Czy grypa żołądkowa to grypa?

Typowa grypa objawia się gorączką, bólami głowy, nieżytem dróg oddechowych. Skąd zatem wzięła się nazwa grypa żołądkowa?

O grypie żołądkowej słyszymy wówczas, gdy pacjent uskarża się na biegunkę, która wystąpiła nagle i przebiegała burzliwie. Sądzę, że u źródeł tego medycznego neologizmu, występującego tylko w języku potocznym, była chęć wyjaśnienia pacjentom przez lekarzy, że przyczyna tej biegunki jest podobna do przyczyny grypy - informacja, że ostrą biegunkę powodują przede wszystkim wirusy.

Najczęściej stwierdza się zakażenie wirusami enterotropowymi, czyli wykazującymi powinowactwo do śluzówki jelita cienkiego. Wywołują one zapalenie, co powoduje, że w świetle jelita znajduje się nadmiar płynu, a przede wszystkim wody.

W sumie najczęstszą przyczyną biegunek w populacji ogólnej są infekcje, czyli zakażenia przewodu pokarmowego wirusami Norwalk, Rota, Echo, a dopiero w dalszej kolejności zakażenia bakteryjne pałeczkami E. coli, Salmonella i Shigella. Zdecydowana większość wirusowych zakażeń (według niektórych autorów nawet 80-90%) i biegunek przebiegających ostro kończy się bez leczenia już po 5-7 dniach.

Zapobiec powikłaniom

W przypadku ostrej biegunki warto czasem nie czekać na jej koniec, ale zastosować leczenie, aby uniknąć kłopotliwych powikłań, o które szczególnie łatwo w populacji dziecięcej i wśród osób w podeszłym wieku. Natomiast stosowanie aktywnego leczenia wśród pozostałych pacjentów ma tę przesłankę, że umożliwia szybszy powrót do normalnej życiowej aktywności.

Leczenie takie ma na celu łagodzenie dolegliwości i zapobieganie powikłaniom głównie w postaci zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej. Można podawać w tym celu roztwory elektrolitów. Ich skład jest przedmiotem rekomendacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), ponieważ na wielkich obszarach Afryki, Azji lub Ameryki Południowej jest to podstawowy sposób postępowania z pacjentami (patrz ramka).

Jak się leczyć?

Antybiotyki nie są zazwyczaj wskazane w terapii przypadków ostrej biegunki o lekkim przebiegu u osób dorosłych, ponieważ najczęściej powodują ją wirusy, a na nie antybiotyki nie mają wpływu. W tych okolicznościach zdecydowanie najważniejszym zaleceniem jest zastosowanie ścisłej diety i zwiększenie podaży płynów, tak aby nie dopuścić do odwodnienia.

Natomiast jeśli sytuacja tego wymaga (pacjent jest w podróży lub też ma niezwykle ważne obowiązki), warto spróbować dostępnych bez recepty preparatów zapierających (np. loperamid). To samo dotyczy młodszych pacjentów - loperamid może być stosowany już od 6. roku życia w adekwatnej dawce.

Konsultacja lekarska jest wskazana zawsze, jeśli u pacjenta występują gorączka lub objawy znacznego odwodnienia albo gdy istnieją dodatkowe ważne obciążenia: cukrzyca, choroby układu krążenia, wyniszczenie itp.

dr n. med. Krzysztof Wojciechowski

„Farmacja i ja”, październik 2009