Finlandia. Apteka w miasteczku Świętego Mikołaja

Zadowoleni pacjenci, uśmiechnięte farmaceutki i nowoczesne technologie w aptekach. Czyżby w Finlandii przez cały rok działała magia świąt?

W fińskim Rovaniemi nikt nie musi budować magicznej atmosfery świąt, bo ta panuje przez cały rok. Według legendy to właśnie stąd co roku zaprzężone w renifery sanie Świętego Mikołaja wyruszają na objazd kuli ziemskiej. Stolicą Laponii jest miasto, które pod względem liczby mieszkańców odpowiada polskiej Łomży. W odległości 5 km na północ od Rovaniemi przebiega linia koła podbiegunowego. Właśnie tam zbudowano miasteczko Świętego Mikołaja, do którego o każdej porze roku ściągają turyści. Przed Świętami najwięcej pracy mają tu listonosze, bowiem Święty Mikołaj otrzymuje do 32 tys. listów dziennie. Najwięcej z Wielkiej Brytanii, Włoch oraz... Polski. Zimą siedziba Mikołaja, której centrum stanowi ogromny urząd pocztowy obsługiwany przez elfy, jest zupełnie skuta lodem. Najniższa zanotowana tu temperatura to -45°C. W pobliskim Rovaniemi trwają gorączkowe przygotowania do świąt Bożego Narodzenia. Mikołajów, elfy i renifery można spotkać wszędzie, nawet w aptekach.

Mam w sobie duszę Louhi

Maria Virtanen od 19 lat zarządza apteką w Rovaniemi. Wraz z nią pracuje córka Tarja oraz asystentka farmaceutyczna Liisa. Bezskutecznie poszukują kolejnej asystentki. Z tym samym problemem boryka się wielu fińskich farmaceutów. W 2007 r. jedna na dziesięć fińskich aptek poszukiwała pracownika przez dłużej niż 6 miesięcy. Damski skład personelu apteki to nie przypadek. Ponad 80% fińskich farmaceutów to kobiety. Pod względem udziału kobiet w życiu publicznym Finlandia jest ewenementem na mapie świata. Od dwóch kadencji prezydentem jest kobieta, panie stanowią około 45% składu parlamentu, prawie połowę szefów związków zawodowych, a z 12 ministerialnych tek 10 przypadło paniom. W Finlandii kobiety piastują stanowiska luterańskich pastorów oraz dowódców w armii. Finki szczycą się, że mają prawo głosu dłużej od innych Europejek, a każda firma musi się stosować do rygorystycznych przepisów gwarantujących równość pracowników ze względu na płeć.

- Każda Finka ma w sobie coś z Louhi, mitycznej królowej Laponii - tłumaczy Maria. - Louhi była wiedźmą i władczynią, której bali się nawet wojownicy. W biznesie i życiu publicznym my, kobiety, nie kładziemy uszu po sobie. Łagodnością i darem łatwej komunikacji z ludźmi, czyli typowo kobiecymi przymiotami, zyskujemy dużo więcej niż mężczyźni rozpychając się łokciami. Jeśli chodzi o farmację, to nie ma się co dziwić, że jest nas więcej od panów. Do wykonywania tego zawodu trzeba opiekuńczości, empatii, a także odwagi i samozaparcia.

Przed Świętami Maria i Tarja nie kończą pracy nawet po zamknięciu apteki. Ręcznie wypisują kartki pocztowe z życzeniami świątecznymi dla stałych pacjentów. Zdecydowaną większość z nich znają bardzo dobrze, nie tylko z imienia. Z danych Fińskiego Stowarzyszenia Farmaceutów (AFP) wynika, że aż 94% Finów ma swoją ulubioną aptekę, którą odwiedza najchętniej. Ten fenomen łatwo wyjaśnić, gdy weźmie się pod uwagę, że w Finlandii zamieszkałej przez ponad 5 milionów ludzi działa tylko 810 aptek. Wybór nie jest więc duży, podstawowym kryterium dla pacjentów zawsze będzie bliskość apteki. W Rovaniemi działa ich zaledwie 6, włączając w to aptekę Marii. Fińska farmaceutka odwiedziła Polskę raz i największym zaskoczeniem była dla niej bardzo duża liczba placówek aptecznych. W głowę zachodziła, jak apteki mogą się utrzymać, jeśli jest ich kilka na tej samej ulicy!

Sukcesy i porażki

W raportach rocznych Fińskie Stowarzyszenie Farmaceutów z dumą prezentuje dane, z których wynika, że 2 z 3 fińskich pracowników aptek uzyskało stopień magistra, a większość bierze udział w cyklicznych szkoleniach. Wydaje się, że siłą fińskich farmaceutów jest również ich prężnie działające od 110 lat stowarzyszenie. Trudno tu znaleźć farmaceutę, który do związku nie należy.

Przedstawiciele AFP ściśle współpracują z rządem, niektórzy pracują w Farmaceutycznej Grupie Roboczej przy Ministerstwie Zdrowia i mają realny wpływ na politykę zdrowotną. Za jeden z sukcesów fińskiej opieki zdrowotnej uważa się Narodowy Program Opieki nad Ludźmi Starszymi, którego integralną częścią są farmaceuci. - Każdemu starszemu pacjentowi poświęcamy dużo czasu nawet po godzinach pracy - tłumaczy Maria. - Jeśli ktoś trafia pod naszą opiekę prosto ze szpitala, kilkukrotnie odwiedzamy go w domu i tłumaczymy, jak i kiedy musi zażywać przepisane leki. Potem opieką farmaceutyczną zajmują się już przeszkolone przez nas wolontariuszki. Priorytetem w aptece jest, by osoba starsza nigdy nie czekała na obsługę, miała gdzie usiąść i zrozumiała dokładnie, jakie mamy dla niej zalecenia.

Program przynosi efekty, co widać również w statystykach AFP. Najwięcej zadowolonych pacjentów aptek jest w grupie 60+ - odsetek wynosi 97%!

Jak w każdym kraju, oprócz sukcesów, farmaceuci mają również problemy. W 2006 r. nowe przepisy zmusiły ich do obcinania marż na leki, co spowodowało, że niektóre niewielkie apteki upadły. W 2007 r. technicy farmacji zorganizowali jednodniowy strajk, podczas którego na ulicach domagali się podwyżek płac. Szukając oszczędności, właściciele mniejszych aptek decydowali się między innymi na obniżkę pensji pracownikom. Podczas Dnia Farmaceuty obchodzonego 19 listopada technicy zaprotestowali, ale wybór tej właśnie daty nie przysporzył im sympatii polityków. Doradca finansowy z AFP przewiduje jednak, że rok 2008 okaże się lepszy, bo dane ekonomiczne wskazują, że konsumpcja leków w Finlandii rośnie.

Recepta bez esów-floresów

Fińska Minister Zdrowia Paula Risikko zapowiada, że w roku 2010 połowa wszystkich recept w Finlandii będzie elektroniczna. Właśnie rusza program pilotażowy, który według planu za 5 lat zostanie zakończony całkowitym zastąpieniem recept papierowych elektronicznymi. Dostęp do danych o historii wypisywanych recept będą mieli lekarze, farmaceuci i pacjenci. Pani minister zapowiada, że każdy pacjent będzie mógł sprawdzić w internecie, jakie leki mu wypisano, kiedy i gdzie, jak je zażywać i gdzie najbliżej kupić.

Od listopada 2008 r. system elektroniczny testują farmaceuci i pacjenci z dwóch fińskich miast. Maria żałuje, że jednym z nich nie jest Rovaniemi.

- Nie boję się nowinek technicznych - mówi. - Wszystko o systemie wiem już z miesięcznika „Apteka". Wiem, że będzie on dla nas dużym usprawnieniem, gdy już nauczymy się go właściwie obsługiwać. Teraz zdarza się wiele nieporozumień. Bywa, że dostaję do ręki nieczytelną receptę i sama muszę dzwonić do lekarza, by uzupełniać dane. Kiedy elektroniczny system ruszy, nie będzie już takiego kłopotu, choć pojawi się duża odpowiedzialność, żeby właściwie chronić dane pacjentów. Zgodnie z fińskim prawem są to tak poufne informacje, że bez zgody prokuratury nie można ich udostępniać nawet policji.

Dziś Maria ma 54 lata. Zgodnie z prawem, aptekę może prowadzić jeszcze przez 14 lat, bowiem gdy ukończy 68. rok życia, licencja farmaceuty na prowadzenie apteki definitywnie wygasa. Zdaniem Finów przepisy dotyczące wydawania licencji na prowadzenie aptek powinny zostać zliberalizowane. Dziś każdy, kto chce zostać właścicielem apteki, musi posiadać farmaceutyczne wykształcenie uniwersyteckie i pochodzić z któregoś z państw wchodzących w skład Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Nie wolno mu posiadać więcej niż trzech aptek ani użyczać nikomu swojej licencji. Ponosi całkowitą odpowiedzialność zawodową i finansową za aptekę.

Do pełnienia roli właścicielki apteki Maria przygotowuje córkę Tarję. Choć w Rovaniemi dawno zapadł zmrok, kobiety wciąż pracują. Na wystawie apteki staje makieta mikołajowych sań zaprzężonych w dwa renifery. W saniach worki z prezentami i figura Świętego Mikołaja. Ten wciąż ma długą, siwą brodę. Zawód Mikołaja jest chyba ostatnim w Finlandii przeznaczonym wyłącznie dla panów.

W 2013 r. wszystkie recepty będą wystawiane w Finlandii elektronicznie. Każdy pacjent będzie mógł sprawdzić w internecie, jakie leki mu wypisano, kiedy i gdzie, jak je zażywać i gdzie najbliżej kupić.

Najbardziej zadowoleni pacjenci Europy

Z badań statystycznych prowadzonych wśród pacjentów przez Fińskie Stowarzyszenie Farmaceutów wynika, że Finowie są najbardziej zadowolonymi klientami aptek w Europie. 87% Finów pytanych o opinię w 2007 r. przyznało, że gdyby farmaceuta polecił im inny lek niż lekarz, poszliby za radą tego pierwszego. 86% badanych jest bardzo zadowolonych lub zadowolonych z jakości obsługi w aptekach. Finowie chwalą farmaceutów za zaangażowanie i szybkość obsługi, wysokie kompetencje oraz tworzenie przyjaznej atmosfery w aptekach. Podoba im się również możliwość dokonywania zakupów leków OTC w systemie samoobsługowym.

Autor: Sylwia Skorstad

„Farmacja i Ja”, grudzień 2008