Pastylki, pigułki czy tabletki?

Plaster – mała wielka rzecz

Już starożytni Egipcjanie znali zbawienne działanie opatrunków z lnu i mirry. Od tego czasu plaster zrobił światową karierę i dziś wiele leków...

Naświetlanie w Skandynawii

Czy wiesz, że w krajach skandynawskich w okresie zimowym jest zalecane korzystanie z solariów? Ma to zapobiegać objawom depresji wynikających z braku światła dziennego.

Ogrody ziołowe

Uprawę roślin użytecznych w sadach, warzywnikach i ogródkach ziołowych rozpoczęli sprowadzani przez królów zakonnicy. Największe zasługi w...

Pacjenci bardzo często utożsamiają te trzy postacie leków, które jednak otrzymywane są w wyniku zupełnie różnych procesów technologicznych.

N­a początku XX wieku postacią najłatwiejszą w produkcji masowej okazała się tabletka, a pigułki zaczęły powoli odchodzić w zapomnienie. Pastylki pozostały  w aptekach głównie jako leki do ssania stosowane w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. Najczęściej zawierają roślinne substancje lecznicze rozproszone w podłożu złożonym z żelatyny i glicerolu lub gumy arabskiej i cukru. Z masy plastycznej formuje się krążki lub prostopadłościany. Tak jak pigułki i tabletki, pastylki umożliwiają precyzyjne dawkowanie leku.

W dwudziestoleciu międzywojennym często wykonywano w aptekach pastylki:

• mentolowo-eukaliptusowe: (Rp. Olei Eucalypti 1,0 Mentholi 2,0 Gummi arabici 100,0),
• od kaszlu: (Rp. Sacchari 1000,0 Mellis depurati 150,0 Extracti Specierum pectoralium 100,0 Mentholi 1,5 Olei Eucalypti 1,0),
• ipekakuanowe: (Rp. Radicis Ipecacuanhae pulveratae 10,0 Gummi Tragacanthae 5,0 Sacchari albi pulverati 985,0 Aguae Destillatae q. s.).

We współczesnej aptece takie zamówienie już nie byłoby przyjęte, natomiast popularne są pastylki do ssania przygotowywane przez firmy farmaceutyczne.

Pigułka pełna zalet

Początkowo pigułki były wytwarzane tylko w aptekach. Już sama nazwa definiowała kształt – pilula po łacinie to kulka. Były plastycznymi, dość twardymi żelami, ważyły od 0,05 do 0,3 g. Stosowano je przez wieki i doceniano za możliwość dokładnego dawkowania substancji leczniczych o silnym działaniu. Maskowały przykry smak i zapach leku. Nie bez znaczenia było również bezpieczeństwo pacjenta – pigułki nie drażniły błon śluzowych przewodu pokarmowego.

Przygotowanie pigułki

Środki lecznicze należało wymieszać z lepiszczem, aby uformować pigułkę. Przygotowanie „kuleczek” ułatwiała maszynka do pigułek – pigulnica. Była to deska zakończona metalowymi rowkami. Na stolniczce wytaczało się wałek, umieszczano go na części z rowkami, a następnie nakrywano metalową płytką z identycznymi rowkami, jak te na desce. Wałek masy pigułkowej był rozcinany na prawie kuliste odcinki. Pigułki zaokrąglano przez wytaczanie stemplem na okrągłej deseczce wysypanej talkiem lub zarodnikami widłaka. Nie podsypywano tylko tych, które otrzymywały powłoczkę z cukru lub były lakierowane np. balsamem tolutańskim.

Od pigułki do drażetki

Pigułki były pierwszą postacią stałego leku powlekanego, którą opracował w 1837 r. francuski aptekarz M. Labelonie. Dopiero później metodę tę zaczęto stosować do tabletek, aby otrzymaćtak popularne dziś drażetki.

tekst: doc. dr hab. Iwona Arabas,

kierownik Muzeum Farmacji im. mgr Antoniny Leśniewskiej, doc. w Instytucie Historii Nauki PAN

„Farmacja i Ja”, styczeń 2010