Konsekwencje przeczekiwania bólu

Różne potrzeby, różne zioła

Dla większości pacjentów układ pokarmowy i jego funkcjonowanie stanowią bardzo trudne zagadnienia. Objawy dolegliwości spowodowanych nieprawidłowym...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Zmysł węchu w diagnostyce zapalenia zatok przynosowych

Nasi przodkowie przywiązywali dużo większą wagę do zmysłu węchu niż my – ludzie XXI w. Już starożytni doceniali jego znaczenie i używali kadzideł...

Ból pełni rolę ostrzegawczą w organizmie, ponieważ zmusza nas do poszukiwania jego przyczyny i po jej wyeliminowaniu zanika. Jeżeli przyjmie formę przewlekłą, traci wówczas swoją ostrzegawczą formę i staje się chorobą sam w sobie.

Powszechnym problemem, z którym spotykam się u moich pacjentów, jest tendencja do przeczekiwania dolegliwości bólowych. Błędem jest też niepodejmowanie właściwego leczenia, stosowanie metod niemedycznych lub też, w przypadku bólu przewlekłego, aplikowanie wyłącznie doraźnej interwencji, bez systematycznego leczenia, które gwarantuje ustąpienie dolegliwości bólowych.

Konsekwencje bólu ostrego

Bezzwłoczne podjęcie terapii jest  szczególnie ważne przy bólu przewlekłym, ale należy podkreślić, że także ból ostry/fizjologiczny, z którym najczęściej mamy do czynienia, wiąże się z wieloma procesami – aktywacją motoneuronów, konwergencją stymulacji skórnej i trzewnej w rogu przednim i aktywacją współczulnych neuronów przedzwojowych.

W ich konsekwencji w organizmie mogą dokonać się trudne do odwrócenia zmiany. Następuje odruchowy skurcz mięśni szkieletowych, co jest typowym przykładem reakcji na stres. Dochodzi także do wzrostu uwalniania katecholamin z rdzenia nadnerczy na skutek zaktywizowania układu współczulnego. Prowadzi to do podwyższenia ciśnienia tętniczego krwi i może wywoływać zaburzenia rytmu serca, z częstoskurczem włącznie. Pojawia się nadmierna potliwość. Kora nadnerczy reaguje wzrostem wydzielania aldosteronu i kortyzolu. Dochodzi do retencji wody i sodu, co może powodować nasilenie objawów przewlekłej niewydolności krążenia. Ze względu na zmniejszenie wydzielania insuliny oraz wzrost rozpadu glikogenu wątrobowego często dochodzi do hiperglikemii. W organizmie zaczyna dominować katabolizm. Jest to bardzo niekorzystna sytuacja dla organizmu. Dlatego tak ważne jest podjęcie leczenia, które ma na celu ograniczenie do minimum czasu trwania tych niekorzystnych reakcji.

Konsekwencje bólu przewlekłego

Należy także pamiętać, że dosyć łatwo może dojść do przerodzenia się bólu ostrego w przewlekły. Wtedy charakterystyczne są: sensytyzacja obwodowa – pod wpływem mediatorów reakcji zapalnej dochodzi do obniżenia progu pobudliwości nocyceptorów, co może prowadzić do rozwijania aktywności spontanicznej. Ma także miejsce aktywacja nieczynnych w warunkach fizjologicznych aferentnych włókien nocyceptywnych, sensytyzacja ośrodkowa związana z sensytyzacją komórek rogów tylnych rdzenia kręgowego. Odnotowywany jest spadek aktywności mechanizmów hamujących przewodzenie bólu, dysfunkcja dróg przewodzenia rdzeniowo-wzgórzowych i wzgórkowo-korowych. W przypadku bólu przewlekłego może dochodzić do powiększania obszaru odczuwanego bólu.

Wszystkie te niekorzystne mechanizmy mogą zostać ograniczone lub wyeliminowane przez zastosowanie właściwej terapii przeciwbólowej w odpowiednim czasie.

Konsekwencje pamięci bólowej

Warto też zwrócić uwagę na tzw. pamięć bólową, która pełni niezwykle ważną rolę w odczuwaniu kolejnych dolegliwości bólowych. Jeżeli pacjent w przeszłości przeżył silne doznania bólowe, to w nowej sytuacji bólowej wykazuje niepokój związany ze strachem ponownego przeżywania bólu. Następstwem takiego doświadczenia są często nieadekwatne reakcje i zachowania, które w sposób niekorzystny wpływają na odczuwanie bólu – nasilają go.

Osoby przeczekujące ból często „wsłuchują się” w niego, co prowadzi do pewnego rodzaju paraliżu i wyczekiwania, czy i kiedy ból ustąpi lub się nasili. Cierpiący zastanawia się, czy tym razem uda się ból pokonać, czy też nie. Niestety, ból, nawet ten codzienny, wpływa negatywnie na relacje z otoczeniem i wiąże się także z wycofaniem z aktywnego życia. Pacjent ma znacznie obniżony nastrój, a w przypadku bólu przewlekłego często z cechami depresji, która wymaga natychmiastowego leczenia farmakologicznego. Jednocześnie zaczyna dominować poczucie bezradności, utrata apetytu, zaburzenia snu, co dodatkowo wymaga interwencji psychologa.

Ból można skutecznie i szybko leczyć. W poradniach leczenia bólu stosuje się metody leczenia farmakologicznego oraz inwazyjnego w zależności od rodzaju dolegliwości bólowych. Opracowano standardy postępowania w bólu przewlekłym z powodzeniem stosowane u pacjentów. Można żyć bez bólu.

lek. med. Dorota Siemińska-Puciato

anestezjolog, kierownik poradni leczenia bólu

„Farmacja i Ja”, lipiec/sierpień 2010