Biegunka – przyczyny u osób starszych

Leczenie biegunki podróżnych

W chwili gdy marzenie o dalekiej podróży staje się rzeczywistością, ogarnia nas lęk, aby nic nie przeszkodziło spełnić mu się do końca. Co zrobić,...

Jesienne przeziębienia

Ze statystyk wynika, że corocznie w okresie jesiennym co czwarty Polak łapie przeziębienie

Choroby podróżników

Wyjazdy mogą wiązać się z dolegliwościami lub chorobami. Wiele z nich można skutecznie zwalczać lub im zapobiegać. Podczas podróży, zwłaszcza tych...

W podeszłym  wieku problemy zdrowotne narastają, ponieważ narządy powoli tracą sprawność poszczególnych funkcji. Także przewód pokarmowy w różny sposób doświadcza tych zmian.

Z upływem lat czynność przewodu pokarmowego ulega zmianom, m.in. zmniejsza się napięcie mięśni gładkich, co spowalnia falę perystaltyczną, poczynając już od pierwszego odcinka przewodu, czyli przełyku.

Spadek napięcia dolnego zwieracza przełyku sprzyja wstecznemu zarzucaniu treści żołądka, dając objawy refluksu. Zmniejsza się aktywność perystaltyczna jelit i pojawiają się zaparcia. Zmniejszenie napięcia zastawki krętniczo-kątniczej może zaś powodować wsteczną migrację do jelita cienkiego bakterii kolonizujących zazwyczaj tylko jelito grube. To przyczyna zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, który może powodować jawne klinicznie zaburzenia trawienia.

Rozrost bakteryjny

Najbardziej uciążliwym objawem może być jednak przewlekła biegunka (tłuszczowa lub wodnista), chudnięcie, bóle brzucha, uciążliwe wzdęcia, w skrajnych przypadkach obrzęki spowodowane utratą białka, niedokrwistość z niedoboru witaminy B12, niedobór witaminy D ze wszystkimi tego odległymi następstwami, takimi jak osteomalacja i osteoporoza.

Nasilenie dolegliwości zazwyczaj zależne jest od zakresu zajętego rozrostem bakteryjnym jelita. Im dalej od zastawki krętniczo-kątniczej, tym objawy mogą być bardziej nasilone.

Rozpoznanie bywa trudne, ponieważ problem często dotyczy osób w bardzo już zaawansowanym wieku, niejednokrotnie zupełnie niesprawnych ruchowo, pensjonariuszy domów opieki społecznej. Trudność wówczas stanowi samo zorganizowanie diagnostyki oraz dostępność i uciążliwość niezbędnych badań. Oprócz podstawowych analiz (badanie krwi obwodowej, testu wchłaniania witaminy B12), trzeba by w takich sytuacjach wykonać np. test oddechowy, pozyskać materiał ze światła jelita do badań mikroskopowych lub mikrobiologicznych – a to są bardzo uciążliwe procedury dla starszych osób. Dlatego zapewne nie będzie dalekie od prawdy przypuszczenie, że w praktyce najcenniejsze jest doświadczenie lekarza opiekującego się takim pacjentem. Może on wówczas – na podstawie niepełnych danych – podjąć decyzję co do dalszego sposobu postępowania, na przykład podać choremu antybiotyk z myślą o eradykacji flory bakteryjnej z jelita cienkiego.

Co jeszcze powoduje biegunkę

Do częstych przyczyn biegunki w podeszłym wieku należy pogarszająca się z upływem lat tolerancja cukru mlecznego (laktozy). Nawet niewielkie ilości słodkiego, nieukwaszonego mleka mogą powodować luźne stolce.

Warto pamiętać też, że osoby po niektórych zabiegach w obrębie przewodu pokarmowego, np. po odcinkowej resekcji końcowego odcinka jelita cienkiego, mogą cierpieć na biegunkę chologenną, czyli spowodowaną przez nadmiar kwasów żółciowych w jelicie grubym. W takiej sytuacji poprawę stanu zdrowia przynosi systematycznie stosowana cholestyramina, można też spróbować zastosować inne, łatwiej dostępne w każdej aptece leki objawowe, takie jak loperamid.

Biegunka – skutek cukrzycy

Cukrzyca to choroba przewlekła, w trakcie której ujawniają się różne powikłania, np. postać neuropatii układu autonomicznego, której objawy mogą dotyczyć np. pracy serca i naczyń, układu moczowo-płciowego, skóry lub funkcji każdego odcinka przewodu pokarmowego.

Skutkiem tego może być uciążliwa, przewlekła biegunka (Enteropatia diabetica). Pacjenci uskarżają się na kilka, kilkanaście wypróżnień w ciągu doby. Stolce zwykle są wodniste lub śluzowe, niekiedy z dużą ilością gazów. Nie zawierają krwi. Co typowe, największe nasilenie biegunki występuje w nocy. Mogą jej towarzyszyć objawy nietrzymania stolca. Bóle, nudności i wymioty współistnieją rzadko. Dzieje się tak dlatego, że zmniejszenie napięcia błony mięśniowej jelita powoduje poszerzenie jego światła i dochodzi do zastoju treści, która jest doskonałym podłożem do rozwoju flory bakteryjnej. Wskutek tego dochodzi do biegunki.

Leczenie, jak wielu powikłań cukrzycy, powinno obejmować staranne i bardzo konsekwentne wyrównywanie glikemii. Doraźnie farmaceuta może bez obaw polecać przyjmowanie preparatów przynoszących ulgę w czasie wzdęć, w tym symetykonu, natomiast biegunka często ustępuje na pewien czas po lekach przeciwbakteryjnych, co bywa traktowane jako potwierdzenie teorii o jej patogenezie.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i Ja”, grudzień 2009