Serwis farmaceutyczny
szukaj w farmacjaija.pl


Kardiologia

Udar mózgu

- 2013-06-03
Udar mózgu Powieksz
Objawy uszkodzenia funkcji mózgu

Herckleloty

Migotanie przedsionków jest najczęstszą tachyarytmią nadkomorową. Tak sformułowane twierdzenie jest wprawdzie absolutnie prawdziwe, ale...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Miażdżyca tętnic kończyn dolnych

Skleroza kojarzy nam się raczej z zaburzeniami pamięci, ale samo słowo, wywodzące się z greki, oznacza stwardnienie i dotyczy ścian naczyń...

Udar mózgu – to brzmi groźnie. I na ogół jest to sytuacja groźna, nie traćmy głowy, gdy dotknie kogoś w naszym otoczeniu, choćby z tego względu, by pomóc mu w optymalny sposób.


Słowo udar (ang. stroke) w języku polskim może oznaczać wiele jednostek chorobowych, np. udar cieplny. Zapożyczony z języka niemieckiego przysłowiowy szlag (niem. Schlaganfall) oznacza już konkretnie udar mózgu. I tu jednak pozostaje nieścisłość, termin ten nie precyzuje bowiem, czy chodzi o udar niedokrwienny, czy też o krwawienie śródczaszkowe, które także bywa nazywane udarem. Są to choroby nie tylko różne co do etiologii, ale i sposób leczenia w obu przypadkach jest diametralnie inny.


Czym jest udar mózgu

Z definicji udar mózgu jest zaburzeniem czynności mózgu trwającym dłużej niż 24 godziny (lub krócej, ale śmiertelnym) wywołanym przez przyczyny naczyniowe. W około 20% przypadków takie nagłe poważne zaburzenie czynności mózgu jest skutkiem krwawienia do mózgu, a w 80% przypadków skutkiem jego nagłego niedokrwienia, czyli zaburzenia dopływu krwi do mózgu lub jego części. Długotrwałe zaburzenie ukrwienia mózgu, czyli przerwanie dostaw tlenu i substancji odżywczych, ma zawsze poważne i nieodwracalne konsekwencje – dotknięty chorobą region mózgu obumiera.

W Polsce zapadalność na udar kształtuje się na poziomie nieco ponad 100 przypadków na 100 tys. osób rocznie i wykazuje minimalną tendencję spadkową w ostatnich dziesięcioleciach, znacznie natomiast poprawiły się w ciągu ostatnich 20 lat wyniki leczenia i spadła śmiertelność z tego powodu.

Udar mózgu zwykle rozpoznaje się dosyć łatwo, choć czasem objawy bywają niejednoznaczne. Z definicji wiadomo, że muszą one utrzymać się przynajmniej dobę, żeby rozpoznać udar, ale w żadnym wypadku nie wolno tak długo zwlekać z rozpoczęciem diagnostyki i leczenia. Kluczem do sukcesu w leczeniu udarów, a przede wszystkim w ograniczaniu ich skutków, jest szybkość działania. Angielski zwrot „time is brain”, który w wolnym tłumaczeniu oznacza „czas to przeżycie mózgu”, dobrze oddaje konieczność szybkiego i konkretnego działania. Chory, u którego podejrzewamy udar, powinien się jak najszybciej znaleźć w szpitalu, najlepiej w takim, który ma oddział leczenia udarów. Nie chodzi
o to, że leczenie udarów wymaga szczególnych środków lub sprzętu, których w innych dobrze wyposażonych szpitalach nie ma. Udowodniono jednak, że jeśli leczeniem od początku zajmuje się ośrodek wyspecjalizowany w leczeniu udarów, to wyniki odległe są lepsze.

Jak rozpoznać udar mózgu

Najlepiej podejść do tego w sposób systematyczny. Wiadomo, że niezależnie od tego, czy dochodzi do niedokrwienia, czy do wylewu krwi do mózgu, powinny wystąpić jakieś objawy uszkodzenia funkcji mózgu realizowanych przez dotnięte procesem chorobowym jego części (patrz ilustracja). Charakterystyczne dla udaru jest nagłe wystąpienie objawów takich jak:

  • paraliż, czyli utrata możliwości dowolnego poruszania lub też znaczne ograniczenie ruchów dowolnych (porażenie) ręką lub nogą, całą stroną ciała lub też połową twarzy,
  • zaburzenia widzenia (podwójne widzenie, ubytki pola widzenia),
  • zaburzenia mowy (mowa bełkotliwa, niemożność skonstruowania logicznej wypowiedzi, niezdolność rozumienia mowy),
  • zaburzenia połykania,
  • silny ból głowy o nagłym początku („ból, jakiego nigdy jeszcze nie odczuwałem/-am”)
  • zaburzenia czucia dotyczące całej połowy ciała lub twarzy („drętwota”, „mrówki”, „kłucia” i innego rodzaju parestezje),
  • ostre zawroty głowy (tu należy być jednak ostrożnym, gdyż może być to objaw innych niż udar chorób – doświadczony specjalista będzie jednak w stanie odróżnić udar od innych przyczyn zawrotów głowy),
  • utrata lub zaburzenia przytomności.

Ważnym kryterium rozpoznawczym jest to, że objawy te występują nagle i spontanicznie, tzn. nie po urazie głowy albo wypiciu dwóch butelek wódki (wtedy oczywiście też może być konieczna hospitalizacja, ale nie na oddziale udarowym). Jeżeli jednak stwierdzamy wystąpienie opisanych objawów, to bardzo ważne dla dalszego leczenia będzie ustalenie, kiedy objawy te wystąpiły. Dyspozytor pogotowia albo zespół przybyły na miejsce zapyta zwykle w takiej sytuacji, do kiedy chory był od tych objawów wolny i czy wcześniej już miewał podobne, czy nie. Warto postarać się wcześniej porozumieć w tej sprawie z innymi domownikami lub obserwatorami zdarzenia.

Objawy sugerujące udar, które jednak ustępują samoistnie przed upływem 24 godzin, określa się mianem TIA – transient ischaemic attacks, czyli przemijających epizodów niedokrwiennych. Mimo że nie tak groźne jak udar, są dowodem patologii ukrwienia mózgu i tak samo wymagają specjalistycznego leczenia.


Diagnostyka i leczenie

Chory, który już znajdzie się w odpowiednim ośrodku, zostanie szybko zdiagnozowany – zwykle konieczne jest badanie obrazowe (tomografia komputerowa głowy), które pozwala odróżnić udar krwotoczny od niedokrwiennego. Zmiany niedokrwienne nie będą zwykle w pierwszych godzinach widoczne, więc konieczne mogą być dalsze badania, ale niekiedy, jeśli obraz kliniczny jest niewątpliwy, od razu włącza się odpowiednie leczenie. Jeśli czas od początku objawów do rozpoczęcia leczenia jest niedługi, tzn. nie przekracza trzech godzin, można zastosować leczenie fibrynolityczne, czyli rozpuszczające ewentualne zakrzepy lub zatory w naczyniach mózgowych.

Jeśli czas od początku objawów do rozpoczęcia leczenia jest długi, zwłaszcza gdy przekracza 24 godziny, nie ma to już sensu i poprzestaje się na leczeniu przeciwkrzepliwym, żeby zapobiec ewentualnym dalszym udarom. W szczególności dotyczy to osób z zakrzepicą żylną oraz zaburzeniami rytmu serca, zwłaszcza migotaniem przedsionków, które leki przeciwkrzepliwe powinny zazwyczaj przyjmować prewencyjnie, nawet jeśli do udaru u nich nie doszło. Oprócz tego konieczne i bardzo ważne dla wyników leczenia jest wyrównywanie wszelkich zaburzeń, tzn. nieprawidłowego ciśnienia tętniczego, stężenia cukru we krwi, zaburzeń płynowych lub elektrolitowych, a także stabilizacja krążenia, jeśli jest niestabilne (a dosyć często jest).

W odróżnieniu jednak od leczenia np. zawału, ciśnienia krwi nie wyrównuje się do wartości normalnych, lecz jedynie obniża, jeśli jest bardzo wysokie. Widać tu, dlaczego tak ważne jest zróżnicowanie na wstępnym etapie udaru krwotocznego od niedokrwiennego – podanie leków przeciwkrzepliwych i tolerowanie podwyższonych wartości ciśnienia krwi byłoby dla człowieka z udarem krwotocznym bardzo niebezpieczne. Niekiedy, aczkolwiek stosunkowo rzadko, konieczna może być interwencja naczyniowa – udrożnienie zatkanej tętnicy przez radiologa lub chirurga. Udar krwotoczny zwykle od początku leczą neurochirurdzy, ale interwencja chirurgiczna nie zawsze jest konieczna.

Kluczem do uzyskiwania dobrych wyników leczenia udarów jest, oprócz szybkiego wdrożenia odpowiednich procedur ostrych, wczesna i fachowa rehabilitacja. Mózg jest bowiem organem plastycznym, nie regeneruje się wprawdzie, ale za to jego nieuszkodzone części mogą przejąć w pewnym stopniu funkcję uszkodzonych. W rehabilitacji po raz kolejny ujawnia się przewaga ośrodków wyspecjalizowanych w leczeniu udarów.


Zapobieganie

Udary są poważnym problemem zdrowotnym i zamiast je leczyć, choć to ważne, dużo lepiej jest im zapobiegać. Co zatem robić, aby ustrzec się udaru? Odpowiedź jest taka jak zawsze: prowadzić zdrowy tryb życia. Dużo ruchu, zdrowa dieta, rozsądne podejście do stresu zapobiegają udarom tak samo jak wszystkim innym chorobom cywilizacyjnym. Jeśli jednak już nabawiliśmy się nadciśnienia, zaburzeń lipidowych lub cukrzycy, to koniecznie należy je skrupulatnie i prawidłowo leczyć. Nierozpoznane i nieleczone nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęstszych przyczyn udarów. Jego lekceważenie i nieleczenie jest proszeniem się o kłopoty – jeśli nie o zawał, to o udar.

W diecie, oprócz przestrzegania ogólnych zaleceń zdrowego żywienia, szczególną uwagę należy zwrócić na witaminy z grupy B, konkretnie B6, B12 i kwas foliowy. W niektórych przypadkach, zwłaszcza u osób z podwyższonym stężeniem homocysteiny, można rozważyć suplementację tych witamin, u pozostałych powinna wystarczyć dieta bogata w zawierające je produkty. Oprócz witamin z grupy B podkreśla się rolę wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, warto więc jeść ryby, oliwę lub olej lniany. Alkohol w niedużych dawkach i stężeniach także wydaje się mieć działanie prewencyjne, ale już nadmierne picie zdecydowanie szkodzi. Zarówno w rehabilitacji, jak i prewencji bardzo ważną rolę odgrywa ruch – zaleganie na kanapie przed telewizorem zdecydowanie nie jest polecane.

Jak ustrzec się udaru mózgu?

Jeśli już mamy nadciśnienie, zaburzenia lipidowe lub cukrzycę, to koniecznie należy je skrupulatnie i prawidłowo leczyć. Nierozpoznane i nieleczone nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęstszych przyczyn udarów.


dr n. med. Grzegorz Górniewski

Komentarze czytelników (0)
« poprzedni Kardiologia (3 z 7) następny »
« poprzedni Kardiologia (3 z 7) następny »
  • Ostatnio dodane
  • Najczęściej czytane

Mapa farmaceutów

Masz aptekę,
hurtownię leków?
Dodaj swoją lokalizację
na naszej interaktywnej
mapie.

Wyślij e-kartkę...

swojej rodzinie,
znajomym, bliskim
i współpracownikom...
a może nam?
1 2