Kosmetyki w aptece: piękne i zdrowe zęby

Piękne, zadbane i przede wszystkim zdrowe zęby są ozdobą uśmiechu każdej osoby, bez względu na wiek. O zdrowie zębów można zadbać na wiele sposobów i za pomocą wielu produktów. Warto poznać specyfikę każdego z nich, aby lepiej pomagać pacjentom w ich wyborze.

Najczęstszymi dolegliwościami w obrębie jamy ustnej są choroby dziąseł, przyzębia oraz próchnica. W zdecydowanej większości przypadków dolegliwości te rozwijają się z powodu nieodpowiedniej pielęgnacji jamy ustnej. Podstawą powinna być właściwa szczoteczka i pasta do zębów, nić dentystyczna oraz płyn do płukania jamy ustnej.

Szczoteczka do zębów idealnie dobrana

Wybór odpowiedniej szczoteczki do zębów wpływa na skuteczność usuwania płytki nazębnej i odgrywa kluczową rolę w pielęgnacji jamy ustnej. Podstawową zasadą jest dopasowanie szczoteczki do potrzeb pacjenta pod względem rozmiaru, twardości włosia oraz kształtu i wielkości główki. Dla pacjentów ze zdrowym uzębieniem polecane są szczoteczki średnie i średniotwarde, wykonane z syntetycznego włosia, wielopęczkowe, mające łagodnie szlifowane i zaokrąglone końce.

Szczoteczki wykonane z twardego włosia będą odpowiednie dla pacjentów palących papierosy i mających zdrowe dziąsła, natomiast szczoteczki z miękkim włosiem przeznaczone są dla pacjentów z wrażliwymi zębami oraz ze skłonnościami do krwawień podczas mycia. W przypadku występowania chorób przyzębia przebiegających z bolesnością i krwawieniem warto polecić szczoteczki bardzo miękkie z giętką szyjką, która redukuje nacisk na dziąsła. Rozmiar szczoteczki dobiera się w zależności od wieku pacjenta – główki szczoteczek przeznaczonych dla dzieci powinny mieścić się w przedziale od 2 do 2,5 cm, a dla dorosłych od 2,5 do 3 cm. Istnieją trzy typy szczoteczek do zębów: szczoteczki zasilane elektrycznie, manualne szczoteczki do zębów oraz szczoteczki zasilane bateriami.

Nie jest istotne, czy szczoteczka jest elektryczna, czy manualna, liczy się głównie systematyczność i technika szczotkowania. Szczoteczki zasilane elektrycznie wykorzystują technologię obrotowo-oscylacyjną lub dźwiękową, w przypadku szczoteczek zasilanych bateriami działanie jest wzbogacone o wibracje wzmacniające efekt czyszczenia. Włosie na szczoteczce powinno być ustawione tak, aby jak najłatwiej wygarniać z zębów resztki pożywienia i ścierać osad. Prawidłowe szczotkowanie zębów powinno odbywać się dwa razy dziennie i trwać około trzech minut (osoby noszące stały aparat ortodontyczny powinny myć zęby po każdym posiłku). Bezwzględnie należy wymieniać szczoteczkę do zębów co trzy miesiące.

Pasta do zębów

Podstawowymi składnikami past uniwersalnych są: środki ścierne (krzemionka, węglan wapnia, hydroksyapatyt), które odpowiadają za właściwości czyszczące, umożliwiając usuwanie płytki nazębnej i osadów, środki pieniące (betaina) oraz substancje słodzące, środki konserwujące i barwniki. Większość past zawiera związki fluoru, którego stężenie waha się w zależności od grupy wiekowej, dla której dana pasta jest przeznaczona. Pacjentom z nadwrażliwymi zębami warto polecić pastę, która ma mały współczynnik ścierania (abrazji) szkliwa i zębiny, zawierającą np. chlorek strontu, chlorek lub jony potasu, które hamują przewodnictwo w kanalikach, przenikają do odsłoniętych kanalików zębiny, redukując wrażliwość zakończeń nerwowych i łagodząc ból.

Do pielęgnacji delikatnych dziąseł przeznaczone są pasty bazujące na wyciągach roślinnych (z rumianku, nagietka, szałwii, porostu islandzkiego). Pasty dla osób cierpiących na paradontozę mają zmniejszać odczyn zapalny dziąseł i tkanek przyzębia, ograniczać krwawienia i wysięki oraz przyśpieszać proces gojenia, a dodatkowo chronić zęby przed próchnicą. Zawierają chlorheksydynę (działanie przeciwbakteryjne), bisabolol (działanie przeciwzapalne), ekstrakty ziołowe oraz fluor.

Nić dentystyczna i płyn do płukania

Przez wielu pacjentów nici są wciąż uważane za produkt nieco egzotyczny, podczas gdy jedynie za ich pomocą można usunąć nagromadzone w przestrzeniach międzyzębowych resztki pokarmu oraz osad spod krawędzi dziąseł. Nici usuwają także płytkę bakteryjną z powierzchni zębów, do których nie sięga szczoteczka.

Miejsca, w których zęby przylegają do siebie, są najbardziej narażone na powstanie próchnicy i dlatego oczyszczanie tych obszarów za pomocą nici ma tak duże znaczenie. Nić dentystyczna musi mieć odpowiednią grubość, dopasowaną do wielkości szczelin międzyzębowych, powinna również rozciągać się lub pęcznieć w kontakcie ze śliną. Jest wiele rodzajów nici: woskowane, niewoskowane, z dodatkiem fluoru, o różnych smakach, nasączone płynem bakteriobójczym oraz z usztywnioną końcówką – polecane dla pacjentów noszących implanty lub noszących aparaty ortodontyczne. Ważne jest regularne stosowanie nici dentystycznych tuż przed czyszczeniem zębów szczoteczką.

Do skutecznego usuwania nalotu bakteryjnego z powierzchni języka służą tzw. czyściki języka (nie należy czyścić języka włosiem szczoteczki). Szczoteczki międzyzębowe polecane są głównie dla pacjentów leczonych ortodontycznie oraz pozwalają też skutecznie oczyścić boczne ścianki zębów. Wygodną alternatywą dla pacjentów mających bardzo wąskie przestrzenie międzyzębowe są specjalistyczne wykałaczki.

Płyny do płukania jamy ustnej mają uzupełniać działanie pasty do zębów, mają też za zadanie usunięcie pozostałych resztek pokarmu, przywrócenie odpowiedniego odczynu pH w ustach oraz walkę z bakteriami. Specjalistyczne płyny mają skład dostosowany do potrzeb określonych grup pacjentów. Są także płyny do płukania łagodzące stany zapalne dziąseł oraz do stosowania przy implantach, zawierające alantoinę, d-pantenol, wyciągi roślinne, zwalczające nieprzyjemny zapach z ust i bakteriobójcze (chlorheksydyna, olejek tymiankowy i eukaliptusowy), wspomagające wybielanie zębów (nadtlenek wodoru) lub ograniczające odkładanie się kamienia nazębnego i działające przeciwpróchniczo (aminofluorek, chlorek cynawy lub ksylitol).

Bielsze zęby

Kolor zębów jest uwarunkowany genetycznie, zależy od struktury i zabarwienia zębiny. Zęby ciemnieją z wiekiem, nie bez znaczenia są też zwyczaje związane z higieną jamy ustnej oraz  barwniki spożywane z pokarmem (np. w czerwonym winie, kawie, herbacie), które odkładając się w szkliwie, prowadzą do jego ciemnienia. Najbardziej negatywny wpływ na kolor zębów ma palenie tytoniu.

Szpecić zęby mogą  także plamy fluorkowe i przebarwienia po kuracji tetracyklinami. Pasty do zębów i płyny do płukania są podstawowymi środkami wybielającymi, pomagają usuwać powierzchniowe przebarwienia pochodzenia spożywczego i likwidują nalot. Pasty przeważnie zawierają drobinki ścierne (np. krzemionkę), składniki enzymatyczne (np. papainę) oraz sodę oczyszczoną. Są także paski wybielające, których głównym składnikiem jest nadtlenek wodoru. Bardziej radykalną metodą są nakładki na zęby zawierające silnie działający żel wybielający na bazie nadtlenku mocznika w różnych stężeniach.

Cenne składniki past
Związki fluoru – fluorek sodu, fluorek cyny, aminofluorki. Fluor chroni przed próchnicą zębów, sprzyja remineralizacji szkliwa oraz wzmacnia je. Aminofluorek szczelnie pokrywa jednorodną warstwą powierzchnię szkliwa, chroniąc zęby przed atakiem kwasów.

Hydroksyapatyt – ma właściwości ścierne, odznacza się dobrą biozgodnością i właściwościami zbliżonymi do tkanek zębów. Utrudnia odkładanie się złogów nazębnych i płytki bakteryjnej, a także wpływa na reminalizację szkliwa i wyrównuje jego powierzchnię. Zamyka kanaliki zębinowe.

Ksylitol – związek o działaniu przeciwpróchnicowym. Podnosi pH w jamie ustnej i hamuje rozwój bakterii Streptococcus mutans, wywołujących próchnicę. Ogranicza tworzenie się płytki nazębnej i jej adhezję do zęba.

Ekstrakty roślinne – z szałwii lekarskiej, oczaru wirgijskiego, nagietka i rozmarynu lekarskiego, eukaliptusa, mięty, cytryny.  Zawarte w nich garbniki wykazują działanie ściągające, zmniejszające krwawienia oraz przeciwzapalne, ziołowe olejki ograniczają rozwój bakterii i działają kojąco na dziąsła.

Przydatne dla zębów

Jordan, szczoteczki do czyszczenia powierzchni międzyzębowych.
BioRepair Plus, profilaktyczna pasta naprawiająca mikroskopijne po- wierzchniowe uszkodzenia na szkliwie i zębinie.
BlanX, pasta do mycia zębów z wyciągiem z porostu islandzkiego w kapsułach nośnikowych, które zapewniają przedłużone działanie wybielające produktu.
Oral-B, płyn do płukania – zapobiega powstawaniu płytki nazębnej.
Oral-B, szczoteczka elektryczna, pięć trybów szczotkowania.
Jordan, szczoteczka dla osób noszących aparaty ortodontyczne.

Agnieszka Hubert
tech. farm., kosmetolog – technolog produktów kosmetycznych

"Farmacja i Ja" luty 2012

Jakie są popularne, ale błędne przekonania na temat próchnicy? Przeczytaj o najpopularniejszych mitach.