Cholesterol w roli głównej

Jego odpowiednia ilość jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zbyt duża może stać się przyczyną poważnych schorzeń.

Cholesterol pełni rolę strukturalną i funkcjonalną. Jest składnikiem struktury wszystkich błon komórkowych organizmu. Pełni też rolę prekursora biologicznie czynnych cząsteczek, takich jak: hormony płciowe, hormony kory nadnerczy, witamina D3 oraz kwasy żółciowe. Obecny w błonach komórek nerwowych mózgu ma duże znaczenie dla funkcjonowania synaps w przewodzeniu impulsów nerwowych.

Cholesterol jest również istotnym składnikiem lipoprotein osocza krwi, które stanowią jego formę transportową i nawet potocznie określa się je jako „cholesterol". Lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) nazywa się zwyczajowo „złym cholesterolem", a lipoproteiny o wysokiej gęstości (HDL) - „dobrym cholesterolem".

Egzogenny i endogenny

Niezaburzone właściwości fizykochemiczne cząsteczki cholesterolu, jak również odpowiednia struktura oraz ilość lipoprotein w osoczu krwi to warunek zachowania prawidłowej gospodarki lipidowej organizmu, co ma związek z prawidłową masą ciała, unormowanym ciśnieniem krwi i prawidłową strukturą naczyń krwionośnych. Nadmierny wzrost stężenia cholesterolu w surowicy krwi może być powodem zaburzeń gospodarki lipidowej, wiąże się z podwyższonym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego (zawał serca, udar mózgu, miażdżyca). Jego nadmierna ilość gromadzi się też w formie kamieni żółciowych.

Ogólna ilość cholesterolu w organizmie człowieka pochodzi ze źródeł pokarmowych (egzogennych) i z biosyntezy (cholesterol endogenny) odbywającej się głownie w wątrobie, jelitach i skórze. Cholesterol egzogenny wchłania się w jelicie cienkim i z krwią wędruje do wątroby. Tam częściowo wykorzystany jest do włączenia do lipoprotein osocza krwi. W organizmie obserwuje się tzw. sprzężenie zwrotne, gdy cholesterol pokarmowy hamuje wytwarzanie odpowiedniej ilości cholesterolu endogennego. Jednak jego nadmiar, dostarczany regularnie, wywołuje stan hipercholesterolemii.

Dieta, naturalnie!

Wpływ na przemiany cholesterolu w organizmie, również poprzez oddziaływanie na pracę wątroby, mają różne substancje, między innymi naturalne składniki diety. Wśród nich warto wymienić frakcję rozpuszczalną błonnika pokarmowego, oleje rybie, antyoksydanty oraz szereg związków pochodzenia roślinnego. Stałe dostarczanie ich z dietą ma korzystny wpływ na gospodarkę lipidową organizmu.

Warto pamiętać, że im więcej błonnika w diecie, tym więcej cholesterolu zużywa wątroba do produkcji neutralizowanych przez błonnik rozpuszczalny kwasów żółciowych. Z kolei tłuszcze zawierające wielonienasycone kwasy tłuszczowe to czynnik zapobiegający chorobom wynikającym z podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi. A korzystna zależność stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi od ilości spożywanych tłustych ryb jest znana od dawna.

Za korzystne działanie substancji pochodzenia roślinnego na gospodarkę lipidową organizmu odpowiadają głównie właściwości antyoksydacyjne. Dzięki temu możliwa jest ochrona cholesterolu przed utlenieniem, a więc np. etapem inicjującym zmiany miażdżycowe. Surowce roślinne zawierają też substancje, które wpływają na pracę wątroby - stymulują wytwarzanie i spływ żółci oraz działają hepatoprotekcyjnie. Do roślin najczęściej wykorzystywanych w celu utrzymania prawidłowego poziomu cholesterolu należą: czosnek, karczoch, ostropest plamisty (źródło sylimaryny), również herbata zielona, ostrokrzew paragwajski zwany yerba mate, szparagi, ostryż (zawiera kurkuminę) i cykoria (zawiera inulinę).

Nadmierny wzrost stężenia cholesterolu we krwi wiąże się z podwyższonym ryzykiem chorób układu sercowo-naczyniowego.

dr n. farm. Katarzyna Żurowska

„Farmacja i ja”, wrzesień 2009