Sercowe problemy

Choroba wieńcowa to ciągle jedna z najczęstszych chorób cywilizacyjnych. Jednak w leczeniu jej skutków odnotowano w ostatnich dziesięcioleciach ogromny postęp.

Większość strategii leczniczych opiera się na poprawianiu zaburzonego przez chorobę dopływu krwi do mięśnia sercowego. Jest to najskuteczniejsza metoda walki z tragicznym dla niego w skutkach niedotlenieniem przy braku dopływu utlenowanej krwi. Chociaż trudno wpływać bezpośrednio na postępy miażdżycy naczyń wieńcowych, to dzięki metodom kardiologii interwencyjnej można takie zwężone lub zatkane naczynie „odetkać". Jednak trzeba to zrobić szybko, gdyż mięsień sercowy jest na niedotlenienie bardzo wrażliwy i już po kilku minutach zaczyna obumierać. Idealnie, jeśli czas od wystąpienia objawów do interwencji nie przekracza 60 minut. Stąd ważne jest, aby chory szybko trafił do odpowiednio wyposażonego centrum kardiologii interwencyjnej. W Polsce w 2007 r. funkcjonowało 75 takich całodobowych ośrodków. Jednak równolegle rozwija się strategie umożliwiające poprawienie odporności serca na niedotlenienie.

Uspokoić Skołatane serce

Najprostszym sposobem na poprawę odporności jest ograniczenie zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen przez zmniejszenie jego obciążenia. Stąd ofierze zawału podaje się leki przeciwbólowe i uspokajające, tlen oraz każe się leżeć nieruchomo. Wszystko to w celu ograniczenia zużycia tlenu przez serce, a także zapotrzebowania innych organów na tlen. To także ważna część strategii leczenia przewlekłych postaci choroby niedokrwiennej serca. Skoro nie da się łatwo poprawić dowozu tlenu do mięśnia sercowego, należy - poza podawaniem leków rozszerzających naczynia wieńcowe - ograniczyć zapotrzebowanie.

W realizacji tego celu pomaga też cytoprotekcja. Mechanizmy cytoprotekcyjne, czyli chroniące komórkę przed uszkodzeniem, np. właśnie w wyniku niedotlenienia, istnieją naturalnie w organizmie. Leki mogą je wspomagać lub też zmniejszać wpływ pewnych czynników uszkadzających komórkę. Takie działanie ma stosowana w chorobie niedokrwiennej serca trimetazydyna.

Metody ochronne

Metabolizm komórki mięśnia sercowego jest inny niż zwykłego mięśnia szkieletowego. Serce energię do pracy otrzymuje przede wszystkim ze spalania kwasów tłuszczowych - to wydajne energetycznie, ale wymagające tlenu. Metabolizm ten zachodzi w mitochondriach i tam właśnie działa trimetazydyna.

Jest to substancja, która drogą zablokowania enzymu - długołańcuchowej tiolazy 3-ketoacylokoenzymu A - powoduje hamowanie ß-oksydacji kwasów tłuszczowych. Wtórnie wywołuje to nasilenie utleniania glukozy jako źródła energii do pracy mięśnia, co wymaga mniejszych ilości tlenu niż utlenianie kwasów tłuszczowych. W mięśniu niedokrwionym może oznaczać to szansę przeżycia krytycznego niedokrwienia dla większej liczby komórek.

Przestrojenie metabolizmu zmniejsza zapotrzebowanie na tlen i zwiększa odporność komórek na jego niedobór. Nie wyklucza to równoległego stosowania innych metod leczenia - cytoprotekcja może być uzupełnieniem standardowej terapii w ostrych, jak i przewlekłych przypadkach niedomogi wieńcowej.

Więcej tlenu

Lewa komora serca musi zaopatrzyć w utlenowaną krew cały organizm. O ile w spoczynku wystarcza do tego celu przepompowanie ok. 3-5 litrów krwi na minutę, to w czasie wysiłku od 8-9 litrów/minutę u osób niewytrenowanych do 12 litrów/minutę i więcej u sportowców. Odpowiednio wzrasta również zapotrzebowanie samego serca na tlen.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

„Farmacja i ja”, luty 2009