Wietnam. Skok tygrysa we mgle

Kenia: Aptekarskie safari

Kenia jest jednym z najchętniej odwiedzanych krajów Afryki, bowiem w tamtejszych parkach narodowych łatwo o spotkanie z przedstawicielami wielkiej...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Grecja. Apteki w rytmie Zorby

Grecja – kraj bajecznych wysp i... tysięcy aptek. Tylko w Salonikach funkcjonuje tyle aptek, co w całej Austrii. Dlaczego? Przepisy prawne...

Otwarcie krajów Wschodu sprawia, że możemy poznać bliżej ich fascynującą kulturę. Często także  tamtejszą tradycyjną medycyną. Wciąż postrzegamy ją jako coś egzotycznego, niemal magicznego. Wschód jest bardziej pragmatyczny. Adaptuje i rozwija z rozmachem zachodnie wzory.

Poszukując leków w Hanoi lub w Ho Chi Minh (Sajgon) trafiamy do aptek, w których zachowanie farmaceutów i oferta towarów zbliżone są do europejskich standardów. Podobnych aptek publicznych działa w całym Wietnamie ponad 16 tysięcy. Mimo to wciąż jedna przypada na ponad 5 tys. mieszkańców, a rozkład geograficzny jest znacznie mniej korzystny na prowincji niż w miastach.

Wietnam ma zbliżoną do Polski powierzchnię (332 tys. km2), liczy jednak 86 mln obywateli (13. państwo świata pod względem populacji). Bogatym nasyceniem aptekami charakteryzują się miasta, zwłaszcza obecna stolica kraju Hanoi i największe miasto Wietnamu Ho Chi Minh (7 mln mieszkańców). W tym ostatnim działa aż 4159 aptek ogólnodostępnych i 94 szpitalne. Około 80% aptek ogólnodostępnych (ponad 3300) stanowią w Ho Chi Minh przedsiębiorstwa prywatne (dla porównania w 3,5-milionowym Hanoi działa 789 prywatnych aptek). Aż 492 spośród nich to placówki handlowe obecnych na wietnamskim rynku koncernów farmaceutycznych. W Ho Chi Minh pracuje 4503 farmaceutów. Statystycznie więc na 10 tys. mieszkańców przypada 5,6 licencjonowanego aptekarza. Wskaźnik ten przewyższa 4-krotnie wskaźnik dla pozostałych obszarów kraju.

Refleks Zachodu

Adaptacji zachodnich wzorów sprzyjały czasy kolonialne i – paradoksalnie – wojna ze Stanami Zjednoczonymi.

Wietnam wyzwolił się spod francuskiej kurateli kolonialnej w 1945 roku. Jednak w oczywisty sposób pozostał w sferze zainteresowania byłej metropolii. Elity Indochin posługiwały się językiem francuskim, siła robocza była tania, a zapotrzebowanie na technologie i towary ogromne. W tej atmosferze, w latach 70. na farmaceutyczny rynek wietnamski wkroczyły koncerny francuskie.

Sanofi-Aventis Wietnam (SAV) pozostaje do dziś największym producentem i dystrybutorem leków nie tylko w kraju, ale na całym Półwyspie Indochińskim. Firma jest w tym rejonie liderem, jeśli chodzi o zaopatrzenie rynków w leki na receptę i bez recepty oraz szczepionki. 70% jej produktów sprzedawanych na rynku wietnamskim powstaje na miejscu, przez co SAV jest postrzegany jako jedna z lokomotyw krajowej gospodarki. W uznaniu tego faktu w 2010 roku wietnamskie Ministerstwo Zdrowia nadało koncernowi honorowy medal.

Podobny mechanizm pojawił się w stosunkach wietnamsko-amerykańskich. Akcje humanitarne, w tym pomoc medyczna udzielana miejscowej ludności przez armię USA oraz wolontariuszy w czasie działań wojennych, przerodziły się po zakończeniu wojny i unormowaniu stosunków w stałą pragmatyczną współpracę. Szczególnie widoczna jest amerykańska pomoc w sferze know-how, zwłaszcza w dziedzinie edukacji i zwalczania chorób społecznych, w tym AIDS, stanowiącego poważny problem w Wietnamie. Współpracy patronuje wietnamskie Ministerstwo Zdrowia, wspiera ją United States

Agency for International Development (USAID – Amerykańska Agencja Rozwoju Międzynarodowego). W dziedzinie farmacji wyraźnie widoczna jest współpraca uczelni amerykańskich z wietnamskimi, co doskonale wpływa na programy studiów i poziom nauczania, a w efekcie także na standardy pracy absolwentów tej specjalności. Apogeum współpracy naukowej i dydaktycznej przypadło na przełom tysiącleci, a jej efektem są długofalowe programy zapoczątkowane w minionej dekadzie. W 2005 roku sześć wiodących wietnamskich uniwersytetów farmaceutycznych oraz trzy uniwersytety amerykańskie podpisały umowę o prowadzeniu wspólnego programu pod hasłem „VN/US Partners in Pharmacy Initiative”.

Chociaż korzenie zjawiska przyswajania zachodnich wzorców liczą już kilkadziesiąt lat, praktyka jest znacznie krótsza. Trzeba bowiem pamiętać, że chociaż zakończenie wojen w Indochinach miało miejsce w połowie lat 70. XX wieku, za początek pokojowej ery można uznać dopiero rok 1995, kiedy Wietnam oficjalnie unormował stosunki nie tylko z USA i Rosją, ale również z Chinami. Imponujące jest więc tempo przemian, jakie mają miejsce w Wietnamie, a które sprawiają, że państwo znad Mekongu i Rzeki Czerwonej jest obecnie najbardziej dynamicznie rozwijającym się gospodarczo krajem Azji Południowo-Wschodniej.

GPP 2008-2011

Skrót angielskiego terminu Good Pharmacy Practice oznacza ukierunkowanie funkcjonowania aptek na klienta, maksymalizowanie jego bezpieczeństwa i komfortu. W praktyce oznacza cierpliwe i wyczerpujące informowanie pacjentów o możliwościach i skutkach stosowania leków oraz stały, aktywny udział aptek w akcjach służących prewencji i podnoszeniu świadomości zdrowotnej społeczeństwa. W Wietnamie, podobnie zresztą jak w wielu innych krajach świata, pacjenci rozpoczynają częstokroć leczenie od wizyty w aptece.

Właśnie tam szukają porady i pomocy w momencie pojawienia się jakichkolwiek dolegliwości. Starają się w ten sposób obniżyć koszty i skrócić okres leczenia, zwłaszcza ludzie pozbawieni ubezpieczenia i uzyskujący bardzo niskie dochody, a Wietnam mimo sukcesów gospodarczych zalicza się do grupy najbiedniejszych krajów świata. Sytuacja taka wymaga od farmaceuty nie tylko wiedzy związanej z wykonywanym zawodem, ale również swoistego, nacechowanego empatią psychologicznego podejścia do klienta.

W ramach podnoszenia kwalifikacji personel aptek poddawany jest różnorodnym szkoleniom. Do kluczowych należy trening na potrzeby prewencji i walki z AIDS – aptekarze pracujący w placówkach szpitalnych są zobligowani do jego odbycia.

W prowincji Thanh Hoa przeprowadzono szkolenia dotyczące poradnictwa i konsultacji aptekarskich związanych ze świadomym macierzyństwem. Podobnie szkolono farmaceutów w związku z zagrożeniem grypą. W 2008 roku rozpoczęto treningi dla farmaceutów z zakresu pospolitych chorób, antykoncepcji, stosowania antybiotyków, gorączki i kaszlu, a także umiejętności porozumiewania się z klientami. Tego typu akcje mają wsparcie naukowe wietnamskich uczelni. Jest ono w dużej mierze efektem współpracy uczelni krajowych z zagranicznymi, głównie amerykańskimi.

Certyfikaty GPP wprowadzono w Wietnamie w 2008 roku, na początek w największym mieście kraju. Dość szybko certyfikaty uzyskało około 41% placówek aptecznych, w tym wszystkie 94 szpitalne. Aglomeracja Ho Chi Minh jest nie tylko najludniejszym miastem, ale również wizytówką i wzorem dla całego kraju.

Przyciąga turystów i biznesmenów, krajową i zagraniczną elitę. O znaczeniu, jakie przywiązuje się tam do podnoszenia poziomu funkcjonowania wszelkich placówek medycznych, świadczy twarda wypowiedź wiceministra zdrowia z 6 stycznia 2011 roku. Cao Minh Luang zagroził aptekom bez certyfikatu w Ho Chi Minh pozbawieniem licencji. Zgodnie z ultimatum władz, farmaceuci mają czas do końca bieżącego roku. Ponieważ jednak wcześniejszy termin uzyskania certyfikatów minął z początkiem bieżącego roku, te, które ich nie uzyskają w ciągu najbliższego kwartału, zostaną czasowo pozbawione prawa sprzedaży leków na recepty.

50 lat mozołu, 15 lat modernizacji

Wspomniany skok tygrysa dokonany w dziedzinie ochrony zdrowia obrazują fakty. W momencie uzyskania niepodległości, w 1945 roku, w kraju działało zaledwie 47 szpitali o łącznej liczbie 3 tysięcy łóżek. Jeden lekarz przypadał na 180 tysięcy osób! Średnia długość życia Wietnamczyków wynosiła wówczas 34 lata. W 1979 roku było już 713 szpitali z blisko 206 tysiącami łóżek. Ponadto 10 tysiącami łóżek dysponowały kliniki położnicze i wiejskie stacje zdrowia. Zmieniła się diametralnie liczba lekarzy w stosunku do potencjalnych pacjentów – jeden lekarz przypadał już na tysiąc mieszkańców, zaś średnia długość życia wzrosła do 63 lat.

W połowie lat 80. XX wieku zaczął się konsolidować jednolity system ochrony zdrowia, a liczba wykwalifikowanego personelu medycznego zwiększyła się do 240 tysięcy osób.
Dane z okresu, w którym Wietnam targany wojnami i konfliktami wewnętrznymi był podzielony na Północny i Południowy (1945-
-1976), są siłą rzeczy fragmentaryczne i mało wiarygodne, a przez komentarze i oficjalne oświadczenia przebija ideologia. Jeszcze w 1970 roku władze w Hanoi podkreślały z dumą, że socjalistyczne społeczeństwo Wietnamu Północnego jest zdrowsze niż Południowego „ze względu na umiarkowany tryb życia ludności i kadr”.

Jednak kilka lat po zakończeniu wojny wietnamskiej, po proklamacji Socjalistycznej Republiki Wietnamu, w okresie normalizacji stosunków ze światem, przyznały, że częstość występowania chorób społecznych „wzrosła znacząco” od 1976 roku, zwłaszcza w dużych miastach. W 1984 roku minister zdrowia publicznego Dan Hoi Xuan przyznał też, że kraj cierpi na niedobór kadr i leków, a niedoskonały publiczny system ochrony zdrowia skutkuje rozprzestrzenianiem się prywatnych usług zdrowotnych oraz że istnieje silny czarny rynek leków. Wciąż jednak utrzymywano, że tradycyjna medycyna uzupełnia braki. W dziedzinie nauk medycznych wiodącą rolę pełnił Instytut Medycyny Ludowej w Hanoi, prowadzący badania starożytnej teorii i praktyki, akupunktury i masażu traktowanych jako integralna część programów leczenia.

Oficjalne źródła utrzymywały, że tradycyjna wietnamska medycyna przysłużyła się nowym metodom terapeutycznym, wprowadzając do nich leki ziołowe i akupunkturę, zaś uprawa roślin leczniczych i produkcja pochodzących z nich narkotyków przyczynia się do przezwyciężania stałego niedoboru zachodnich leków. Niektórym z tradycyjnych medykamentów przypisywano najwyższą skuteczność w leczeniu powszechnych schorzeń – biegunki, stanów zapalnych stawów i błony śluzowej żołądka, wrzodów żołądka, chorób serca, grypy i nadciśnienia.

W 1985 roku wietnamska prasa podpierała jeszcze ideologiczne hasła danymi statystycznymi, z których wynikało, że dzięki tradycyjnym preparatom zaspokajane jest
50-70% całkowitego zapotrzebowania na leki. Jednak w tym samym roku wietnamski rząd przyznał, że wysiłki na rzecz rozwoju narodowych nauk medycznych, integrujących tradycyjne i nowoczesne metody leczenia nie były systematyczne, a prowadzące je jednostki naukowe nie mogą poszczycić się znaczniejszymi osiągnięciami. Sytuacja stała się bodźcem dla rozwoju szkolnictwa opartego na wzorcach zachodnich. Przyspieszyła otwarcie się całego kraju na standardy zachodniej medycyny i farmacji.

Warunki uzyskania pozwolenia na prowadzenie apteki są zróżnicowane. Aby otworzyć własną aptekę w mieście, absolwentowi farmacji niezbędne jest ukończenie pięcioletniego stażu, do prowadzenia apteki na wsi wystarczy staż dwuletni. Licencję na prowadzenie punktu lub kiosku może otrzymać również technik farmaceutyczny, o ile wykaże się udokumentowaną dwuletnią praktyką. Na razie tworzenie sieci aptek ani punktów sprzedaży leków nie jest w świetle prawa dopuszczalne.

W dekadzie reform gospodarczych konsumpcja leków wzrosła 7-krotnie. Nic więc dziwnego, że połowa lat 90. przyniosła prawne regulacje dotyczące sprzedaży leków na recepty (co ciekawe, na obejmującej je liście znajduje się tylko 8 antybiotyków), dozowania i racjonalnego wykorzystania preparatów leczniczych.

„Farmacja i Ja” kwiecień 2011