Ekologia dla każdego

Nie trzeba przyłączać się czynnie do obrońców Doliny Rospudy ani rezygnować z używania środków czystości, by na co dzień żyć ekologicznie. Na początek wystarczy zgasić zbędnie zapalone światła, posegregować śmieci, nie używać foliowych torebek, zakręcić kran podczas mycia zębów i chwilę zastanowić się nad tym, co wkłada się do koszyka w sklepie. To drobiazgi, ale właśnie one budują ekologiczną świadomość. Świadomość, która sprowadza się do prostej zależności: zdrowe środowisko to zdrowsi ludzie.

Mówienie o ekologii zawsze ma w sobie coś z patosu i egzaltacji. Padają bowiem wielkie słowa i szumne deklaracje: „zachowajmy ziemię dla przyszłych pokoleń", „ratujmy świat przed ekologiczną zagładą", „nie dopuśćmy do zniszczenia naszej planety". Górnolotne, a przez to dla części z nas zupełnie nieprzekonujące.

Dlatego warto ekologię sprowadzić na poziom najniższy, podstawowy, dostępny dla wszystkich, gdzie altruizm miesza się z czystym egoizmem i na odwrót. Czyniąc dobrze dla innych, czynisz dobrze dla siebie. I a rebours - zachowania dobre dla ciebie przekładają się na dobro ogółu. Ekologia sprowadzona do egoizmu jest najlepsza, bo bliska.

Bądźmy jednak czujni. Słowo „ekologiczny" potrafi być nadużywane i dość sprytnie wykorzystywane. Ekologiczny w potocznym odbiorze to naturalny, więc lepszy, bezpieczniejszy, zdrowszy. Trzeba więc wiedzieć, że czasem napis „eko" ma tylko zwiększyć sprzedaż określonych produktów, wypromować określone usługi.

Czy kupujesz to, co „eko"?

Produkty ekologiczne, czyli wykonane ze szczególną troską o środowisko, wyróżnione są spośród wszystkich innych tej samej kategorii specjalnymi ekoznakami (patrz ramka obok). Wybierając ekoznakowane produkty możemy mieć nadzieję, że producent widząc, że przyjazne dla środowiska towary sprzedają się lepiej, w dalszym ciągu będzie doskonalił technologię produkcji, aby sprzedać więcej swoich produktów i być lepszym od konkurencji.

Co oznaczają ekosymbole umieszczone na opakowaniach? Zielony znak recyklingu oznacza, że opakowanie jest wyprodukowane z surowców wtórnych, np. makulatury. Napis „Bezpieczny dla ozonu" (Ozon Friendly) informuje nas, że produkt nie zawiera freonu, gazu, który niszczy ziemską powłokę ozonową. Sformułowanie „Energy Star" jest sygnałem, że produkt zużywa mniejszą ilość energii. Z kolei słowo „Faitrade" oznacza „sprawiedliwy handel" i jest informacją, że przy wytwarzaniu tego produktu nie pracowały dzieci, ale dorośli, którzy za pracę otrzymali zapłatę.

Nieco bardziej skomplikowana jest sprawa z ekologiczną żywnością (patrz s. 46) i ekologicznymi kosmetykami (patrz nasza rozmowa z Kingą Rusin na s. 34). Moda na naturę i ekologię spowodowała bowiem, że wielu producentów chętnie umieszcza na opakowaniach swoich produktów kosmetycznych określenie „eko" - w nadziei, niepłonnej zresztą, że taki towar lepiej się sprzeda. W Polsce nie ma jeszcze prawnej definicji ekokosmetyków. Dlatego pojawiły się firmy przyznające im certyfikaty. Ustalenia tych organizacji mówią, że ekologiczny może być kosmetyk, który ma w swym składzie aż 95% wyciągów z naturalnych surowców, przy czym producent kosmetyków musi ów proces pozyskiwania surowców kontrolować. W przypadku roślin niedozwolone jest korzystanie z dziko rosnących ziół, a konieczny nadzór nad terenami upraw od momentu zasadzenia roślin do produkcji kosmetyków, poprzez ich wzrost, zbiór, transport, przechowywanie. W dalszej kolejności kosmetyk ekologiczny nie może zawierać: surowców z roślin modyfikowanych genetycznie, martwych zwierząt, produktów petrochemicznych, takich jak oleje, silikony i parafiny, syntetycznych środków zapachowych i barwiących. Nie może być też testowany na zwierzętach. Sugerowana jest także rezygnacja z syntetycznych konserwantów.

Ekologia w domu

Dom jest miejscem, gdzie naprawdę łatwo wdrażać w życie wszelkie proekologiczne zachowania. Pomysłów jest bez liku. Gaszenie światła w pomieszczeniach, w których akurat nie przebywamy. Wyłączanie komputera, gdy wiemy, że nie będziemy z niego korzystać przez kilka kolejnych godzin. Zakręcanie kranu z bezsensownie lecącą wodą w czasie mycia zębów. Przykręcenie kaloryferów i obniżenie temperatury w domu o jeden stopień. Wietrzenie mieszkania intensywnie, ale przez kilka minut, a nie przez uchylone okno, ale kilka godzin. Kupienie energooszczędnych sprzętów AGD oraz takich samych żarówek. Zamontowanie drobnostrumieniowej słuchawki prysznicowej. Gotowanie takiej ilości wody w czajniku, jaka akurat jest nam potrzebna. Niewkładanie gorących garnków do lodówki. Włączanie całkowicie wypełnionej pralki. Zapisywanie bądź zadrukowywanie kartek z obu stron. Zastanowienie się, czy koniecznie musimy drukować maile. Powstrzymanie się od brania ze sklepów torebek foliowych i zafundowanie sobie toreb wielorazowego użytku. Zrezygnowanie z kupowania sztućców i naczyń jednorazowego użytku oraz kosmetyków w zbędnych, dodatkowych opakowaniach. Segregowanie śmieci. Oszczędne stosowanie chemii gospodarczej lub... kupowanie tej ekologicznej.

Ekoporządki

Jak ekologicznie prać i myć podłogi? Możemy stosować sposoby naszych babć - używać do czyszczenia zabrudzonych powierzchni sody, soku z cytryny lub octu. Możemy też kupić specjalne produkty do ekoporządków - do prania używać łupin z orzechów Sapindus (powszechnie używane są do prania w Indiach), a do mycia podłóg specjalnych płynów. Ekologiczne środki do czyszczenia kupimy w sklepach z żywnością (tak!) ekologiczną bądź w internecie, np. www.naturo.pl, www.naturalne-piekno.pl.

Powiedzmy sobie szczerze: wszystkie wymienione proekologiczne zachowania sprowadzają się w gruncie rzeczy do korekt rzeczy drobnych, codziennych, a efekt - globalnie - jest ogromny. I to zarówno dla środowiska, jak i dla naszego portfela.

Ekozakupy z ekotorbą

Ekologiczne zakupy polegają przede wszystkim na tym, że w naszych torbach i koszykach znajdzie się to, co nam rzeczywiście jest potrzebne. Słowem: nie kupujemy tego, co stanie się tylko kolejnym przesuwanym z miejsca na miejsce sprzętem w naszym domu lub spowoduje, że któryś z dotychczas nam służących (i jeszcze sprawnych) będzie musiał znaleźć się na wysypisku śmieci. Dotyczy to tak mebli, sprzętu AGD, jak i telefonów komórkowych, ubrań lub płyt. Jeśli już wyrzucamy zbędne rzeczy - róbmy to z głową (patrz ramka). Nienoszone ubrania można oddać potrzebującym (domy dziecka, domy opieki społecznej), albo wyrzucić do porozstawianych na osiedlu pojemników. To nie jest jeszcze polska praktyka, ale w Wielkiej Brytanii i Niemczech życie trampka nie kończy się wraz z przetarciem się podeszwy lub mocnym zabrudzeniem. Zużyte buty sportowe wykorzystywane są do... budowy nawierzchni obiektów sportowych - boisk do gry w piłkę, kortów tenisowych, bieżni.

Ekologiczne zakupy możemy robić codziennie, na małą skalę. Na przykład kupiwszy dziecku sok w małej plastikowej butelce, kolejne dni napełniać ją ponownie sokiem, przelanym z większego opakowania. Możemy powstrzymać się od kupowania pralinek fantazyjnie pakowanych każda oddzielnie, na rzecz takich na wagę. Nie wybierajmy też produktów „na raz", np. pojedynczych kabanosów pakowanych próżniowo.

Warto też pamiętać, że na zakupy nie wybieramy się już z torebką foliową (czas jej rozkładu to kilkaset lat). Od pewnego czasu wszystkie sieci supermarketów, jak i większość osiedlowych sklepików oferują torby wielorazowego użytku. Te ekologiczne powinny być wykonane ze zużytych plandek z samochodów dostawczych, lnianej lub bawełnianej surówki lub jakiegokolwiek innego surowca pochodzenia roślinnego. Zawsze można też powrócić do tradycji chodzenia po zakupy z wiklinowym koszykiem.

Proekologiczne zachowania w domu sprowadzają się do zmiany rzeczy drobnych, ale ich efekt - globalnie - jest ogromny. Zarówno dla środowiska, jak i dla naszego domowego budżetu.

Autor: Karolina Porecka

Recykling dla początkujących

Na naszych osiedlach zauważymy stojące obok siebie pojemniki w sześciu kolorach: żółtym, niebieskim, zielonym (lub białym) oraz czerwonym (lub szarym).

Do pojemnika żółtego wrzucamy plastik (a jeżeli jest napis „plastik i metal" - to zgodnie ze wskazówką także i metal).

• Odpady plastikowe to (przykładowo) butelki po napojach i chemii gospodarczej, kubeczki po jogurtach, torebki foliowe, sztućce jednorazowego użytku, plastikowe elementy wyposażenia domowego.
• Opakowania muszą być czyste (umyte), a butelki przed wrzuceniem zgniecione.
• Do pojemników nie wrzucamy (mimo iż są plastikiem) butelek po olejach i innych tłuszczach, butelek po substancjach żrących oraz płynach do silnika, styropianu, kartonów po mleku i sokach.

Do pojemnika niebieskiego wrzucamy papier

• Jest to miejsce wyrzucania gazet, katalogów, ulotek, zeszytów, książek (o miękkich papierowych okładkach), papieru biurowego, tektury będącej opakowaniem np. przywiezionych mebli, papieru pakowego, pudełek, kartonów po sokach i mleku (tzw. opakowań Tetra-Pak).
• Do pojemnika nie wrzucamy: papieru mokrego lub tłustego, lakierowanego (czyli takiego, w który pakuje się wędlinę lub ser w plasterkach), papieru pokrytego folią, faksów i paragonów (jest to tzw. papier termiczny), waty, ligniny, podpasek, pieluch, tapet.

Do pojemnika zielonego (i białego) wrzucamy szkło. Dlaczego dwa kolory? Do zielonego trafia szkło kolorowe, do białego - przezroczyste. Może się zdarzyć, że obok siebie stoją dwa pojemniki w tych kolorach bądź jeden jest w połowie zielony, w połowie biały i ma dwa otwory do wrzucania odpadów.

• Co jest szkłem? Są nim butelki po napojach i alkoholu lub szklane opakowania po kosmetykach.
• Ale uwaga: szkłem w rozumieniu recyklingu nie są porcelanowe naczynia, potłuczone kryształy, nie jest nim zastawa stołowa, doniczka, wazon, zbita szyba, lustro, szkło od okularów oraz ekran z bardzo starego telewizora.
• Wyrzucane szkło musi też być pozbawione elementów plastikowych i metalowych: zakrętek, kapsli.

Do pojemnika czerwonego (i szarego) wrzucamy metal. I znowu, tak jak w przypadku szkła - czerwony pojemnik jest na odpady aluminiowe, szary - na pozostałe.

• Aluminium to puszki po napojach (zgnieć przed wrzuceniem), opakowania po dezodorantach i odświeżaczach powietrza. Pozostałe odpady metalowe to na przykład drobny złom, metale kolorowe.
• Czego nie wrzucamy, mimo iż jest metalem? Puszek po farbach i lakierach.

Co z elektroniką, której musimy pozbyć się z domu? Zużyty sprzęt elektroniczny (telewizor, lodówka, pralka, kuchenka mikrofalowa, odtwarzacz DVD), jak też żarówki, świetlówki, baterie i akumulatory, przynajmniej teoretycznie, powinny być bezpłatnie przyjęte przez punkty zajmujące się handlem elektroniką, jeżeli dokonujemy zakupu tego samego rodzaju sprzętu (czyli lodówka za lodówkę, a pralka za pralkę). W praktyce sklepy często odmawiają ich przyjęcia, tłumacząc się brakiem miejsca na ich czasowe składowanie. Co możemy zrobić w takiej sytuacji? Przy odrobinie samozaparcia powinniśmy zadzwonić do Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i donieść o nagannym procederze (kontakt: www.gios.pl). Możemy także skontaktować się z ElektroEko (www.elektroeko.pl, bezpłatna infolinia 0 800 000 080), organizacją zajmującą się odzyskiwaniem śmieci elektronicznych.

„Farmacja i ja”, maj 2009