowić: co myślę o sobie w każdej z tych sfer? Jakie mam o sobie zdanie? To bowiem, że ktoś czuje się świetnym pracownikiem, nie znaczy, że nie ma o sobie złego zdania np. w obszarze wyglądu zewnętrznego, i na odwrót.

Te negatywne komunikaty, które słyszymy w swojej głowie, psychologowie zwykli nazywać Wewnętrznym Krytykiem. Dobrze, gdy taki mały krytyk siedzi w środku i troszeczkę studzi nasz entuzjazm na własny temat. Gorzej, gdy jego ciągła gadanina przeszkadza nam osiągać pełnię satysfakcji z życia. Krytyk odzywa się w chwili stresu, ale potem – powinien zamilknąć. A co, jeśli twój ciągle nadaje? Gdy osiągniesz sukces – wyśmiewa: „Każdy głupi to potrafi!” albo: „To nie twoja zasługa, po prostu ci się udało” i tak dalej, i tak dalej.

Wyłącz Wewnętrznego Krytyka

Przez całe życie sądziłaś zapewne, że Wewnętrzny Krytyk to ty. Ale zastanów się dobrze: czy to, co mówi, sposób, w jaki to robi, kogoś ci nie przypominają? Czy przypadkiem nie jest to głos któregoś z rodziców?

Zapewne tak właśnie jest. Bo niską samoocenę wynosimy z domu rodzinnego. Anna Dodziuk pisze w „Pokochać siebie”, że z przyganami, które słyszymy w dzieciństwie, jest trochę jak z propagandą: jesteśmy w stanie uwierzyć we wszystko, co powtarzane jest wystarczająco często. A zdania: „Jak zwykle zawaliłaś”, „Jesteś nieodpowiedzialna”, „Powinnaś się odchudzać” – słyszymy całymi latami. Nic dziwnego, że wdrukowują się nam w myśli, że zaczynamy je traktować tak jak własne zdanie na swój temat.

Tak naprawdę jednak, jak się nad tym głęboko zastanowisz, zrozumiesz, że ty nie masz zdania o sobie samej w tym obszarze samooceny, w którym Wewnętrzny Krytyk jest najbardziej aktywny. Po prostu bezrefleksyjnie przejęłaś to, co kiedyś słyszałaś od mamy i taty.

A przecież dobrze wiesz, że ideałów nie ma, i że nie uda ci się zaspokoić oczekiwań Wewnętrznego Krytyka. Musisz więc zrobić coś, by wyłączyć ten natrętny głos. Zacznij od prowadzenia w duchu dyskusji z Wewnętrznym Krytykiem. On mówi: „To nie był sukces!”, a ty mu na to: „A czemu nie miałabym tak właśnie uważać? Wszyscy wokół mówią co innego, więc zamierzam się cieszyć z tego, co osiągnęłam”.

Możesz też zacząć prowadzić dziennik rozmów z krytykiem – po to, by obserwować, jak z biegiem czasu zmieniają się jego negatywne komunikaty, jak cichnie ten głos. Taka analiza pozwoli ci też sprawdzić: kiedy, w jakich sytuacjach ujawnia się twoja niska samoocena. W stresie? Gdy masz wystąpić publicznie? Gdy ktoś – np. szef – kwestionuje sposób twojego działania? Jeśli rozpoznasz, kiedy uaktywnia się Wewnętrzny Krytyk, będziesz mogła przygotować się do jego ataku.

Jak to jednak zrobić? Gdy czujesz, że Wewnętrzny Krytyk znów zabiera się do wygłaszania komunikatów, zajmij czymś swoją uwagę. Po prostu nie daj się ponieść negatywnym myślom! Zacznij z kimś rozmawiać, zadzwoń do przyjaciółki albo… zajmij się czymś, co lubisz, na przykład śpiewaniem. Człowiek nie ma podzielnej uwagi, nie będziesz mogła jednocześnie skupić się na absorbującej czynności i zastanawianiu, czy jesteś beznadziejna, gruba, niemądra i tak dalej.

Ale najważniejsze to nie dać się zwariować niskiej samoocenie. Staraj się sobie samej – i całemu światu – udowodnić, że jesteś świetna, potrafisz, dasz sobie radę. To najskuteczniejsza metoda na Wewnętrznego Krytyka. Im więcej sukcesów będziesz osiągała w tych dziedzinach, w których nie czujesz się najpewniej, tym mniejszy i słabiej słyszalny będzie twój krytyk. A tobie będzie się lepiej żyło!

5 sposobów, by myśleć o sobie lepiej

1. Rób sobie przyjemności. Bądź dla siebie dobra. Kto lepiej o ciebie zadba niż ty sama?
2. Proś bliskich, by cię chwalili – zwłaszcza, by były to pochwały z tego obszaru, w którym nie czujesz się pewnie.
3. Nie dyskutuj z pochwałami, nie bądź taka skromna. Dziękuj szczerze za komplement i staraj się go zapamiętać, a nawet – zapisz na kartce. Dokumentuj wyrazy uznania, z którymi się spotykasz.
4. Często się przytulaj. Virginia Satir uważała, że każdy z nas potrzebuje przytulić się do drugiego człowieka co najmniej 12 razy dziennie! Ludzie, którym brakuje dotyku, rzadko lubią siebie.
5. Odetnij się od ludzi, którzy zatruwają ci życie. Nie słuchaj ich negatywnych komentarzy, wychodź do drugiego pokoju, zatykaj uszy. Nie pozwól, by niszczyli twoją samoocenę.

Przeprogramuj swój umysł

Zdaniem Anny Dodziuk, autorki książki „Pokochać siebie”, jednym ze skuteczniejszych sposobów na podwyższenie samooceny są afirmacje. Skoro w domu rodzinnym lub w szkole daliśmy sobie wmówić, że jesteśmy niewiele warci – czemu nie miałoby to podziałać w drugą stronę? Spróbuj więc wmówić sobie coś... pozytywnego! Jak skonstruować dobrą afirmację?

Afirmacja powinna być w pierwszej osobie i zawierać twoje imię, np.: „Ja, Beata, każdego dnia lubię siebie coraz bardziej”, „Ja, Marta, za kierownicą mojego samochodu czuję się dobrze i pewnie”.

Afirmacja nie może być negacją – inaczej będzie nieskuteczna! A więc nie: „Ja, Kasia, nie lubię już słodyczy”, tylko: „Ja, Kasia, z przyjemnością zjadam chrupiące sałatki!”.

W afirmacji należy używać czasu teraźniejszego – jeśli skonstruujesz afirmację w czasie przyszłym, nie licz na to, że zadziała… „Ja, Ewa, nauczę się angielskiego”. Może i tak – ale kiedy? Stawiaj na natychmiastowy efekt. „Ja, Ewa, z radością uczę się języka angielskiego i łatwo przyswajam nowe słówka”.

Afirmacja to nie kłamstwo. Nie powtarzaj sobie: „Ja, Iwona, jestem szczupła”, jeśli lustro, waga oraz zdrowy rozsądek podpowiadają ci coś innego. Mów raczej: „Ja, Iwona, lubię moje ciało i dobrze się w nim czuję”.

Afirmacje, aby skutkowały, muszą być stosowane codziennie – jak leki. I to wielokrotnie! Możesz powtarzać je w myślach w drodze do pracy, ale znacznie lepiej jest je zapisywać na kartce. Z lewej strony piszesz swoją afirmację, a z prawej – myśli, które pojawiają ci się w głowie, np. „To jakaś bzdura”, „Wcale tak nie myślę”. Linijkę niżej powtarzasz: afirmacja z lewej strony, z prawej – miejsce na refleksje: „No, ale w sumie chciałabym tak myśleć”. Chodzi o to, żeby po kilkunastu dniach osiągnąć stan zgodności. Po lewej stronie na kartce napiszesz afirmację, a po prawej: „Tak, to właśnie ja!”.

Pisz afirmacje codziennie, minimum 40 razy, przez dwa tygodnie. To minimalny okres na przeprogramowanie umysłu.

Do poczytania:

Podnieś głowę, Ewa Woydyłło, Wyd. Literackie. Czasem nawet trudne doświadczenia z przeszłości nie determinują całego życia. Krzepiące opowieści polskiej terapeutki.

Poczucie własnej wartości, Sharon Wegscheider-Cruse, wyd. GWP. Czemu czasami myślimy o sobie źle?I... jak możemy to zmienić?

Kobieta i poczucie własnej wartości, S. Dillon, M.Ch. Benson. Kobiety najczęściej gorzej myślą o sobie niż mężczyźni. To pierwszy krok w depresję... Jak tego uniknąć?

Jagna Kaczanowska
Psycholog
jk@farmacjaija.pl

„Farmacja i Ja" wrzesień 2011

Rozwiąź nasz psychotest i przekonaj się czy masz problem z kompleksami.