Żeby w głowie nie zawróciło

Niemal każdy od czasu do czasu doświadcza uczucia „wirowania" świata dookoła. Zazwyczaj jest to doznanie nieprzyjemne i robimy wszystko, by jak najszybciej ustało. Czy to objaw choroby?

Zawroty głowy to jedna z częstszych przyczyn wizyt dorosłych u lekarza, ale niekoniecznie patologia. Nie dziwimy się zawrotom po zabawie na karuzeli, ale bywają takie, których nie potrafimy wytłumaczyć i których nie powinniśmy lekceważyć.

Kiedy świat wiruje

Zawroty głowy spowodowane są, skrótowo mówiąc, nieprawidłowym funkcjonowaniem układu równowagi. W normalnych warunkach równowaga jest kontrolowana przez mózg na podstawie sygnałów z oka, nerwów czuciowych (zwłaszcza czucia głębokiego), a przede wszystkim z błędnika. Jeśli informacje płynące z tych obwodów do mózgu są niespójne lub nieprawidłowe, albo sam mózg, jako ośrodek ich przetwarzania, funkcjonuje nieprawidłowo, to odczuwamy zawroty głowy. W ten sposób określane bywają też stany, które nie mają z nimi nic wspólnego, np. omdlenia i zasłabnięcia. Dlatego rozpoczęcie terapii wymaga postawienia właściwej diagnozy.

Zaburzenia układu równowagi mogą dotyczyć jego tzw. obwodowej części, czyli błędnika lub nerwu przedsionkowego albo części ośrodkowej, czyli ośrodków mózgowia odpowiedzialnych za analizę i przetwarzanie sygnałów z błędnika. Tymi pierwszymi zaburzeniami zajmują się głównie laryngolodzy, drugimi zaś neurolodzy. Lekarz z doświadczeniem jest w stanie stosunkowo szybko określić, z którym typem zawrotów głowy ma do czynienia, a zatem i odpowiednio pokierować dalszym leczeniem pacjenta.

Właściwa diagnoza

Diagnostyka zawrotów obejmuje zwykle wiele specjalistycznych badań z zakresu otolaryngologii i neurologii. Często wykonuje się także diagnostykę obrazową (CT, MRT), aby nie przeoczyć potencjalnie groźnych procesów chorobowych wewnątrz czaszki. Nie należy zatem wpadać w panikę, gdy lekarz zaproponuje takie badanie. Rozbudowana diagnostyka specjalistyczna jest bowiem konieczna, aby zawroty głowy mogły być leczone prawidłowo. Oczywiście, jeśli pacjent bardzo cierpi z ich powodu, można jeszcze na wstępnym etapie zastosować leczenie objawowe. Leki najczęściej w tym celu stosowane to neuroleptyki, anksjolityki i leki przeciwhistaminowe I generacji. Niestety, działają ogólnie depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, wywołując m.in. nasiloną senność i uniemożliwiając normalne funkcjonowanie. Dlatego nie nadają się do długotrwałej terapii.

Sposoby leczenia

Często zaburzenia funkcjonowania błędnika mają tło naczyniowe, rozumiane jako niewydolność mikrokrążenia ucha wewnętrznego. Zastosowanie znajdują wówczas leki poprawiające krążenie mózgowe przez rozkurcz naczyń, takie jak: cynaryzyna, pentoksyfilina oraz nicergolina, a przede wszystkim betahistyna będącą analogiem naturalnego wazodylatatora - histaminy. Ten ostatni lek początkowo stosowany był w jednej tylko jednostce chorobowej związanej z zawrotami głowy, chorobie Meniere'a, obecnie zaś znacznie szerzej. W leczeniu zaburzeń naczyniopochodnych stosuje się też leki przeciwagregacyjne, a wspomagająco również cytoprotekcyjne - piracetam lub trimetazydynę. Czasami, choć rzadko, koniecznie bywa leczenie operacyjne.

Warto przeczytać: Przewodnik Lekarza 2000, 8, 81-86.

dr n. med. Grzegorz Górniewski

Kiedy szukać pomocy lekarskiej?

Zawroty głowy bez wyraźnej przyczyny, o dużym nasileniu lub nawracające, wymagają dalszej diagnostyki. Kontakt z lekarzem należy podjąć niezwłocznie, jeśli zawroty głowy wystąpiły:

• po urazie głowy;
• wraz z silnym lub nietypowym bólem głowy;
• wraz z gorączką;
• towarzyszą im sztywność karku, zaburzenia widzenia, słuchu lub mowy;
• wraz z osłabieniem siły i/lub czucia jednej lub więcej kończyn, utratą przytomności, trudnościami w staniu i chodzeniu;
• jednocześnie z bólem w klatce piersiowej i/lub zaburzeniami rytmu serca.

„Farmacja i ja”, styczeń 2009