Nie tylko miłość zawraca w głowie

Odkrycie doktora Ménie`re'a przeszło swego czasu prawie bez echa. Na chorobę, nazwaną jego nazwiskiem, nie znano lekarstwa. W XIX wieku była ona raczej wydarzeniem o charakterze medycznej ciekawostki niż zagadnieniem praktycznym.

W 1861 r. Prosper Ménie`re opisał schorzenie charakteryzujące się napadowym pojawianiem się specyficznej triady objawów: gwałtownych zawrotów głowy, szumu lub dzwonienia w uchu i upośledzenia słuchu po dotkniętej chorobą stronie. Nie znał jej dokładnej przyczyny, ale z uwagi na pewne podobieństwa, nazwał chorobę „jaskrą ucha środkowego".

Jak wykazały późniejsze odkrycia, nie pomylił się aż tak bardzo. Nie mógł wiedzieć, że chodzi o ucho wewnętrzne, a nie środkowe, jednak podobnie jak w jaskrze przyczyną objawów był wzrost ciśnienia płynu wypełniającego chory organ - w jaskrze chodzi o komorę przednią oka, w chorobie Ménie`re'a - błędnik błoniasty. Stąd choroba ta jest też nazywana wodniakiem endolimfatycznym błędnika.

Choroba rodzinna

Choroba Ménie`re'a, choć bardzo uciążliwa, jest na szczęście dosyć rzadka - od kilkunastu do kilkudziesięciu przypadków na 100 tysięcy osób w populacji (w zależności od kraju). Dotyka przede wszystkim Europejczyków, nieco częściej kobiety i ujawnia się zwykle w wieku 40-50 lat. Charakterystyczne jest jej rodzinne występowanie, ocenia się, że do 20% najbliższych krewnych osoby cierpiącej na to schorzenie również może na nie zachorować.

Diagnoza nie jest łatwa, często pierwszy atak zawrotów głowy z wymiotami jest mylnie rozpoznawany jako ostre zapalenie błędnika. Ponieważ choroba ma napadowy przebieg, stan chorego poprawia się po kilku dniach leczenia objawowego, utwierdzając lekarza pierwszego kontaktu w diagnozie. Dopiero kolejne ataki mają większą szansę być prawidłowo rozpoznane.

Przyczyny

Sama przyczyna choroby nie jest dokładnie znana, podejrzewa się stany zapalne, zaburzenia naczyniowe albo mikrourazy błędnika. Choroba bywa postępująca i może, choć rzadko, prowadzić do głuchoty, zdarza się jednak i pomyślny przebieg - po pierwszym ataku objawy ustępują i nawroty już się nie pojawiają.

W typowym wypadku po kilku latach stan chorego stabilizuje się i do kolejnych nawrotów już nie dochodzi. Niestety, uszkodzenie słuchu pozostaje trwałe, choć na ogół mniejszego stopnia niż w czasie ataków.

Zawsze przy podejrzeniu choroby Ménie`re'a konieczna jest diagnostyka (laryngologiczna i neurologiczna), która wykluczy inne potencjalnie groźne patologie.

Zalecana terapia

Leczeniem zajmują się zazwyczaj otolaryngolodzy. Ocenia się, że u ponad dwóch trzecich pacjentów udaje się uzyskać poprawę stanu zdrowia.

Podstawą farmakoterapii choroby Ménie`re'a była i jest betahistyna. Ten analog naturalnego mediatora - histaminy - wpływa korzystnie na objawy ostre, ale najprawdopodobniej łagodzi też przebieg choroby. Jednak w terapii istotna jest również zmiana nawyków - unikanie tytoniu, alkoholu i kofeiny - oraz dieta o ograniczonej zawartości chlorku sodu. W razie braku efektów takiej terapii można sięgać po diuretyki, steroidy, leczenie operacyjne, fizjoterapię i psychoterapię, a w ostateczności chemicznie lub chirurgicznie zniszczyć chory błędnik.

Działanie betahistyny

Betahistyna działa dwutorowo - hamująco na receptory H3 i słabo pobudzająco na H1, powodując przez to rozszerzenie naczyń krwionośnych, co poprawia ukrwienie błędnika, oraz hamując histaminozależne neurony w układzie przedsionkowym, co łagodzi zawroty głowy.

Autor: dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i ja”, luty 2009