Biegunka podróżnych

Wakacyjny wyjazd mogą popsuć różne sytuacje. Niektóre nie zależą od nas, ale są przeszkody, z którymi możemy skutecznie walczyć lub im zapobiegać. Należy do nich biegunka.

Szwedzcy badacze przed laty stwierdzili, że około 49% osób podróżujących za granicę miało problem zdrowotny, 14% z co najmniej dwóch powodów. Głównym była biegunka (36%), a w dalszej kolejności infekcje układu oddechowego*. Może dlatego, że ten problem spotyka nas podczas wojaży, zyskał on odrębne miano „biegunki podróżnych" (travelers diarrhea). Występuje ona zazwyczaj u osób podróżujących z kraju wysoko rozwiniętego do krajów rozwijających się. Jej objawy to wydalanie co najmniej 3 luźnych stolców na dobę, czemu zazwyczaj towarzyszą kurczowe bóle brzucha (90%), nudności, wymioty lub gorączka (10%) albo gwałtowne parcie na stolec, zawroty głowy, domieszka krwi lub śluzu w kale (10%).

Uważa się, że nawet za 80% przypadków biegunki podróżujących odpowiedzialne są zakażenia bakteryjne. Wirusy enteropatogenne są odpowiedzialne za około 10% przypadków zachorowań, natomiast pierwotniaki (np. Gardia lamblia, Entameba histolitica) są przyczyną zaledwie kilku procent biegunek.

Środki ostrożności

Podstawowym zaleceniem profilaktycznym dla osób podróżujących jest ścisłe przestrzeganie higieny osobistej, a szczególnie mycie rąk oraz produktów spożywczych kupowanych jako surowe. Woda do mycia powinna pochodzić z kontrolowanych i czystych ujęć. Do picia należy stosować tylko wodę butelkowaną. Wodę innego pochodzenia przed użyciem należy odkażać (np. preparatami jodku potasu). Osoby decydujące się na kąpiele w naturalnych akwenach wodnych w tzw. ciepłych krajach muszą liczyć się z ryzykiem zakażenia przywrami. ** ***

Należy unikać napojów z lodem (robionym zazwyczaj z wody z kranu) oraz potraw, które były długo przechowywane po przygotowaniu, a przed spożyciem pozostawały poza lodówką. Warto też zrezygnować z miejscowych przysmaków z niepasteryzowanego mleka i jego przetworów, potraw z mięsa, owoców morza lub jaj, które nie są wystarczająco mocno wysmażone.

Złagodzić dolegliwości

Jeśli doszło do zakażenia, pacjent od pierwszej chwili oczekuje skutecznego leczenia. W podróży nie ma ani możliwości, ani potrzeby wykrywania patogenów. Leczenie ma na celu łagodzenie dolegliwości i zapobieganie powikłaniom głównie zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej (np. odwodnieniu z wtórnym spadkiem ciśnienia tętniczego). Ważnym zaleceniem jest zastosowanie ścisłej diety i zwiększenie podaży płynów, by nie dopuścić do odwodnienia. W tych sytuacjach zalecenia rozmaitych gremiów uwzględniają różne grupy terapeutyczne: od leków zapierających (np. chlorowodorek loperamidu), poprzez związki bizmutu, do antybiotyków - najczęściej z grupy fluorochinolonów.

Praktykę, do pewnego stopnia, odzwierciedlają wyniki dużego badania obserwacyjnego, w którym 2160 pasażerów linii lotniczych zapytano o sposoby leczenia biegunki podróżnych. Stwierdzono, że w tej grupie aż 927 osób stosowało loperamid jako jedyny lek, 235 loperamid z nifuroksazydem, a tylko 178 osób sam nifuroksazyd. Osoby stosujące loperamid powróciły do zdrowia po 2,4 dnia, stosujący nifuroksazyd chorowali o prawie dobę dłużej (3,2 dnia), natomiast niestosujący leków mieli objawy utrzymujące się przez 3,4 dnia****

Najczęściej spotykanym zaleceniem jest więc zastosowanie w monoterapii chlorowodorku loperamidu, dla którego biegunka podróżnych jest w wielu krajach oficjalnie zarejestrowanym wskazaniem. Zmniejsza on liczbę wypróżnień nie tylko dlatego, że wpływa korzystnie na perystaltykę jelit, ale i zwiększa zwrotne wchłanianie wody. I co równie ważne - w razie potrzeby może być stosowany jednocześnie z antybiotykami, a jeżeli występują równocześnie bóle brzucha, można podać leki rozkurczające mięśnie.

Autor: dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i ja”, czerwiec 2009