Gastrologia. Płyny nawadniające - szybka pomoc w biegunce

Biegunki pojawiają się przez cały rok. Są tak powszechne, że pacjenci nadają im nawet swoje własne nazwy – latem przychodzą po coś na „biegunki podróżnych”, a zimą leczą „grypy żołądkowe”. Jednak niezależnie od pory roku i przyczyny, niezmienna pozostaje konieczność zapobiegania odwodnieniu organizmu.

Przyjmuje się, że z biegunką mamy do czynienia, gdy pacjent oddaje więcej niż trzy stolce o nieprawidłowej (papkowatej, półpłynnej, płynnej) konsystencji. Za rozpoznaniem biegunki przemawiają również: zwiększenie objętości wydalanego stolca, obecność nieprawidłowych składników, takich jak krew, śluz lub ropa, oraz nieprawidłowa barwa stolca (zielona, szarożółta, szara).

Pamiętać jednak trzeba, że niemowlęta karmione naturalnie mogą się wypróżniać nawet po każdym posiłku (czyli 7-8 razy dziennie), a ich stolce bywają papkowate lub półpłynne i jest to zupełnie normalne. Prawidłowym obrazem mogą być również żółtozielone stolce występujące u kilkudniowego noworodka, które są wynikiem rozpoczęcia trawienia laktozy.

Przyczyny występowania

Najczęstszym powodem biegunki są infekcje przewodu pokarmowego wywołane wirusami, bakteriami bądź pierwotniakami. Poza czynnikami infekcyjnymi zaburzenia w oddawaniu stolca mogą być wywołane również chorobami jelit, na przykład wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, lub być wynikiem stosowania leków, np. antybiotyków (tzw. biegunka poantybiotykowa).

Powikłania

Niezależnie od przyjętych kryteriów rozpoznania i od przyczyny wystąpienia dolegliwości, należy pamiętać, że zwiększenie częstotliwości wydalania płynnych stolców może prowadzić do odwodnienia organizmu, które jest groźne szczególnie dla dzieci i osób starszych. Dlatego ważnym elementem leczenia biegunek jest odpowiednie nawadnianie pacjenta. W zależności od tego, jak ciężki jest przebieg choroby, prowadzone jest ono doustnie bądź dożylnie, w warunkach domowych bądź szpitalnych.

Płyny nawadniające

W celu nawodnienia doustnego stosuje się specjalne roztwory zawierające glukozę i elektrolity. Błędem jest podawanie choremu soków owocowych bądź napojów typu cola, ze względu na ich nieprawidłową osmolarność. Zgodnie z zaleceniami WHO płyny nawadniające powinny charakteryzować się wysoką osmolarnością (200-250 mOsm/l), wynikającą z odpowiedniego stężenia glukozy, oraz określoną zawartością elektrolitów (głównie sodu i potasu). Mimo że doustne płyny nawadniające (DPN) nie leczą biegunki ani nie skracają czasu jej trwania, ważne jest, aby włączyć je już na początku trwania dolegliwości. Dzięki temu nie dopuścimy do narastania odwodnienia, które może skończyć się pobytem w szpitalu.

Ile płynów

Ilość płynów, jaką należy spożyć, zależy od ciężkości przebiegu biegunki. Jeżeli nie występują objawy odwodnienia, należy po każdym luźnym stolcu, szczególnie u dzieci, podać płyn w ilości 5–10 ml na kilogram masy ciała. Jeżeli pojawiają się objawy odwodnienia (uczucie silnego pragnienia, suchość w ustach), należy dodatkowo, w ciągu 3–4 godzin, podać 50 ml płynu na kilogram masy ciała.

Cięższe odwodnienie (uczucie osłabienia, zmniejszona ilość wydalanego moczu, mocz o ciemnym zabarwieniu) to konieczność uzupełnienia w ciągu kilku najbliższych godzin aż 100 ml płynu na kilogram masy ciała. Płyn należy podawać w małych porcjach jednorazowych (np. 2 łyżeczki, 10 ml) co 1-2 minuty, aby uniknąć wywołania wymiotów. Trzeba pamiętać, że nawet małe ilości płynu mogą ograniczyć ryzyko odwodnienia, dlatego nie należy rezygnować z prób podawania płynu, szczególnie u osób wymiotujących bądź dzieci, które płyny nawadniające przyjmują niechętnie.

Kiedy po pomoc do specjalisty
Narastanie odwodnienia, mimo podjęcia prób podawania płynów, objawiające się zaburzeniami świadomości, utratą przytomności, obrzękiem języka, powoduje konieczność leczenia szpitalnego i nawadniania dożylnego. Konieczność konsultacji lekarskiej należy rozważyć również w przypadkach, gdy pojawi się gorączka (powyżej 38°C), biegunce towarzyszy silny i narastający ból brzucha, a w stolcach pojawia się krew. Do lekarza lepiej iść także wtedy, gdy biegunka utrzymuje się lub narasta przez kilka kolejnych dni.

lek. med. Paweł Kańkapk@farmacjaija.pl

„Farmacja i Ja" styczeń 2012