Sztuka wypoczywania

Bywają chwile, gdy każdy z nas ma ochotę rzucić wszystko i zastosować remedium, o jakim śpiewała Maryla Rodowicz, czyli „wsiąść do pociągu byle jakiego, nie dbać o bagaż, nie dbać o bilet". Nauka odpoczywania to szukanie czynności, które dają najwięcej przyjemności i oddawanie się im z odrzuceniem poczucia winy.

Istnieje tyle sposobów na relaks, ilu ludzi. Każdy z nas po powrocie z pracy do domu myśli o tym, jak spędzić czas w taki sposób, aby mieć z tego przyjemność. Emeryci, ludzie niepracujący i osoby zawodowo zajmujące się domem, mają swój plan dnia, w którym nie może zabraknąć miejsca na odpoczynek. Dla naszego zdrowia niezbędne jest zachowanie proporcji: po zajęciach absorbujących nas mentalnie lub fizycznie nadchodzi czas na zwolnienie tempa.

Słodkich snów

Bardzo ważnym elementem biernego wypoczynku jest sen. W zależności od wieku potrzeba innej ilości snu. Wbrew pozorom, im jesteśmy starsi, tym mniej go potrzebujemy. Nie jest to jednak taki rodzaj odpoczynku biernego, na jaki mamy ostateczny wpływ. Tutaj warunki stawia nasz organizm, a my jedynie możemy wprowadzać swoje modyfikacje, np. ustalając godziny snu. Najprościej mówiąc - śpij wtedy, gdy potrzebujesz.

Relaks jest absolutnie uzależniony od naszej woli. To my decydujemy, czy pójdziemy na spacer, czy zostaniemy w domu i obejrzymy film. Wybieramy formę zależnie od wykonywanej przez nas na co dzień pracy, charakteru oraz nastroju. Kto napracował się fizycznie, chętnie wybierze wieczór przed telewizorem lub z ulubioną gazetą. Choć to rozrywka niepolecana przez lekarzy, którzy najchętniej widzieliby wszystkich na spacerze, nie odmawiajmy jej sobie od czasu do czasu. Kto odpoczywa najlepiej przy mało angażujących plotkach z życia gwiazd, niech się tego nie wstydzi. Ty jesteś panem swojego wolnego czasu i możesz wybrać to, dzięki czemu poczujesz, jak troski dnia przestają ciążyć ci na ramionach.

Trochę kultury...

Wszystkie wieczory w tygodniu spędzone w fotelu mogą się okazać bardziej męczące niż aktywny wypoczynek. Nasze ciała zostały bowiem stworzone do ruchu. Aktywny wypoczynek sprzyja nie tylko poprawie kondycji fizycznej, ale i samopoczucia. Nawet zwykły spacer pomaga nabrać dystansu do kłębiących się w głowie myśli. Podczas niespiesznej przechadzki do parku można nagle zauważyć coś, na co byliśmy ślepi podczas codziennej podróży do pracy czy sklepu - klomb z kwiatami, nowy budynek, ławkę, posadzone drzewo.

Dobrym pomysłem jest połączenie miłego z pożytecznym i udanie się do miejsca, do którego zazwyczaj nie mamy czasu często zaglądać - teatru lub opery. Ci, którzy wolą X muzę od aktorów oglądanych na żywo, mają szansę w inny, dojrzały sposób doświadczyć tego, co znają głównie dzięki dawnym wycieczkom z klasą do kina na adaptację jednej z lektur. Być może przekonanie o wyższości filmu nad przedstawieniem będzie można poddać weryfikacji? Dzięki zwykłemu „ruszeniu się z domu" można odkryć dookoła siebie mnóstwo interesujących szczegółów.

...i natury

Jazda na rowerze, poprzez zwiększenie dystansu do pokonania, poszerza możliwości obcowania z naturą. Oddalenie się od domu, czy to na rowerze, czy autobusem lub pociągiem pozwala na chwilowe zostawienie codzienności za sobą. Poznawanie innych miast, miasteczek i wsi jest dobrą drogą do połączenia odpoczynku z zaspokojeniem ciekawości świata. Ostatnio wzrastającą popularnością zaczyna cieszyć się trekking - wędrówki przez ciekawe tereny. Na górskich ścieżkach trekkerów można rozpoznać z daleka po specjalnych kijkach w obu rękach. Zaprojektowano je w ten sposób, żeby pomagały przenosić część obciążeń z nóg na ręce. Innym wariantem tego sposobu na aktywny relaks jest tzw. nordic walking. Wymyślona w Skandynawii forma spacerów powoduje spalanie kalorii równie szybkie jak jogging.

Jedną z ciekawszych form aktywnego wypoczynku jest wodny aerobik, tzw. akwaaerobik. Jest to połączenie klasycznych ćwiczeń z ruchami typowymi dla niektórych styli pływackich. Środowisko wodne zmniejsza ryzyko uszkodzeń mięśni i stawów, typowe dla ćwiczeń w sali.

Nawet deszcz za oknem wcale nie musi oznaczać, że jesteśmy skazani na kolejny odcinek serialu w telewizji. Aktywnie odpocząć można również w domowym zaciszu, o ile znajdziemy coś, co będziemy mogli realizować jako hobby. Jeśli ktoś jako dziecko marzył o malowaniu, nauce języków obcych, tańca i poszerzaniu swojej wiedzy na różne tematy, na co czekać? Oczywiście, idealny moment to emerytura, jednak nie trzeba odkładać realizacji zainteresowań do czasu, w których metrykalnie będziemy się klasyfikować do grona słuchaczy uniwersytetu III wieku. Warto zacząć wcześniej, by potem na przykład dzielić się wiedzą z innymi na zajęciach organizowanych przez placówki dydaktyczne.

Cokolwiek robisz, by odpocząć, nie licz czasu. Jest tylko twój i masz do niego pełne prawo.

Czy jesteś człowiekiem zmęczonym?

Zdolności adaptacyjne zamieniają się czasem ze sprzymierzeńca w nieprzyjaciela. Dzieje się tak wtedy, gdy przez dłuższy czas jesteśmy poddani działaniu negatywnego czynnika, np. zmęczenia. Trudno obiektywnie ocenić, czy potrzeba nam wizyty u lekarza, czy tylko kilkudniowego wypoczynku. Poniższy test może pomóc w znalezieniu odpowiedzi na to pytanie. Przeczytaj pytania i udziel odpowiedzi z podanej listy. Za każą z nich przyznaj sobie odpowiednią liczbę punktów.

Punktacja:

• prawie nigdy - 1 punkt,
• rzadko - 2 punkty,
• czasami - 3 punkty,
• często - 4 punkty,
• prawie zawsze - 5 punktów.

1. Często czuję się zmęczony/a, przez większość czasu fizycznie lub emocjonalnie wyczerpany/a.
2. Zmieniając pozycję z leżącej na stojącą lub pochylając się nisko czuję się oszołomiony/a lub kręci mi się w głowie.
3. Często miewam zawroty głowy. Czuję się jakbym się nie obudził/a lub jakbym wciąż śnił/a.
4. Często mam problemy z wstaniem rano, chociaż położyłem/am się spać o rozsądnej porze.
5. Piję więcej niż trzy filiżanki kawy, szklankę coli lub napoju z kofeiną dziennie, bo inaczej czuję, że nie jestem w stanie normalnie funkcjonować.
6. Często przeziębiam się i łapię infekcje.
7. Bez względu na porę dnia mam podkrążone oczy i „zmęczoną" skórę ze skłonnością do podrażnień.
8. Odczuwam wzmożone łaknienie, szczególnie na słodycze i słone przekąski.
9. Czuje się przytłoczony/a pracą, życiem rodziną, i codziennymi obowiązkami.
10. Moje paznokcie stały się słabe i łamliwe, a włosy suche i pozbawione połysku.
11. Po uprawianiu aktywności fizycznej czuję się bardziej zmęczony/a niż pełny/a energii.
12. Temperatura mojego ciała wydaje się być nierównomierna (np. ręce i stopy są zimne, a twarz jest ciepła).
13. Łatwo się irytuję, stałem/am się niecierpliwy/a, miewam nastroje depresyjne.
14. W wolnym czasie jestem często zbyt zmęczony/a, żeby robić cokolwiek co może mieć związek z wychodzeniem z domu.

WYNIKI:

14-25 punktów - Nie masz problemów z zachowaniem właściwych proporcji pracy i odpoczynku. Prawdziwe zmęczenie rzadko ci towarzyszy. Jeśli czujesz, że potrzeba ci regeneracji sił, potrafisz zwolnić tempo i znaleźć niszę dla siebie. Zapewne posiadasz jakąś receptę na redukowanie poziomu stresu i zachowywania proporcji pomiędzy wypełnianiem obowiązków i relaksem. Cokolwiek to jest - spróbuj tego nauczyć swoje otoczenie.

26-49 punkty - Wydaje się, że wszystko jest w normie. Mimo to należy uważać. Jeśli poczujesz, że dopada cię zmęczenie, postaraj się tego nie ignorować. Zrelaksuj się, zrób to, co lubisz najbardziej. Zmęczenie ma być dla ciebie takim samym sygnałem jak smutek dla duszy czy ból dla ciała - nadszedł czas, żeby zatrzymać się w biegu i nabrać oddechu.

50-70 punktów - Wiele wskazuje na to, że twój stan to coś więcej niż zwykłe zmęczenie. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że cierpisz na zespół przewlekłego zmęczenia. Porozmawiaj z lekarzem i absolutnie nie lekceważ swojego stanu. Nie wystarczy zażyć kilka witamin i pojechać na urlop, trzeba opracować racjonalny plan walki ze zmęczeniem, zmienić tryb życia i przyzwyczajenia. Prawdopodobieństwo zachorowania na poważna chorobę w ciągu następnych dwóch lat jest u ciebie wysokie, zatem nie ma czasu do stracenia - to dobry moment na wizytę lekarską i przeprowadzenie wszystkich koniecznych badań.

Sylwia Skorstad, Krzysztof Pawłowicz

„Farmacja i Ja”, czerwiec 2008