Syria. Apteka w mieście zielonych wież

Uciążliwa przeszkoda dla rozwoju biznesu: sprzedaż ziół na bazarach i działalność osób nazywających się uzdrowicielami. Recepta na sukces: traktować poważnie każdego klienta. Marzenia: zdrowie dla całej rodziny. Problemy syryjskich farmaceutów nie różnią się specjalnie od kłopotów ich polskich kolegów.

Ostrzegano mnie, że Syria jest miejscem, w którym dziennikarzowi z Europy niełatwo zdobyć informacje. Mimo to wyruszam do Damaszku, według zapewnień miejscowych, najstarszego nieprzerwanie zamieszkanego miasta świata. Ta niezwykła aglomeracja leży z dala od ulubionych szlaków turystów szukających rozrywek, za to jest prawdziwą mekką dla miłośników historii. W Syrii znajduje się grób Jana Chrzciciela, to tu miał nawrócić się święty Paweł, a w okolicach Damaszku wciąż mieszkają ludzie mówiący po aramejsku, czyli w języku Chrystusa. Syria aż roi się od wykopalisk. Na jej pustyniach znaleziono między innymi zapiski sporządzone najstarszym alfabetem świata, który miał dać początek innym alfabetom.

Stolica Syrii nocą sprawia niesamowite wrażenie. Ciemne niebo rozświetlają zielone neony umieszczone na szczytach wież meczetów. Miasto zdaje się nie mieć końca, jest ponad dwukrotnie większe od Warszawy. Poszukując apteki, spodziewam się niespodzianek. Znajomy Londyńczyk, stały bywalec w Syrii, żartował, że tutaj na pytanie pacjenta, czy powinien przynieść receptę, aptekarz zwykł odpowiadać: „A co to jest recepta?".

Z portretem prezydenta w tle

Zdobycie informacji nie okazuje się tak trudne, jak opowiadano. Syryjczycy chętnie rozmawiają z nieznajomymi. W pobliżu Muzeum Narodowego znajduje się apteka prowadzona przez Alego Sawadiego, farmaceutę, który kształcił się w Wielkiej Brytanii. Ali jest właścicielem apteki w Damaszku od 12 lat, kiedy przejął interes po ojcu. Szczyci się długą działalnością apteki, bo w Syrii tradycję ceni się tak samo wysoko jak doświadczenie. Do Anglii wyjechał pod koniec lat 80. XX wieku. Rodzina chciała, by zdobył jak najlepsze wykształcenie. W Syrii farmaceutów kształci Wydział Farmacji na Uniwersytecie w Damaszku, jednak w przekonaniu miejscowych, więcej doświadczeń można zebrać, decydując się na studia zagraniczne.

W aptece zaraz po wejściu rzuca się w oczy duży portret prezydenta Baszara Al-Assada. Prezydent jest z wykształcenia lekarzem, specjalizację z okulistyki robił w Londynie. Według Alego, to jemu Syria zawdzięcza stopniowe łagodzenie polityki i brak poparcia dla tworzenia ekstremistycznych ruchów islamskich na terytorium kraju. Prezydent jest uważany za światowca i demokratę, o czym ma świadczyć choćby fakt, że jego żona to Angielka pochodzenia syryjskiego, mówiąca lepiej po angielsku niż arabsku.

Preferowane leczenie naturalne

Na półkach apteki widzę niespotykany w Polsce zasób preparatów ziołowych. Ali tłumaczy, że medycyna naturalna cieszy się wśród Syryjczyków takim samym zaufaniem, jak pigułki w Europie Środkowej. Zdarza się, że pacjenci przychodzą do niego po radę, jak sporządzić napar na gorączkę lub z czego najlepiej zrobić syrop wykrztuśny. Czegoś takiego nie uczą w Londynie, gdzie ziołolecznictwo na ogół omawia się na trwającym nie więcej niż semestr fakultecie. Ali zdobywał wiedzę o ziołach na dwóch kursach organizowanych na Bliskim Wschodzie oraz od ojca aptekarza. I tak na przykład na problemy z wątrobą poleca pacjentom picie herbaty z wyciągiem z nieznanej w Polsce odmiany szakłaka (Rhamnus alaternus), a trudno gojące rany okłada papką z dodatkiem rośliny w Polsce zwanej szczyrem rocznym i uważanej za kompletnie nieprzydatną z punktu widzenia ziołolecznictwa.

Na półkach widzę leki znane dobrze z polskich aptek. Asortyment leków z grupy OTC wydaje się bogatszy niż u nas. Więcej jest preparatów wspomagających leczenie przeziębienia i grypy, a także leków na kłopoty żołądkowe.

Nieuczciwa konkurencja zielarzy

Syryjczycy nie mają w zwyczaju narzekać w obecności przyjezdnych, dlatego Alego trudno namówić na rozmowę o tym, co trapi jego kolegów. Dopiero słysząc, że farmaceuci w Polsce borykają się z niedoskonałym prawem oraz koniecznością konkurowania ze zwykłymi sklepami spożywczymi, w których wolno sprzedawać leki z grupy OTC, Ali opowiada, co jest barierą dla niego.

- Dużym problemem aptek syryjskich jest sprzedaż ziół i ich niewłaściwe wykorzystywanie przez osoby zupełnie do tego nieuprawnione - irytuje się. - Kiedy kilka lat temu przeprowadzono rządową kontrolę, okazało się, że ponad 80% osób sprzedających zioła na straganach lub nazywających siebie uzdrowicielami, nie miało podstawowej wiedzy medycznej! Pojawił się pomysł, aby sprzedaż ziół była licencjonowana. Według projektu preparaty ziołowe powinny być sprzedawane wyłącznie w aptekach przez farmaceutów mogących udokumentować odpowiednie przygotowanie merytoryczne. Niestety, nie ma jeszcze odpowiednich przepisów wykonawczych. Przechadzam się czasem po bazarach i specjalnie wypytuję handlarzy o działanie różnych roślin. Nieprzydatne badyle zalecają na potencję, a lek na żołądek na porost włosów.

Słowa Alego potwierdzają autorzy artykułu „Sztuka tradycyjnej medycyny arabskiej w państwach regionu Morza Śródziemnego" z 2006 r., opublikowanego przez Oxford University Press. Na Bliskim Wschodzie rośnie około 2,6 tys. gatunków roślin, z czego duża część nie została jeszcze zbadana pod kątem przydatności w przemyśle farmaceutycznym. Z jednej strony autorzy artykułu wskazują, że wiele osób parających się ziołolecznictwem nie ma odpowiedniej wiedzy, zaś z drugiej apelują o ocalenie arabskiej medycyny naturalnej. Wiedza o roślinach leczniczych była przez wieki przekazywana głównie ustnie i dziś potrzebuje wsparcia, by móc zostać zarchiwizowana i poddana szczegółowej weryfikacji naukowej. Arabska medycyna ludowa może się okazać równie cenna jak chińska.

Turyści z Europy rzadko szukają w aptece Alego ziół. Pojawiają się na ogół drugiego lub trzeciego dnia pobytu, prosząc o coś na kaszel i piekące oczy. Ali cierpliwie tłumaczy po angielsku, że w Syrii należy się bronić przed zbyt suchym klimatem - dużo pić, osłaniać twarz podczas wypadów na pustynię, oczy zasłaniać dużymi okularami i absolutnie nie pić alkoholu. Większość przybyszów wychodzi z syryjskiej apteki z kroplami do oczu, kremem nawilżającym i pastylkami na kaszel, a cierpiący od spotkania z nieznaną florą bakteryjną - z miksturą na żołądek.

Prawie jak lekarz

Justyna Sypka Abdallaa, Polka, dla której Damaszek stał się równie bliski jak Warszawa, opowiada, że Syria - w porównaniu z innymi krajami arabskimi - zaskoczyła ją przede wszystkim otwartością . Idąc do apteki, może śmiało zapytać sprzedawcę-mężczyznę na przykład o podpaski. W Syrii kobiety traktuje się z szacunkiem, bez względu na to, czy są ubrane w hidżab, czy po europejsku.

Zdaniem Justyny apteki syryjskie, podobnie jak polskie, diametralnie różnią się od siebie. W jednej dzielnicy Damaszku można spotkać miejsca przestronne i jasne jak luksusowe butiki, w innej malutkie i źle zaopatrzone apteczki rodzinne.

Poza Damaszkiem, szczególnie na terenach wiejskich, o dużą, dobrze wyposażoną aptekę jest trudniej, ale małych, nieźle zaopatrzonych, nie brakuje. W zamieszkanej przez niemal 20 mln ludzi Syrii, według danych syryjskiego Ministerstwa Zdrowia, pracuje około 14 tys. farmaceutów (dla porównania w Polsce zarejestrowanych jest około 24 tys.). Na terenach wiejskich aptekarze wypełniają wiele zadań lekarzy. Farmaceuta musi umieć zmierzyć ciśnienie, rozpoznać podstawowe choroby i zaordynować leczenie, zrobić zastrzyk. Wielu kształci się samodzielnie z pomocą fachowych książek medycznych lub na dodatkowych kursach medycznych.

Za największy problem zdrowotny w Syrii władze uważają gruźlicę, której nowe przypadki wciąż się zdarzają, mimo wdrożonego kilka lat temu programu prewencyjnego pilotowanego przez WHO. Dotarcie do wiarygodnych statystyk jest jednak trudne, bowiem Syria nie udostępnia wszystkich danych o zdrowiu mieszkańców. W 2003 r. zadeklarowała na przykład, że w kraju jest mniej niż 500 osób zarażonych wirusem HIV, chociaż przedstawiciele WHO podejrzewają, iż może ich być dużo więcej.

Alego, aptekarza z Damaszku, nie interesują statystyki. Uważa, że powinien traktować każdego pacjenta poważnie, co oznacza między innymi, że nie należy niczego oferować zbyt nachalnie. To sekret sukcesu rodzinnej apteki.

- Czy idziesz do apteki, czy kupić dywan, w Syrii nikt nie będzie ci nachalnie czegoś zachwalać, co zdarza się w innych krajach arabskich - mówi Ali.

I rzeczywiście, wychodzę z apteki Alego z kroplami do oczu w torebce, choć nikt mnie na ich zakup nie namawiał.

W syryjskiej aptece musi być waga, klimatyzacja, lodówka, szafa na narkotyki, komputer, łazienka oraz zaplecze. Większość z nich jest otwarta od dziewiątej rano do pierwszej w nocy.

Apteka polska a syryjska

- Apteki syryjskie są mniejsze od polskich - opowiada Mohamad Younes, farmaceuta z Damaszku, który farmację studiował w Polsce. - Według przepisów, syryjska apteka powinna mieć co najmniej 28 metrów kwadratowych powierzchni. Na wyposażeniu musi być waga, klimatyzacja, lodówka, szafa na narkotyki, komputer, łazienka oraz zaplecze. Jak widać, w porównaniu z polskimi, są to raczej skromne wymagania. Większość aptek jest otwarta dłużej niż w Polsce, moja działa od dziewiątej rano do pierwszej w nocy.

Syryjscy farmaceuci robią dużo mniej leków recepturowych od polskich kolegów, w zasadzie już tylko maści. 53 miejscowe zakłady farmaceutyczne robią licencjonowane leki na syryjski rynek, nie ma żadnych kłopotów z zaopatrzeniem. Więcej leków sprzedaje się tutaj bez recepty. Wyjątek stanowią leki uspokajające, nasenne oraz narkotyki, które zawierają na przykład kodeinę, deksopropoksyfen itp.

Odmiennie niż w Polsce, jeden farmaceuta może posiadać tylko jedną aptekę. Zrzeszamy się w Izbie Farmaceutów, która podlega Ministerstwu Zdrowia i ubezpiecza nas. Największa bolączka - emerytura przysługuje nam dopiero po przepracowaniu trzydziestu lat.

Chociaż zatrudniam dwoje pracowników, pacjenci przychodzą głównie do mnie. Wiedzą, że jestem właścicielem, poza tym w sposób naturalny darzą zaufaniem kogoś starszego. Pierwszą nieufność zawsze przełamuję rozmową, staram się zdobyć szacunek nowych pacjentów, dowodząc swojej wiedzy. Większość stałych pacjentów w razie choroby kieruje pierwsze kroki do mnie. W zależności od dolegliwości albo sam wydaję leki, albo kieruję ich do odpowiedniego lekarza bądź szpitala. Często też zajmuję się leczeniem doraźnym.Przepis na chętnie odwiedzaną aptekę jest taki sam jak w Polsce - dobre zaopatrzenie. Ludzie lubią mieć możliwość kupienia wszystkiego w jednym miejscu i wybierania spośród wielu możliwości.

Autor: Sylwia Skorstad

„Farmacja i Ja”, listopad 2008