W błędnym kole

Ból i bezsenność to dość częste połączenie. Dlatego walcząc z bólem, równocześnie powinniśmy przeciwdziałać zaburzeniom snu.

W edług Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu (ICSD-2, 2005) bezsennością nazywa się trudności w zaśnięciu i utrzymaniu ciągłości snu, zbyt wczesne przebudzenie lub sen, który jest przewlekle nieregenerujący lub złej jakości. Wszystkie te zaburzenia występują pomimo stworzenia dobrych warunków do spania. Ich następstwem jest gorsze funkcjonowanie w ciągu dnia, m.in.: złe samopoczucie, zaburzenia koncentracji, skłonność do błędów w pracy lub podczas prowadzenia samochodu, dolegliwości gastryczne oraz bóle głowy.

Pod lupą analityków

Ból dotyczy ok. 90% społeczeństwa, przy czym skala problemu rośnie wraz z rozwojem cywilizacji. W ostatnich latach przeprowadzono w Polsce kilka badań epidemiologicznych, które sprawdzały występowanie bólu i bezsenności w zdrowej, dorosłej populacji. W badaniach (Pentor, 2002) oceniano występowanie bólu i bezsenności na losowo wybranej grupie 930 osób powyżej 18. r.ż., spośród których 800 przyjmowało leki przeciwbólowe w ciągu minionych 6 miesięcy. Objawy bezsenności zgłaszało 18% badanych osób. Najczęstszą przyczyną zaburzeń snu wśród nich był nadmiar stresu w codziennym życiu (55%), a potem ból występujący w ciągu nocy (38%). Spośród różnych typów bólu, najczęściej wskazywano ból głowy. Wymieniano również bóle kości i stawów, a także reumatyczne, mięśni, kręgosłupa i korzonków, kończyn i pleców, zębów oraz takie, które wiązały się z przeziębieniem i grypą. Ponadto kobiety wskazywały na migrenę i bóle menstruacyjne.

W ostatnio przeprowadzonym badaniu (SMG/KRC, luty 2008) na reprezentatywnej próbie osób powyżej 30. r.ż. występowanie różnych problemów ze snem zgłaszało 42% badanych. Pytani o przyczynę problemów ze snem ankietowani na pierwszym miejscu wymienili problemy życiowe lub stres (50%), ale na kolejnych znajdowały się dolegliwości bólowe (36%) i problemy zdrowotne związane z chorobami układu krążenia (33%).

Dynamika bólu

Można więc wyciągnąć wniosek, że dolegliwości bólowe stanowią - obok stresu - jedną z ważniejszych przyczyn kłopotów ze snem. Trudno jednak wskazać jeden rodzaj bólu typowy dla godzin nocnych albo wieczornych i wyselekcjonować ten wywołujący bezsenność. Wydaje się, że problemem jest subiektywne odczuwanie bólu - bez względu na umiejscowienie nasila się on z powodu bezsenności, narastającego zmęczenia oraz irytacji.

Warto wiedzieć, że ból ma swoją dynamikę okołodobową - zazwyczaj najsilniej jest odczuwany wcześnie rano i wieczorem (patrz ilustracja). Wtedy najczęściej występuje ból: głowy (spowodowany stresem, złym trybem życia), kręgosłupa (siedzący tryb życia, dźwiganie), kostno-stawowy (brak aktywności ruchowej), mięśni i karku (stres).

W przypadku występowania bólu i bezsenności mamy do czynienia z syndromem 3B - błędnym kołem bólu i bezsenności, czyli sytuacją, w której obie dolegliwości wzajemnie się napędzają. Zależności te omówię w kolejnym odcinku.

Dolegliwości bólowe i bezsenność wzajemnie się napędzają, wywołując syndrom 3B, czyli błędne koło bólu i bezsenności.

Dr n. med. Michał Skalski,

kierownik Poradni Leczenia Zaburzeń Snu w Warszawie

„Farmacja i ja”, październik 2009