Na herbacianym szlaku

Czasy, kiedy Chińczykom za herbatę Tybetańczycy oferowali konie, minęły bezpowrotnie. Ale nastały inne – równie ekscytujące. Dziś można zapłacić 25 tysięcy dolarów za zaledwie 20 gramów herbaty. Bycie smakoszem tego napoju nadal więc budzi emocje.

Najdroższa herbata świata to Da Hong Pao (odmiana popularnego czerwonego Oolonga), uprawiana wyłącznie w górach Wuyi Shan w południowo-wschodnich Chinach – na jednej plantacji złożonej z sześciu (tak, tak!) krzewów, dających rocznie maksymalnie 0,5 kg suszu. Wokół Da Hong Pao krążą legendy, które potwierdzają, że herbata ta jest wyjątkowa i warta swej niebotycznej ceny. Według jednej z nich napar z Da Hong Pao uleczył przed wiekami matkę cesarza z dynastii Ming. Co więcej, podobno trzy z rosnących obecnie roślin to te, które uratowały kobietę. Przetrwały, bo szczęśliwy władca przykrył je wielkimi płachtami drogocennej tkaniny.

Podział kolorystyczny

Herbatę, którą na co dzień pijemy, dzieli się na: czarną, zieloną, czerwoną (pu-erh), białą i niebieską (ulung) ze względu na kolor suchej herbaty oraz przyrządzonego z niej naparu i w ten sposób odzwierciedla różnice, jakie zaszły w biochemicznych procesach obróbki liści herbacianych, co również ma wpływ na skład chemiczny oraz podstawowe cechy smakowe i aromatyczne.

Podział ze względu na sposób produkcji

Wśród odmian herbaty ważne miejsce zajmują aromatyzowane (miks liści herbaty zielonej, czarnej, pu-erh lub niebieskiej oraz dodatkowych aromatów) i prasowane (w kształcie niewielkich kulek lub miseczek, będących wynikiem specjalnej produkcji – sprasowania pod ciśnieniem herbaty o różnej jakości – od okruchów po grube liście).

Podział geograficzny

Wszystkie rodzaje herbat oraz ich odmiany można pogrupować w zależności od kraju, w którym się je produkuje (chińskie, indyjskie) albo według regionów, w których rosną rośliny (darjeelińskie, assamskie).

W Polsce czarna wygrywa

Z badań TNS OBOP przeprowadzonych w 2009 r. wynikało, że 96% Polaków pije herbatę regularnie, a co trzeci uważa ją za ulubiony napój. Najpopularniejsza okazała się herbata czarna, w której rozsmakowuje się prawie 45% Polaków. Powoli jednak ustępuje miejsca na podium herbacie zielonej, owocowej oraz coraz częściej – białej. Choć na początku 2011 r. eksperci szacowali, że rynek herbat w Polsce wzrośnie o 10%, już w sierpniu okazało się, że pijemy jej mniej. Coraz więcej miłośników zdobywają za to rozpuszczalne napoje smakowe. Dominują smaki cytrynowy i malinowy.

Odejmuje lat i uspokaja

Herbata obfituje w „odmładzające” przeciwutleniacze (głównie katechiny – najwięcej jest ich w herbacie zielonej i białej), kojącą nerwy teaninę (najwięcej w zielonej) oraz taninę, jony fluorkowe i alkaloidy purynowe (tj. kofeinę). Zawiera również witaminy: A, z grupy B, C, E oraz K.

Najpopularniejsze w Polsce rodzaje herbat:

CEYLON
Herbata czarna w pełni sfermentowana pochodzi ze Sri Lanki, a najczęściej uprawiana jest w regionie Dimbula. Jest to gatunek najbardziej zbliżony do tego, co w Europie i Ameryce zwykło się uważać ogólnie za herbatę – wyrazisty, ale i delikatny smak. Świetnie współgra z odrobiną mleka, cytryny i cukru. Nie jest tak zdrowa jak zielona, ale ma również właściwości korzystnie oddziałujące na organizm.

Zawiera witaminy K, B1, B2, PP i C oraz związki fluoru. Uważa się, że poprawia koncentrację, zapobiega próchnicy, wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu krwionośnego oraz usprawnia trawienie.

GUNPOWDER
Herbata zielona jest produkowana w chińskiej prowincji Zhejiang albo w Indonezji. Jej charakterystyczne liście – bardzo ciasno zwinięte – przypominają proch strzelniczy (stąd jej nazwa), a po zalaniu gorącą wodą puchną. Tworzy jasny napar i zdecydowany, wytrawny smak.

Zawiera witaminy: B1, B2, K i PP oraz prowitaminę A, żelazo, potas, wapń i magnez. Według niektórych autorów zmniejsza ryzyko zachorowań na choroby nowotworowe, poprawia krążenie, oczyszcza organizm z toksyn. Poza tym pomaga w koncentracji. Działa bakteriobójczo i neutralizuje działanie kwasów trawiennych, dzięki temu może zapobiegać wrzodom żołądka.

PU-ERH
Czerwona herbata, pochodząca z prowincji Yunnan w południowych Chinach. Ta herbata może być przechowywana nawet 50 lat (herbaty innych rodzajów zaledwie rok). Ma silny charakterystyczny ziemisty zapach i smak. Zawiera najwięcej związków mineralnych, w tym mangan i wapń, oraz kofeiny (teiny) spośród wszystkich gatunków herbat.

Obfituje w związki fluoru, olejki eteryczne i białka. Niektórzy twierdzą, że skutecznie odchudza, gdyż aktywuje enzymy pokarmowe do wydzielania soków trawiennych oraz pobudza pracę jelit; poza tym normalizuje metabolizm tłuszczowy, zmieniając ilość tłuszczu w tkance podskórnej. Obniża poziom cholesterolu.

EARL GREY
Czarna herbata aromatyzowana olejkiem bergamotowym, powstała z wymieszania liści sfermentowanej herbaty indyjskiej i cejlońskiej (lankijskiej). Jej nazwa została stworzona na cześć Charlesa Greya, który według legendy dostał tę herbatę od chińskiego mandaryna w podziękowaniu za uratowanie jego topiącego się syna.

Herbata działa pobudzająco na pracę mózgu i polepsza samopoczucie. Zawarte w niej witaminy (głównie C i K) i mikroelementy (wapń, magnez, żelazo) zapewniają organizmowi witalność i zwiększenie odporności, fluor hamuje rozwój próchnicy, a flawonoidy służą obniżeniu ciśnienia krwi.

Dobrze przyprawiona: Posolona lub posłodzona

Suutei Tsai lub Cutej Caj to tradycyjny przepis Mongołów, który przejęli również Tybetańczycy, Kirgizi i Kałmucy. Prasowaną herbatę zieloną gotuje się w mleku (bez wody), z dodatkiem masła lub łoju baraniego, mąki oraz soli! Dopuszczalny jest również wariant gotowania herbaty w wodzie, ale z dużym dodatkiem mleka jaka. Na ko-niec ubija się ją do jednorodnej konsystencji. Współcześnie docenia się jej właściwości leczenia kaca.

Masala chai – ten przepis zaczerpnięty jest z Indii. Można wykorzystać indyjskie herbaty (assamską lub darjeelińską), ale również liściastą czarną cejlońską lub chińską. Wodę i mleko (proporcje 2:1) należy wlać do rondelka i gotować, a następnie dodać herbatę, odrobinę gałki muszkatołowej, imbiru, goździków, kardamonu i cynamonu oraz dobrze posłodzić cukrem. Po zagotowaniu wszystkiego trzeba herbatę przytrzymać na małym ogniu około 3 minut. Podawać po odcedzeniu fusów. Napój jest rozgrzewający, w sam raz na zimę.

Po herbatę do apteki

Wśród produktów leczniczych pacjent znajdzie zioła w saszetkach do zaparzania, nazywane herbatkami ziołowymi. To leki pochodzenia roślinnego, które pomagają przy różnych dolegliwościach. Przykładowo herbatka Xenna zwalcza zaparcia. Jej aktywnym składnikiem jest wyciąg z liści senesu (Sennae folium) – rośliny tropikalnej, której właściwości lecznicze są znane od wieków.

MARIUSZ NOWIK dziennikarz

„Farmacja i Ja" styczeń 2012