Zdiagnozuj i pokonaj bezsenność

Ibuprofen - skuteczna broń na bolesne miesiączki

Co dziesiąta kobieta odczuwa bardzo silnie bóle miesiączkowe,  co uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie. Dolegliwości  związane z miesiączką...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Skutki przeczekiwania bólu w pracy

Ból wywołuje zaburzenia koncentracji, trudności w logicznym myśleniu. Powoduje ogólne zniechęcenie i obniżenie zdolności intelektualnych....

W przypadku bezsenności wywołanej dolegliwościami bólowymi należy leczyć zarówno ból, jak i bezsenność. Dlatego warto sięgnąć po leki, które jednocześnie łagodzą ból i ułatwiają zasypianie.

Rola lekarza pierwszego kontaktu w rozpoznawaniu rodzaju bólu i bezsenności jest bardzo istotna. Ważna jest bowiem szybkość reagowania oraz wiedza, jak postąpić na danym etapie rozwoju choroby. W zalecaniu kuracji pomocne są leki, które działają jednocześnie przeciwbólowo i nasennie. Im szybciej rozpoczniemy leczenie, tym większa szansa na zahamowanie czynników utrwalających bezsenność.

Poszukaj przyczyny

We wczesnych etapach rozwoju bezsenności (czyli w czasie 2-3 pierwszych miesięcy od jej wystąpienia) najważniejsze jest ustalenie, czy bezsenność jest pierwotna, czy wtórna (zależna od innych chorób somatycznych lub psychicznych). Jeśli w tym czasie znajdziemy i wyeliminujemy przyczynę bezsenności, można liczyć na szybką normalizację snu. Warto przy tym pamiętać, że przyczyny bezsenności, czyli czynniki wyzwalające, mogą mieć złożony charakter: ból może wpływać na przebieg snu bezpośrednio (spłycenie snu, częste wybudzenia) lub pośrednio (napięcie, lęk, depresje, które dopiero oddziałują na sen – problemy z zasypianiem, wczesne wybudzanie się). U pacjentów z chorobami reumatycznymi często występuje inne zaburzenie snu – zespół niespokojnych nóg i okresowe ruchy kończyn. Zaburzenia oddychania z kolei spłycają sen, co prowadzi do nadmiernej ospałości i zmęczenia.

Leczenie farmakologiczne

Najpowszechniej rozumiane leczenie farmakologiczne bezsenności polega głównie na podawaniu agonistów receptora benzodiazepinowego. Obecnie jako leki nasenne podaje się doraźnie, 2-3 razy w tygodniu, tylko leki nowej generacji. W ostatnich latach coraz powszechniej stosuje się w leczeniu bezsenności małe dawki niektórych leków przeciwdepresyjnych. Pewną alternatywą farmakologiczną są środki regulujące rytm okołodobowy, czyli naprawiające zegar biologiczny odpowiadający za prawidłowy rytm snu i czuwania. Dodatkowo eliminują one czynniki wyzwalające (ból).

Terapia poznawczo-behawioralna

O ile we wczesnym etapie leczenia bezsenności podstawową rolę odgrywa leczenie przyczynowe doraźnie wspomagane lekami nasennymi, o tyle w bezsenności przewlekłej niezastąpiona jest terapia poznawczo-behawioralna. Tylko ta forma leczenia wpływa na czynniki utrwalające bezsenność: lęk przed bezsennością, nieprawidłowe zachowania okołosenne, nieprzestrzeganie zasad higieny snu, nierealistyczne oczekiwania wobec snu.

Najskuteczniejszymi technikami leczenia bezsenności przewlekłej są ograniczenie snu i kontrola impulsów (zob. ramki). Niezależnie od rodzaju stosowanej metody terapeutycznej jej głównym celem jest ponowne „nauczenie” pacjenta spania.

Kontrola impulsów*

• kładź się do łóżka tylko wtedy, gdy czujesz się śpiąca;
• w łóżku nie jedz, nie oglądaj TV, nie czytaj;
• jeśli nie możesz zasnąć, nie leż w łóżku dłużej niż 10-15 min, raczej wstań i przejdź do innego pokoju, dopóki nie poczujesz się senna – powtarzaj to do skutku;
• wstawaj rano o stałej porze, niezależnie od tego, ile godzin przespałaś w nocy – tak ustalisz stały rytm snu;
• nie śpij w ciągu dnia.

* ŹRÓDŁO: Bootzin, 1972, 1977.

Ograniczanie snu*

Na podstawie własnego „dzienniczka snu” pacjent dopasowuje czas spędzany w łóżku do subiektywnej długości snu. Wstaje z łóżka, gdy się przebudzi; odpowiednio wylicza, kiedy ma położyć się spać. Pacjent powinien spać tylko w wyznaczonych porach. Wyznaczanie czasu „do spania” przeprowadza się na podstawie subiektywnego wskaźnika snu (czas snu podzielić przez czas spędzony w łóżku i pomnożyć przez 100%) według zasad:

• wydłużenie o 15 min, gdy w ciągu 5 nocy subiektywny wskaźnik snu jest większy niż 90%;
• skrócenie o 15 min, gdy w ciągu 5 nocy subiektywny wskaźnik snu jest mniejszy niż 85%.

* ŹRÓDŁO: Spielman, Saskin, Thorpy 1987.

dr n. med. Michał Skalski,

kierownik Poradni Leczenia Zaburzeń Snu w Warszawie

„Farmacja i Ja”, grudzień 2009