Izrael. Koszerna apteka

Tam, gdzie rosną najlepsze pomarańcze, nie kupisz leków w piątkowy wieczór ani sobotni poranek. Jeśli naprawdę ich potrzebujesz, musisz szukać apteki przyszpitalnej lub pojechać na tereny arabskie.

WHajfie, największym mieście północnego Izraela, panują upały, które morska bryza łagodzi tylko nieznacznie. Od portu nad zatoką wieje wietrzyk, ale i tak wszyscy nowo przyjezdni starają się kryć w cieniu. Jest ponad 30oC. Nasza przewodniczka, Natalia, uprzedza, żeby podczas zwiedzania miasta niczemu się nie dziwić. - Zanim zaczniecie myśleć, że coś się nie mieści w głowie, rozważcie, że każda rzecz z czegoś wynika. Żyjemy w miejscu, którego statusu nie akceptuje jedna czwarta świata, a nasza kultura rożni się od waszej - tłumaczy.

Izrael faktycznie zdumiewa niemal na każdym kroku. Hotelowa winda zatrzymuje się na każdym piętrze, by podczas szabatu nie wykonywać pracy, naciskając przyciski. Z tego samego powodu toalety nie mają przycisków spłuczek, tylko elektroniczne czujniki, które uruchamiają strumień wody w odpowiednim momencie.

W Izraelu nie należy się niczemu dziwić. Szybkim i głośnym poleceniom wydawanym przez żołnierzy na ulicach. Konieczności pojawienia się na lotnisku na trzy godziny przed planowanym odlotem. Poddawaniu się szczegółowej kontroli. W Ziemi Świętej nie trzeba się dziwić również temu, że w części aptek nikt nie myśli o promocji i marketingu.

Konkurencja? Jaka konkurencja?

Przeciętny mieszkaniec Izraela wydaje w ciągu roku więcej pieniędzy na prywatne wizyty u psychoterapeuty niż na lekarstwa. Tak przynajmniej mówią oficjalne dane za rok 2006 opublikowane przez Izraelskie Centrum Danych Statystycznych. W ośmiomilionowym państwie działa blisko 1,4 tys. aptek. Zasady rządzące rynkiem sprawiają, że część z nich nie musi się martwić o wyniki sprzedaży.

Dalia Tschomsky, młoda farmaceutka z Hajfy, na pytanie, jaka jest jej recepta na zachęcenie pacjentów do odwiedzania apteki, okazuje zdziwienie. - Reklamować aptekę? - pyta. - Po co? To przecież tak, jakby promować usługi poczty. Pacjenci i tak trafią do którejś z naszych placówek, co za różnica, do której? Gdyby wszyscy z jakiegoś powodu zdecydowali jednego dnia odwiedzić mnie, nie dalibyśmy z kolegami rady z ich obsłużyć.

Część podatków każdego obywatela Izraela jest przeznaczana na narodowy system ochrony zdrowia. Każdy może wybrać jednego z czterech ubezpieczycieli, którzy w pakiecie usług oferują również korzystanie ze „swoich" aptek. Oczywiście można wybrać aptekę inną niż te znajdujące się na liście ubezpieczyciela, jednak wtedy opłata za lekarstwa okaże się znacznie wyższa, zatem prawie każdy kupuje medykamenty w najbliższej polecanej aptece. Nie oznacza to jednak, że konkurencja w izraelskich aptekach w ogóle nie istnieje. Dwie największe sieci, czyli Super-Pharm i New Pharm walczą o klientów.

- W Super-Pharm wierzymy, że kluczem do sukcesu w tym biznesie jest profesjonalna obsługa - mówi wicedyrektor departamentu międzynarodowego Super-Pharm, Zeev Rochman. - Każdego roku otwieramy około 15 nowych aptek w różnych częściach kraju i chcemy, żeby pracowały do późnych godzin. W aptece bardzo ważny jest zróżnicowany asortyment i profesjonalizm pracowników. Farmaceuta nie może przestać się uczyć i praktykować, dlatego zachęcamy do udziału w licznych kursach i szkoleniach organizowanych przez uniwersytety i firmy farmaceutyczne. Każdy współczesny pracownik apteki musi wiedzieć, że jego zadaniem jest promocja zdrowego stylu życia wśród pacjentów. Nie wystarczy już doradzić, który krem do opalania będzie dobry dla danego typu skóry. Dobry farmaceuta sam zapyta pacjenta, czy zabezpiecza siebie i rodzinę, idąc na plażę, i wyjaśni, jakie ryzyko niesie zbyt długie opalanie bez ochrony.

Wiele aptek Super-Pharm znajduje się na listach izraelskich ubezpieczycieli i mimo to dba o podnoszenie jakości usług i rozwój sieci. Nie wolno stanąć w miejscu i spocząć na laurach, choćby dlatego że farmacja jest jedną z szybciej rozwijających się dziedzin medycznych.

Odwieczne zasady

Religijni żydzi żyją w zgodzie z odwiecznymi zasadami i tradycjami, co widać w każdym aspekcie życia codziennego. Również w aptekach.

- W czasie szabatu zdecydowana większość aptek jest zamknięta. Działają tylko nieliczne placówki przyszpitalne oraz te, które otrzymały specjalną licencję na pracę w szabat. Ktoś musi pełnić dyżury, bo w sytuacjach, kiedy należy ratować życie, prawa nakazują nam podjąć działania mimo święta - mówi Dalia. - Państwo dba o to, by licencję dostali tylko ci, których praca jest naprawdę niezbędna, bo nikt nie życzy sobie, aby nieuczciwi ludzie zbijali kapitał na możliwości pracy w soboty. Kto jednak nie przestrzega zasad, zawsze może wsiąść w samochód i pojechać po zakupy na arabską stronę. Oczywiście - to absolutnie nie jest rozwiązanie dla osób religijnych.

Ortodoksyjni żydzi dbają, by potrzebne leki mieć zawsze w domu i nie być zmuszonym szukać ich właśnie w czasie szabatu. Oczywiście, koszerne leki. Bo lekarstwa, podobnie jak pożywienie, muszą być przygotowane pod kontrolą rabina w odpowiedni sposób i z odpowiednich produktów. Co robi ortodoksyjny żyd, jeśli z jakiegoś powodu nie może się zaopatrzyć w koszerne leki?

Zdaniem Zeeva Rochmana problem z koszernymi lekami jest czysto teoretyczny. Wszystkie preparaty produkowane w Izraelu są koszerne, podobnie jak część importowanych. Z badań ankietowych wynika, że większość wierzących Izraelczyków, nie mając innego wyjścia (na przykład będąc w szpitalu poza granicami kraju), przyjęłaby niekoszerny lek. Lekarstwo nie jest pokarmem, który spożywa się dla przyjemności, a koniecznością mającą na celu ratowanie zdrowia - tłumaczą żydzi. Poza tym problem koszerności pojawia się tylko wtedy, gdy lek podawany jest doustnie. Nawet najbardziej ortodoksyjny wyznawca judaizmu może przyjąć zastrzyk czy kroplówkę z niekoszernym lekiem.

Mało nas, mało nas

Izrael potrzebuje więcej farmaceutów. Farmację można studiować tylko na dwóch uczelniach w kraju. Każdego roku naukę rozpoczyna 200 studentów, mniej więcej tyle samo wyjeżdża za granicę, by tam zdobywać wiedzę. Młodzi Izraelczycy jeżdżą uczyć się sztuki aptekarskiej na Węgry, do Rumunii, Wielkiej Brytanii bądź USA, zaś arabscy mieszkańcy Izraela wybierają wydziały farmacji na uniwersytetach w Syrii i Jordanii.

Żeby uzyskać prawo do pracy w aptece, czyli pierwszy stopień zawodowy, trzeba studiować 4 lata, włączając półroczną praktykę w aptece, szpitalu bądź placówce przemysłu farmaceutycznego. Część farmaceutów decyduje się na kolejne 2 lata studiów, aby zdobyć drugi stopień specjalizacji, który uprawnia do kierowania apteką. Coraz więcej osób podejmuje naukę na drugim kierunku. W zależności od ich pozycji i zadań do wykonania w aptece, studiują marketing, prawo lub zarządzanie.

W Hajfie około 25% mieszkańców to imigranci z państw byłego Związku Radzieckiego. Jak rzadko który kraj, Izrael ma wiele programów adaptacyjnych dla osób, które rozważają emigrację. Żydowskie pochodzenie oraz przynajmniej podstawowa znajomość języka hebrajskiego otwierają wszystkie drzwi. Mimo to dane demograficzne nie napawają optymizmem. Społeczność Hajfy starzeje się, wielu młodych ludzi wyjeżdża do centralnej części kraju lub wybiera studia zagraniczne. Tymczasem Hajfie, mieście typowo przemysłowym, potrzeba wciąż nowych rąk do pracy, również w aptekach.

Dalia Tschomsky od kilku miesięcy bezskutecznie szuka nowego pracownika. Do tej pory nikt spełniający wymagania nie odpowiedział na ogłoszenia. - Widzisz, świat jest niepojęty - mówi. - Mnóstwo ludzi szuka pracy, którą oferuję, ale wszyscy wolimy żyć w miejscach, jakie znamy i rozumiemy, więc mało kto zdecyduje się na przyjazd tutaj z daleka. Izrael, choć tak bliski Europie, jawi się niektórym jako niebezpieczna pustynia. Dla mnie egzotyczne są sanki, bałwanki i bitwy na śnieżki, które mogę oglądać na filmach, a dla kogoś z centralnej Europy znajoma mi Ziemia Święta jest częścią odległego, mitycznego świata.

Zbliża się piątkowe popołudnie, Żydzi zaczynają szykować się do świętowania ostatniego dnia tygodnia. Apteka zostanie zamknięta.

Coraz więcej farmaceutów podejmuje naukę na drugim kierunku. W zależności od ich pozycji i zadań do wykonania w aptece, studiują marketing, prawo lub zarządzanie.

Farmaceuci i farmacja w Izraelu - liczby:

• 57% farmaceutów pracujących w Izraelu to kobiety.
• Z 6594 wszystkich farmaceutów, tylko niewiele ponad połowa zdobyła wykształcenie wyższe w Izraelu.
• 20% z nich to imigranci. Największa grupa pochodzi z Europy Wschodniej.
• 20% farmaceutów ma więcej niż 65 lat.
• Ponad jedna piąta leków sprzedawanych w izraelskich aptekach sieciowych to artykuły tak zwanej „farmacji alternatywnej" - preparaty homeopatyczne, ziołowe, aromatyczne olejki itp.

Przy szabasowych świecach

W piątkowe wieczory zamiera życie publiczne. Ta pozorna stagnacja trwa przez całą dobę, od zmierzchu do zmierzchu. Nie działają banki, szkoły, urzędy oraz apteki, nikt nie korzysta z prądu ani telefonów, nie planuje podróży ani odwiedzin u znajomych, bowiem to chwile przeznaczone dla najbliższej rodziny. W ten święty dla żydów czas zabronione jest wykonywanie każdej pracy poza tą, która ma na celu ratowanie ludzkiego życia. Pobożni Izraelczycy wierzą, że nadejdzie taki szabasowy wieczór, podczas którego żaden wyznawca judaizmu nie złamie ani jednej zapisanej w Torze zasady. Kiedy tak się stanie, Mesjasz powróci na Ziemię.

Autor: Sylwia Skorstad

„Farmacja i Ja”, lipiec 2008