Skutki przeczekiwania bólu w pracy

Ból może utrudniać pracę

Ból zmniejsza zarówno ilość, jak i jakość snu

Ból kręgosłupa to jeden z najczęstszych rodzajów bólu przewlekłego. Schorzenie jest plagą w uprzemysłowionych społeczeństwach. Osoby uskarżające...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Ibuprofen - skuteczna broń na bolesne miesiączki

Co dziesiąta kobieta odczuwa bardzo silnie bóle miesiączkowe,  co uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie. Dolegliwości  związane z miesiączką...

Ból wywołuje zaburzenia koncentracji, trudności w logicznym myśleniu. Powoduje ogólne zniechęcenie i obniżenie zdolności intelektualnych. Dolegliwości bólowe mogą obniżać wydajność w pracy nawet do 80%.

Ból nierozerwalnie wiąże się ze stresem (mobilizacją organizmu do walki lub ucieczki) – następuje mechanizm błędnego koła: ból powoduje wzrost poziomu napięcia i niepokoju, co z kolei nasila dolegliwość. Wysoki poziom stresu i towarzyszące mu  dolegliwości bólowe niosą poważne zagrożenia. Gdy odczuwamy ból, przestajemy być uważni, a wówczas łatwo o pomyłkę i nieszczęśliwy wypadek. Nadmierny poziom stresu i bólu zawęża świadomość, zaburza koncentrację uwagi, obniża pojemność pamięci bezpośredniej, zakłóca procesy pamięci trwałej na etapie odtwarzania. To oznacza, że możemy mieć czasem kłopoty nawet z przypomnieniem sobie prostych informacji, np. czyjegoś nazwiska. Ale to nie wszystkie konsekwencje dokuczliwego bólu dla procesów poznawczych; należy jeszcze dodać, że ból skutecznie zakłóca takie procesy myślenia jak analiza i synteza oraz myślenie konstruktywne i abstrakcyjne.

Wpływ bólu na procesy poznawcze

U pracowników, których zawód wymaga podejmowania szybkich decyzji (np. kierowcy, piloci, lekarze), ból może skutecznie opóźniać czas reakcji. W eksperymencie behawioralnym opartym na pomyśle badacza Stanleya Milgrama polecono 10 uczestnikom wpisywać w wyskakujące na ekranie komputera okienka cyfry od 0 do 9, w taki sposób, by cyfry parzyste wpisywać w zielone okienka, a nieparzyste – w czerwone. Na ekranie co sekunda pojawiała się cyfra parzysta i nieparzysta. Przeciętny wynik wynosił 90 prawidłowych wskazań po 3 minutach. Gdy ochotnikom wprowadzono bodziec bólowy (uderzenie prądem niskonapięciowym), skuteczność wskazań zmniejszyła się o 37%! W trzeciej fazie eksperymentu tylko zapowiedziano działanie bodźca bólowego i wyniki były jeszcze gorsze, ponieważ oczekiwanie na wystąpienie bólu (tzw. priocepcja lękowa) skutecznie obniża koncentrację uwagi i dezorganizuje myślenie.
W innych eksperymentach dowiedziono istnienia jeszcze innego, charakterystycznego zjawiska, tzw. pamięci emocjonalnej bólu, w którą zaangażowane są głębokie struktury mózgu. Może działać ona niezależnie od naszych intencji, przechowywać ślady pamięciowe doznanych urazów i wpływać na zachowanie długo po tym, gdy bodziec bólowy przestał działać. Nasze ciało pamięta ból nawet z okresu dzieciństwa, gdy tzw. pamięć trwała mogła być niewykształcona.

Przeczekiwać ból czy nie

Gdy odczuwamy ból, to na głębszym poziomie emocjonalnym pragnienie bycia odpowiedzialnym, wydajnym pracownikiem jest stale konfrontowane z poczuciem obniżonej samooceny (ból wpływa bowiem na obniżenie poczucia własnej wartości), a wówczas łatwo o utratę samokontroli i uwolnienie emocji z gatunku wojowniczych. Taka sytuacja zmienia pożądaną postawę współpracy w potrzebę rywalizacji i nie sprzyja pracy zespołowej.

Praktyką jest również ukrywanie bólu przed otoczeniem, co w konsekwencji paradoksalnie wzmaga go i nasila. Najprościej jest sięgnąć po środki uśmierzające ból, gdyż w głębi duszy jesteśmy epikurejczykami i nie lubimy cierpieć. Wielu z nas ma również doświadczenia z przeczekiwaniem bólu, który nie zmniejszał się, lecz wzmagał. Ale przed użyciem leku powstrzymuje nas jednak obawa o skutki uboczne leków oraz lęk przed uzależnieniem się, gdy sięga się po nie zbyt często i bez właściwej kontroli. Istotą problemu jest to, jak radzić sobie z bólem, by nie cierpieć i jednocześnie się nie uzależnić. Producenci leków przeciwbólowych dokładają starań, by rzetelnie informować pacjentów o dopuszczalnych dawkach i sposobie podawania leków. Pytanie, czy dość uważnie czytamy ulotki, w których są informacje nt. wskazań, dawkowania oraz wiele innych danych?

Kluczową więc sprawą jest odpowiedzialność, która powinna przekładać się na świadomą decyzję i wybór każdej osoby, czy i po jaki lek przeciwbólowy sięgnąć. Psychologiczne następstwa przeczekiwanego bólu wiążą się nie tylko z cierpieniem fizycznym, ale także z dyskomfortem psychicznym, a to bywa gorsze niż sam ból.

Ewa Ławicka-Szczęchpsycholog kliniczny, specjalista

"Farmacja i Ja", październik 2010