Po rozum na Łotwę

Łotwa to kraj pod wieloma względami podobny do Polski. Łączy nas przeszłość historyczna i kłopoty ze zmianami w gospodarce. Nasi studenci farmacji chętnie odbywają praktyki w tym kraju. Co sprawia, że wybierają Łotwę i dlaczego jest dla nich tak atrakcyjnym rynkiem?

W tym roku po raz 51. została zorganizowana międzynarodowa wymiana praktyk wakacyjnych – Student Exchange Program (SEP) umożliwiająca wyjazd do jednego z czterdziestu krajów współpracujących z Międzynarodowym Stowarzyszeniem Studentów Farmacji – International Pharmaceutical Students Federation. Od kilku lat także polska Młoda Farmacja jest stowarzyszona w IPSF, więc o udział w takim programie mogą ubiegać się również polscy studenci.

Aby zakwalifikować się do programu wymiany, należy przejść proces rekrutacyjny na uczelni. Podstawowymi wymaganiami są bardzo dobra znajomość języka angielskiego oraz ukończony trzeci rok studiów. Dodatkowo premiowane jest udzielanie się we wszelkiego rodzaju stowarzyszeniach i kołach zainteresowań.

W tym roku wielu studentów zdecydowało się na wyjazd na Łotwę. Większość trafiła do aptek otwartych, pozostali mogli pracować w placówkach przyszpitalnych, zakładach farmaceutycznych bądź na uczelniach. To, ile się zdołali nauczyć, zależało przede wszystkim od zaufania i zaangażowania kierowników aptek. Praktykanci wykonywali wiele ważnych czynności, jednak ze względów bezpieczeństwa wynikających z bariery językowej, musieli te bardziej skomplikowane pominąć. Wszystkie informacje, głównie zamieszczone w systemie komputerowym, są zapisane w języku łotewskim. To samo dotyczy opisów leków. Natomiast w mniejszych aptekach niektórzy studenci mieli szansę przygotowywać drobne leki recepturowe, jednak tylko takie, które nie zawierały antybiotyków.

Wyjazdy na praktyki to doskonały czas, by poznać konkurencyjne rynki i podpatrzyć różne rozwiązania, które następnie można wdrożyć do naszych aptek. Wymiana doświadczeń działa w obie strony. Być może za kilkanaście lat uda się ujednolicić system farmaceutyczny we wszystkich krajach UE i będą obowiązywały te same standardy.

Apteki w sieci

Łotysze niechętnie robią zakupy przez Internet, szczególnie jeśli chodzi o tak specyficzny towar, jakim są leki. Internet nie daje też możliwości kontaktu z farmaceutą, a więc zasięgnięcia fachowej porady.

Pacjenci z lekkimi objawami choroby zazwyczaj kierują pierwsze kroki do apteki i to właśnie tam szukają porady. Opowiadają o swoich dolegliwościach, licząc na fachową pomoc i oszczędzają w ten sposób czas, który by spędzili w przychodni czekając na wizytę u lekarza.

Zawód farmaceuty na Łotwie, podobnie jak w krajach Unii Europejskiej, cieszy się ogromnym zaufaniem.

Sieci aptek

Mimo że na Łotwie dba się o najwyższą jakość usług w małych aptekach, to jednak względy ekonomiczne powodują coraz bardziej dynamiczny rozwój aptek sieciowych. Do najpopularniejszych należy Euroaptieka. Spółka bazuje na prywatnym kapitale litewskim i wchodzi w skład VP Group, jednej z największych prywatnych grup kapitałowych na Litwie i jednej z największych w nowych krajach członkowskich UE. Na Łotwie istnieją 24 Euroaptieki. Klienci cenią je przede wszystkim za niskie ceny i szeroki asortyment. Tak duże firmy mogą sobie pozwolić na wiele akcji promocyjnych, nie dając najmniejszych szans konkurencji niebędącej w żadnej sieci. Euroaptieki szczycą się wyjątkowo fachową obsługą. Farmaceuci mają obowiązek udzielać wyczerpujących informacji na temat wydawanych pacjentowi leków.

To niejedyne sieci apteczne na Łotwie. Funkcjonują także spółki Sun oraz Moon. Są to małe apteki, które mieszczą się przede wszystkim w centrach handlowych. Specjalizują się głównie w lekach OTC.

Marketing apteczny

Wszystkie apteki na świecie mają swoje oznaczenia w celu szybkiego ich rozpoznania. Zazwyczaj są to uniwersalne znaki, które odczytać może każdy cudzoziemiec. Również na Łotwie znalezienie apteki nie stanowi problemu. Większość jest oznaczona zielonym krzyżem oraz logo, w zależności od właściciela bądź sieci. Prawne ograniczenia geograficzne i demograficzne powodują, że apteki nie znajdują się w niekorzystnej odległości od siebie. Są jednak regiony, gdzie zagęszczenie aptek jest znacznie większe niż w innych. Oprócz Rygi, będącej największym miastem i stolicą, prym wiodą rejony nadmorskie. Tam właśnie występuje największa wilgotność powietrza i niska temperatura, a co za tym idzie, większe prawdopodobieństwo zachorowań.

Apteki na Łotwie są oszczędne w wystroju, głównie nastawione na szybką obsługę, a nie zatrzymanie pacjenta. Obcokrajowiec ma kłopoty, aby uzyskać informacje na temat medykamentów. Znajomość języka angielskiego u wielu farmaceutów kształtuje się na poziomie podstawowym. Jest to na pewno problem, gdy bez wizyty u lekarza potrzebujemy doraźnej pomocy. Nieco lepiej wygląda sytuacja w dużych aptekach sieciowych, umiejscowionych w strategicznych punktach, takich jak centra biznesowe bądź handlowe. Tam stawia się przede wszystkim na kontakt z pacjentem. W dużych aptekach oprócz leków można znaleźć również produkty drogeryjne, takie jak kosmetyki i środki higieniczne. Więksi mogą więcej, o czym świadczą promocje na niektóre produkty i leki OTC. Wszystkie wabiki obniżające ceny są bardzo skuteczne, gdyż leki na Łotwie należą do jednych z najdroższych w Europie, a zarobki mieszkańców wciąż nie kształtują się na poziomie tych z państw wysoko rozwiniętych.

Reklama leków

Konkurencja prześciga się w pomysłach, tym bardziej że musi zachęcać pacjentów do odpowiednich zakupów w miejscu sprzedaży, gdyż reklama leków na Łotwie jest zakazana. Nawet promowanie medykamentów bez recepty nie jest tak popularne jak w Polsce. Nie można ich znaleźć na każdej stacji benzynowej i na półkach supermarketów. Bannery reklamowe, ulotki i gazetki znajdują się bezpośrednio w miejscu sprzedaży. Koncerny farmaceutyczne ustawiają też własne gablotki bądź stojaki ze swoimi produktami. Cały czas toczy się dyskusja na temat zalegalizowania reklamy leków, tak jak to jest w Stanach Zjednoczonych. Konkurencja firm na tym polu sprawiłaby, że ceny leków znacząco by spadły. Tymczasem refundacja prowadzi do ciągłego wzrostu cen i ograniczenia ich dostępności. Społeczeństwo nadal bardzo mało wie o lekach, a reklama dałaby im możliwość wyboru metody leczenia wybranymi środkami. Komunikacja przez media sprzyja ratowaniu ludzkiego zdrowia, a nawet życia.

Cenzura informacyjna sprowadza odwiedzających apteki do roli biernego konsumenta usług średniej jakości. W dobie Internetu łatwo jednak walczyć z cenzurą. Zainteresowani mogą czerpać informacje o lekach z amerykańskich serwisów.

Cenna informacja

W dobie wielu obostrzeń informacyjnych to apteka staje się wiarygodnym źródłem informacji. Pacjenci zwracają się do aptekarzy po radę w doborze taniego i dobrego leku. Zdarza się im usłyszeć: „Mogę pani zaproponować lek o takim samym składzie, tylko o połowę tańszy”. W związku z tak dużym zaufaniem społecznym łotewskie apteki poszerzyły gamę usług o badanie poziomu cukru we krwi lub stężenia kwasu moczowego. Pacjent może również zmierzyć ciśnienie i tętno.

Prowadzenie apteki

Właścicielem apteki na Łotwie może być tylko farmaceuta lub spółka farmaceutów i nie jest to nowość w Unii Europejskiej. Identyczne prawo funkcjonuje także w: Austrii, Bułgarii, Danii, Finlandii, Francji, Niemczech, Grecji, Luksemburgu, Portugalii, Hiszpanii, Słowenii, Cyprze i we Włoszech. Dodatkowo obowiązują kryteria demograficzne i geograficzne. Według nich rozmieszczenie aptek na terenie kraju powinno być zrównoważone, tak aby każdy miał łatwy dostęp do usług farmaceutycznych. Gwarantuje to zakładanie aptek na obszarach o mniejszej gęstości zaludnienia oraz w ubogich dzielnicach miast. Aby wyegzekwować to prawo, w 2004 r. rząd łotewski zatwierdził ustawę uwzględniającą kryteria populacyjne i demograficzne oraz ustanowił zapis, że do roku 2010 sieć aptek musi zostać sprzedana poszczególnym farmaceutom.

Kontrowersyjny zapis

Ograniczenia dotyczące własności aptek budzą od dawna kontrowersje w Unii Europejskiej i trwa dyskusja na ten temat. W 2008 r. Łotwa podpisała się pod wnioskiem Włoch i Niemiec, które podważały możliwość prowadzenia aptek tylko przez farmaceutów. Według opinii rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich Yvesa Bota, ograniczenia w tym zakresie nie są niezgodne z prawem unijnym. Uzasadnia on tę interpretację tym, że posiadanie aptek przez niefarmaceutów mogłoby stwarzać ryzyko konfliktu interesów, który z pewnością niekorzystnie wpłynąłby na jakość usług farmaceutycznych. Właściciel z odpowiednim wykształceniem daje szansę na lepszą kontrolę pracy i utrzymanie jej na jak najwyższym poziomie, tym bardziej że osobiście odpowiada za swoją firmę i przestrzeganie w niej etyki zawodowej. Po opinii Bota ograniczenia własności, także demograficzne i geograficzne, zostały utrzymane, co w przyszłości, być może, zaowocuje klarownym systemem w wielu państwach UE.

Echo kryzysu

Czas kryzysu gospodarczego wywarł ogromne piętno na łotewskim rynku farmaceutycznym. Jak podały największe koncerny farmaceutyczne Grindeks i Olainfarm sprzedaż leków spadła o 6,5% w porównaniu z zeszłym rokiem, a zyski zmalały aż o 32%. Te alarmujące dane potwierdziła sieć Euroaptieka, według której sprzedaż leków z grupy OTC spadła blisko o 23%. Przy takich wynikach apteki oraz firmy farmaceutyczne zintensyfikowały działania marketingowe. Niestety, wiele punktów sprzedaży leków od 2008 r. zostało zamkniętych. Tak zły stan gospodarczy według prognoz analityków może się utrzymać nawet do 2011 r.

Zasady refundacji leków

Co roku rząd zatwierdza i rewiduje listę chorób ostrych i przewlekłych, przy których terapii wymagane są leki z tzw. pozytywnej listy leków objętych refundacją. Ceny leków z listy są stałe i co dwa lata uaktualniane podczas negocjacji pomiędzy producentami a Agencją Cen i Refundacji Leków. Hurtownicy pobierają marżę od 5 do 15%, apteki natomiast od 20% na drogie leki po 38% na leki tańsze. Refundacje dzielą się na cztery kategorie, w zależności od charakteru schorzenia:

wartości leku dla osób z najpoważniejszymi schorzeniami, gdy lek utrzymuje funkcje życiowe.

90%

wartości leku w ciężkich lub przewlekłych chorobach w przypadku leków niezbędnych do podtrzymania funkcji życiowych pacjenta.

75%

wartości leku w razie innych przewlekłych chorób, gdy lek jest konieczny do zachowania zdrowia chorego.

50%

wartości leku w razie przewlekłych i ostrych chorób, gdy lek jest potrzebny do poprawy zdrowia pacjenta.

Leki i produkty medyczne objęte zniżką są sprzedawane na podstawie recepty wydanej przez lekarza POZ (Państwowej Opieki Zdrowotnej) lub specjalistę, który ma na to zgodę Agencji Obowiązkowego Ubezpieczenia. Mimo szerokiego wachlarza refundacji, jest on wciąż niewystarczający dla chorych. Możliwości finansowe społeczeństwa są za małe, a lekarze, pod presją AOU, nieustannie kontrolują i zmniejszają liczbę przepisywanych leków objętych zniżką. Apteki z kolei są nakłaniane przez producentów i dystrybutorów do zwiększania sprzedaży leków podlegających całkowitej opłacie. Konflikt interesów tak wielu stron doprowadził w rezultacie do protestu Stowarzyszenia Łotewskich Lekarzy Rodzinnych przeciwko biernej polityce Ministerstwa Zdrowia. Jednak do tej pory nie wypracowano porozumienia.

Istnieje natomiast opinia, że koszty niektórych leków i świadczeń zdrowotnych powinny być pokrywane w ramach ubezpieczeń prywatnych. Jednak tylko dwa z dziesięciu towarzystw zgodziły się na takie rozwiązanie. Według prognoz analityków rynku gospodarczego refundacje co roku będą coraz niższe. Już teraz planuje się zmniejszyć dopłaty 90% do 75%, a te 75% do 50%. Pełna refundacja ma być zachowana tylko w przypadkach zagrożenia życia pacjentów.

Łotewskie ABC

Niepodległa Łotwa to bardzo młode państwo. Żelazna kurtyna opadła tu zaledwie w 1991 r. Jednak w ciągu tych 18 lat kraj dokonał rewolucji gospodarczej i stał się godnym konkurentem dla państw Europy Zachodniej. Ryga, jak na stolicę przystało, pełni funkcję łotewskiej wizytówki. Niewielkie miasto (ok. 730 tys. mieszkańców) zachwyca przede wszystkim doskonale zachowaną starówką, która dzięki średniowiecznym zabytkom została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Stanowi ona jedno z największych w Europie skupisk architektury secesyjnej. Położona nad rzeką Dźwiną w pobliżu jej ujścia do Bałtyku w Zatoce Ryskiej, jest także głównym ośrodkiem gospodarczo-przemysłowym i komunikacyjnym kraju. Sąsiedztwo morza, a przede wszystkim bardzo długa linia brzegowa na terenie całego kraju sprawiają, że klimat na Łotwie należy do bardzo wilgotnych. Średnia temperatura roczna też nie jest zbyt korzystna, waha się od -3°C zimą do 17°C latem. Szczególnie nieprzyzwyczajeni do wilgoci turyści często narażeni są na przeziębienia w tym morskim klimacie. Dlatego jeszcze przed wyjazdem warto zabezpieczyć się w niezbędne dokumenty potrzebne w razie nagłej choroby.

Zanim wybierzemy się na Łotwę, podobnie jak przypadku każdej podróży, warto zaopatrzyć się w Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego. Dodatkowo zalecane jest wykupienie ubezpieczenia gwarantującego pełen zwrot kosztów leczenia poza ubezpieczeniem powszechnym i kosztów ewentualnego transportu chorego do Polski. Polisy polskich towarzystw ubezpieczeniowych są uznawane na Łotwie. W razie choroby warto korzystać ze świadczeń placówek mających umowę z Państwową Agencją Obowiązkowego Ubezpieczenia Zdrowotnego (Veselības obligātās apdrošināšanas valsts aģentūra – VOAVA). Leczenie specjalistyczne i szpitalne wymaga skierowania, ale w nagłych przypadkach można od razu jechać do szpitala. Należy zachować wszystkie rachunki, gdyż możliwy jest zwrot kosztów leczenia bezpośrednio w VOAVA bądź w oddziale NFZ po powrocie do Polski.

Także w tych placówkach istnieje możliwość refundacji niektórych leków. Wtedy zapłacimy za nie stawkę ryczałtową oraz odpowiednio 0%, 10%, 25% lub 50% ceny leku. Możemy skorzystać z usługi w placówkach prywatnych, musimy jednak liczyć się ze sporymi wydatkami, które nie zostaną nam zwrócone.

Farmaceuta poszukiwany

Rynek pracy w łotewskich aptekach jest bardzo dynamiczny. Wiąże się to z deficytem wykwalifikowanych farmaceutów. Aby zdobyć pracę w aptece na Łotwie, należy ukończyć pięcioletnie studia zakończone tytułem magistra farmacji i odbyć półroczny staż. Warunkiem jest też  znajomość języka obcego, a to wciąż bardzo duża przeszkoda.

Badania w aptekach

W większości aptek można zmierzyć sobie poziom glukozy we krwi, a także ciśnienie i tętno. Czasem też są wykonywane odpłatnie badania z zakresu opieki farmaceutycznej, takie jak oznaczanie poziomu cholesterolu lub kwasu moczowego. Do takich badań są wyznaczone osobne pomieszczenia, w których pacjent może liczyć na fachową obsługę i dyskrecję.

Warto zobaczyć: XVII-wieczną aptekę i niebieskie krowy

Mimo że większość budynków, w których na Łotwie mieszczą się apteki otwarte, nie pretenduje do tytułu architektonicznych dzieł sztuki, to jednak znajdują się tu też takie, które warto zobaczyć. W tym celu należy wybrać się do Kuldigi, średniowiecznego miasteczka o długiej historii, z pięknymi zabytkami i wspaniałą atmosferą. Największą atrakcją tego niezwykłego zakątka są słynne także poza granicami kraju wodospady Ventas Rumba. Zwiedzając starówkę koniecznie trzeba wejść w uliczkę Baznīcas iela. Spacerowy trakt zdobią zabytkowe kamieniczki oraz drewniane domy mieszczańskie. Pod numerem 10 mieści się natomiast szachulcowy (o konstrukcji muru pruskiego) budynek XVII-wiecznej apteki. Jest to najstarszy zachowany budynek apteczny na Łotwie.

Także Ryga zachęca do wielu wędrówek,  w tym uroczym mieście za każdym razem można odkryć coś nowego. Zakupy leków na Starym Mieście z pewnością będą należały do przyjemnych, lecz można za nie słono zapłacić. Czynsze w zabytkowych kamienicach są ogromne, więc i ceny leków są znacznie wyższe niż w innych aptekach.

Na pewno warto wybrać się na Łotwę, ponieważ to jedno z niewielu nadbałtyckich państw, które zachowały tak wiele ze średniowiecznej architektury. Jest pod wieloma względami podobne do Polski, więc łatwo się tam zaaklimatyzować. Najlepiej porozumiewać się w języku angielskim – jest to milej widziane niż komunikowanie się po rosyjsku, gdyż Łotysze nadal mają wiele urazów do dawnego okupanta (mimo że 27% mieszkańców to Rosjanie). Jeśli nie przekonująkogoś walory architektoniczne Łotwy, na pewno da się skusić przyrodzie. Podczas spaceru po łąkach można się natknąć się na ciekawostkę zoologiczną, czyli słynne łotewskie niebieskie krowy (jest to rasa unikatowa ze względu na kolor: od siwoniebieskiego do bardziej intensywnego niebieskiego).

tekst: Lena Kowalczyk

„Farmacja i Ja”, grudzień 2009