Ból zmniejsza zarówno ilość, jak i jakość snu

Ból kręgosłupa to jeden z najczęstszych rodzajów bólu przewlekłego. Schorzenie jest plagą w uprzemysłowionych społeczeństwach. Osoby uskarżające się na tę dolegliwość jednocześnie mają kłopoty ze snem.

Około dwóch trzecich pacjentów uskarżających się na przewlekły ból kręgosłupa cierpi na zaburzenia snu. Z kolei zakłócenia snu zaostrzają odczucie bólu. Tworzy się zatem błędne koło (3B), w którym ból kręgosłupa przerywa sen, a problemy ze snem sprawiają, że ból staje się jeszcze trudniejszy do zniesienia i... pacjent popada w pułapkę bezsenności.

Bezsenne noce

Pacjenci z przewlekłym bólem kręgosłupa skarżą się, że jeśli nawet uda im się w końcu zasnąć, to z powodu silnego bólu, związanego ze zmianą położenia ciała, często się w nocy budzą. Tak więc ból zaburza prawidłowe fazy ich snu. Pacjenci nie doświadczają snu głębokiego, są nadmiernie pobudzeni, więc jakość ich snu jest niezadowalająca. Noc nie przynosi im wypoczynku i następnego dnia nie są odpowiednio zregenerowani – wręcz przeciwnie, odczuwają pogorszenie nastroju, zmęczenie, mają gorsze samopopoczucie, a ból się wzmaga.

Chorzy na bezsenność uskarżają się na zaburzenia koncentracji i pamięci, a także trudności w wykonywaniu codziennych zadań. Bezsenność przewlekła wiąże się zatem z obniżeniem jakości życia. Obawa przed konsekwencjami bezsenności – niemożnością sprostania codziennym obowiązkom – wyzwala także znaczny stres.

Leczenie od podstaw

Zaburzenia snu nie należy leczyć odrębnie, bez uwzględnienia właściwego leczenia przewlekłego bólu, np. kręgosłupa, bo to on jest istotną przyczyną problemów ze snem. Behawioralne (bodziec – reakcja) podejście może skutecznie pomóc poprawić jakość snu, ale tylko wówczas, gdy metoda jest stosowana w sposób nieprzerwany. Takie metody leczenia bezsenności należy podejmować jako pierwsze, ponieważ są one bezpieczne i nie wywołują negatywnych skutków ubocznych. Jeśli jednak nie przynoszą efektów, należy skonsultować się z lekarzem, który zaordynuje lek jako środek wspomagający.

Trudności z zasypianiem

Aby przygotować się do snu, należy się wyciszyć. Wyeliminować wszelkie bodźce: wyłączyć światło, radio, telewizję. Jednak, paradoksalnie, dla cierpiących na przewlekłe bóle kręgosłupa „wyciszenie” otoczenia może spowodować problemy, ponieważ w takiej sytuacji jedyny bodziec, jaki dociera do ich mózgu, to... ból. Pacjenci często potwierdzają, że z bólem kręgosłupa lepiej sobie radzą w ciągu dnia, bo zajmują się wykonywaniem zadań, które odwracają ich uwagę od bólu. Wieczorem zaś ból nie daje o sobie zapomnieć, oni nie mogą zasnąć i sytuacja staje się stresująca – rozpoczyna się proces tzw. błędnego koła bólu i bezsenności, który należy jak najszybciej przerwać.

Na dobry sen

Tak jak dobre praktyki utrzymują w dobrym stanie zęby i dziąsła, tak higiena snu poprawia jego jakość. Na czym polega? Na rytuałach, np. takich, które przygotują do zaśnięcia. Może być to ciepła kąpiel, lekkie przekąski, słuchanie ulubionej muzyki lub czytanie. Także wstawanie powinno być rytuałem – co rano o tej samej porze, nawet jeśli pacjent miał trudności z zaśnięciem lub budził się często w nocy. Jeśli to możliwe, również w ciągu dnia należy się starać utrzymać rutynowe zajęcia i nie ucinać sobie drzemki. To wszystko jest bardzo ważne, aby stworzyć spójny wzorzec snu siedem dni w tygodniu. Istotne w higienie snu jest także unikanie środków pobudzających, które mogą powodować bezsenność: kofeiny, alkoholu i nikotyny przed snem, ponieważ zakłócają głęboką fazę snu. Niepożądane są także energiczne ćwiczenia wykonywane 4–6 godzin przed snem. Natomiast ćwiczenia rozluźniające, np. joga, ułatwią spokojne zasypianie. Oczywiście odpowiednie regularne ćwiczenia są  pomocne przy chronicznym bólu kręgosłupa.

Na dobry sen

Na jakość i ilość snu wpływa także to, na czym śpimy i w jakich warunkach. Łóżko powinno być wygodne, materac i poduszki dobrane do kręgosłupa, w pokoju nie powinno być zbyt gorąco ani za zimno, a także zbyt jasno. Dźwięki, które mogą wybudzić, powinny zostać wyeliminowane.

Higiena snu (wg Hauri, 1991)

• Krócej leż w łóżku
• Nigdy nie staraj się spać
• Usuń zegary z sypialni
• Ćwiczenia fizyczne uprawiaj późnym popołudniem lub wczesnym wieczorem
• Unikaj kawy, alkoholu i nikotyny
• Regularnie kładź się i wstawaj z łóżka
• Zjedz lekki posiłek przed pójściem do łóżka (np. szklanka ciepłego mleka, kanapka z serem)
• Kontroluj drzemki w ciągu dnia
• Stosuj rozważnie leki nasenne

dr n. med. Michał Skalski

„Farmacja i Ja”, styczeń 2010